Farklı ekim normlarının pelemir bitkisinin (Cephalaria syriaca L.) verim ve bazı kalite özelliklerine etkisi

Öz

Bu çalışmada, farklı ekim normlarının pelemir (Cephalaria syriaca L.) bitkisinin verim ve bazı kalite özelliklerine etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, Tekirdağ ekolojik koşullarında 2022 ve 2023 yıllarında yazlık olarak iki yıl süreyle yürütülmüştür. Deneme, Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller Deneme Desenine göre çeşitler ana parselde (Karahan ve Ziya), ekim normları ise alt parselde (2, 4 ve 6 kg da-1) olacak şekilde 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Araştırmada, bitki boyu (cm), dal sayısı (adet) tabla sayısı (adet), bin tane ağırlığı (g), tohum verimi (kg da-1), yağ oranı (%), yağ verimi (kg da-1) ve yağ asitleri komposizyonu (%) gibi karakterler incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen verilerin varyans analizi sonucuna göre, ekim normlarının etkisi yağ asitleri kompozisyonu (oleik, linoleik, miristik, nervonik, palmitik ve stearik asit) hariç tüm karakterlerde önemli bulunmuştur. Araştırmada, artan ekim normuna bağlı olarak tohum verimi ile yağ verimi artmış ve en yüksek değerler 6 kg da-1 ekim normundan elde edilmiştir (sırasıyla 135.85 kg da-1 ve 30.60 kg da-1). Yağ oranı bakımından farklı ekim normları istatistiki olarak önemli bulunmuş olsa da, en düşük ve en yüksek ekim normları aynı istatistiki grupta yer almıştır. Sonuç olarak, Tekirdağ ekolojik koşullarında pelemir bitkisi için uygun ekim normunun 6 kg da-1 olduğu ancak uzun vadeli çalışmalar kapsamında kışlık olarak farklı ekim normlarının da değerlendirilmesinin yararlı olacağı sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Pelemir
• Ekim normu
• Tohum verimi
• Yağ oranı

The effect of different seed rates on yield and some quality traits of Cephalaria syriaca L.

Öz

The aim of this study was to determine the effect different seed rates on yield and some quality traits of Cephalaria syriaca L. cultivars. The field experiments of this study were carried out in spring season of 2022 and 2023 under ecological conditions of Tekirdag. The experiment was carried out as a split plot design based on Randomized Complete Block Design with three replications, in which cultivars constituted the main plot with three cultivars (Karahan and Ziya), and seed rates the sub-plot with three rates (2, 4 and 6 kg da-1) in both years. In the study, traits such as plant height (cm), branch number (pcs), head number (pcs), thousand seed weight (g), seed yield (kg da-1), oil content (%), oil yield (kg da-1), and fatty acid composition (%) were investigated. According to the results of the variance analysis of the data obtained from the study, the effect of seed rates was found to be significant for all traits except fatty acid composition (