Nohut genotiplerinin Şırnak-Cizre ekolojisinde verim unsurlarının incelenmesi

Öz

Nohut (Cicer arietinum L.), içerdiği yüksek protein oranıyla özellikle hayvansal ürün tüketimi sınırlı olan insanlar için önemli bir besin kaynağıdır. Bu araştırma, bazı nohut genotiplerinin Şırnak-Cizre koşullarında verim unsurlarının belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırma tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Araştırmada 13 nohut genotipi 2022-2023 kışlık yetişme döneminde, Şırnak İli Cizre İlçesi’ndeki çiftçi tarlasında ekilmiştir. Araştırmada; genotipler arasında verim ve verimi etkileyebilecek tüm özellikler bakımından istatistiki olarak önemli fark bulunmuştur. Araştırma sonucunda genotiplere göre değişmekle birlikte çiçeklenmeye kadar geçen gün sayısı değeri 105.0-118.5 gün; metrekaredeki bitki sayısı 5.5-20.5 adet; bitki boyu 43.9-52.4 cm; ilk bakla yüksekliği 24.6-36.2 cm; bitkide dal sayısı 6.1-11.4 adet; bitkide toplam bakla sayısı 10.6-26.7adet; bitkide boş bakla sayısı 1.5-5.7 adet; bitkide dolu bakla sayısı 8.6-25.8 adet; bitkide tane sayısı 9.3-25.5 adet; bitkide tane ağırlığı 2.7-7.4 g; tane veriminin 26.7-131.3 kg da-1; yüz tane ağırlığı 28.5-37.1 g ve hasat indeksinin % 22.1-29.5 değerleri arasında olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, 6B17, 6B27 ve 6B110 nohut genotiplerinin verim ve verimle ilgili özellikler bakımından ileride yapılacak ıslah çalışmalarda ümitvar hatlar olarak değerlendirilebileceği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tane verimi
• Erkencilik
• Tane ağırlığı
• Nohut

Investigation of yield components of chickpea genotypes in Şırnak-Cizre ecology

Öz

Chickpea (Cicer arietinum L.), with its high protein content, is an important food source especially for people with limited animal product consumption. This research was carried out to determine the yield components of some chickpea genotypes in Şırnak-Cizre conditions. The research was set up as a randomized complete block design with 3 replications. In the research, 13 chickpea genotypes were planted in farmers' fields in Cizre district of Şırnak province during the 2022-2023 winter growing season. In the research, statistically significant differences were found between the genotypes in terms of yield and all traits that may affect yield. As a result of the research, although it varied according to the genotypes, the value of the number of days to flowering was 105.0-118.5 days; number of plants per square meter was 5.5-20.5 units; plant height was 43.9-52.4 cm; first pod height was 24.6-36.2cm; number of branches per plant was 6.1-11.4 units; Total pod number per plant was 10.6-26.7; empty pod number per plant was 1.5-5.7; full pod number per plant was 8.6-25.8; seed number per plant was 9.3-25.5; seed weight per plant was 2.7-7.4 g; grain yield was 26.7-131.3 kg da-1; hundred seed weight was 28.5-37.1 g and harvest index was 22.1-29.5%. Thus, it was determined that chickpea genotypes 6B17, 6B27 and 6B110 can be considered as promising lines in future breeding studies in terms of yield and yield-related traits.

Anahtar Kelimeler

• Seed yield
• Earliness
• Seed weight
• Chickpea

Kaynakça

1. Al Snafı, A. E. (2016): The medical importance of Cicer arietinum – a review. In: IOSR journal of Pharmacy. Volume 6, Issue 3 PP. 29-40.
2. Andrews, C.J. (1987). Low- temperature stress in field and forage crop production-an overview. Canadian J. of Plant Science, 67:1121-1133.
3. Anlarsal, A.E. Yücel, C. & Özveren, D. (1999). Çukurova Koşullarında Bazı Nohut (Cicer arietinum L.) hatlarının verim ve verimle ilgili özelliklerinin saptanması üzerine bir araştırma. Türkiye 3. Tarla Bitkileri Kongresi, Çayır-Mera Yem bitkileri ve Yemeklik Tane Baklagiller, III: 342-347, 15-20 Kasım, Adana.
4. Anonim, (1993). Descriptors for Chickpea (Cicer arietinumL.) IBPGR/ ICRISAT / ICARDA Rome –1993.
5. Anonymous (2023). FAOSTAT, Word Production data. http://faostat.fao.org/default.aspx (Erişim tarihi 23.09.2023)
6. Babagil, G.E.,2010. Muş ekolojik koşullarında bazı nohut (Cicer arietinumL.) çeşitlerinin verim ve verim unsurlarının değerlendirilmesi.Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 7(3): 181-186.
7. Biçer, B.T., Kalender, A.N. & Şakar, D. (2004). The effect of irrigation on spring- sown chickpea. Journal of Agronomy 3(3):154-158 DOI:10.3923/ja.2004.154.158
8. Biçer, B.T., Akıncı, C. & Eker, S. (2017). Kışlık nohut genotiplerinin soğuk ve antraknoza dayanıklılığı ile tohum pişme özelliklerinin saptanması. El-Cezerî Fen ve Mühendislik Dergisi, 4 (3):355-364.

9. Demirci, Ö. & Bildirici, N. (2020). Şanlıurfa ekolojik koşullarında yetiştirilen bazı nohut çeşitlerinin verim ve verim unsurlarının belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 20:656-662
10. Doğan, Y. (2014). Mardin Kızıltepe ekolojik koşullarında kışlık olarak yetiştirilebilecek nohut çeşitlerinin belirlenmesi. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 31 (1): 37-46. https://doi.org/10.13002/jafag682
11. Güngör, H. & Dumlupınar, Z. (2018). Bazı nohut çeşit ve hatlarının verim ve verim unsurları bakımından değerlendirilmesi. Derim. 35 (2):194-200. https://doi.org/10.16882/derim.2018.444157
12. Kurtarıcı, H. & Yücel, D. (2023). Mardin İlinden Toplanan Yerel Nohut Genotiplerinin Karakterizasyonu. ISPEC Tarım Bilimleri Dergisi, 7(1): 60-71.
13. Ladizinsky, G. (1975). A new Cicer f rom Turkey. Notes f rom the Royal Botanic Gardens, Edinburgh 34 : 201 – 202.
14. Matur, İ. & Yücel, D. (2022). Şırnak-İdil Ekolojik Koşullarında Bazı Nohut Genotiplerinin Verim ve Verim Unsurlarının Değerlendirilmesi. MAS Journal of Applied Sciences, 7(1), 187–198. https://doi.org/10.52520/masjaps.219
15. Nalbant, M. (2021). Kırşehir ekolojik koşullarında bazı nohut çeşitlerinin tane verimve verim öğelerinin belirlenmesi üzerine bir çalışma. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, YüksekLisans Tezi, 126 S.
16. Özcan, M.A., & Yücel, D. (2022). Şirnak/İdil koşullarında yetiştirilebilecek kışlık nohut genotiplerinin saptanması. ISPEC Journal of Agricultural Sciences, 6 (1), 99-109. DOI:10.46291/ISPECJASvol6iss1pp99-109
17. Sarımurat, M.Ş. (2017). Van Ekolojik Koşullarında Yetiştirilen Bazı Nohut (Cicer arietinum L.) Çeşitlerinin Verim ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi.Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Van, 51 s.
18. Singh, K. B. (1987). Chickpea (Cicer arietium L.). Field Crop Research, 53: 161-170.
19. Singh, K.B., Tyagi, C.S., Chaudhary, B.D. & Singh, Y.P. (1988). Stability analysis for phenological traits in chickpea. Indian Journal of Agriculture Science, 58(2):139-140.
20. Sing; K.B., Malhotra R.S., Saxena, M.C. & Bejiga, G. (1997). Superiority of Winter Sowing over Traditional Spring Sowing of Chickpea in the Mediterranean Region Vol. 89 No. 1, p. 112-118
21. Singh, K.B.& Saxena, M.C. (1999): The tropical Agriculture: Chickpeas. Macmillan Education Ltd, London
22. Şakar, S. & Yücel, D. (2022). Şırnak-İdil Koşullarında Kışlık ve Erken İlkbaharda Yetiştirilen Nohut Çeşitlerinin Verim ve Verimle İlgili Özelliklerinin Belirlenmesi. MAS Journal of https://doi.org/10.52520/masjaps.228
23. Şehirali, S. (1988). Yemeklik Tane Baklagiller. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları:1089, Ders Kitabı:314-435.
24. Tetik, S. (2019). Türkiye’de tescil edilmiş bazı nohut çeşitlerinin bolu şartlarında verim ve bazı öğelerinin tespit edilmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Yüksek lisans Tezi, Bolu.
25. Toker, C. & Çağırgan, M.İ. (1996). Kışlık nohut (Cicer arietinum L.) ekimi ve ıslah yaklaşımları. Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Dergisi, 9 (1):123-137.
26. TÜİK, 2025. https://istatistik.tarimorman.gov.tr/Sayfa/Detay/2197
27. Upadhyaya, H.D., Dwivedi, S.L., Gowda, C.L.L., & Singh, S. (2007). Identification of diverse germplasm lines for agronomic traits in a chickpea (Cicer arietinum L.) core collection for use in crop improvement. Field Crops Research, 100 (2-3), 320-326. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2006.08.008
28. Van der Maesen, L. J. G. (1987). “Origin, History and Taxonomy of Chickpea”. The Chickpea. Editors: Saxena, M.C., Singh K.B. Wallingford, UK: CAB Intemational.
29. Vavilov N.I. (1926). Studies on the origin of cultivated plants. (Russian) Bulletin of Applied Botany and Plant Breeding, 14: 1–245
30. Wang J., Gan Y.T., Clarke F. & Mc Donald, C. L. (2006). Response of chickpea yield to high temperature stress during reproductive development. Crop Science, 46:2171-2178 https://doi.org/10.2135/cropsci2006.02.0092
31. Yurtsever, N., (1984). Deneysel İstatistik Metotları. T.C.K.B. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları No:124, Ankara
32. Yücedağ, M. (2021). Bazı nohut (Cicer arietinum L.) çeşitlerinin Şanlıurfa-Bozova koşullarında verim ve bazı verim öğelerinin belirlenmesi. Mardin Artuklu Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, 70 S., Mardin.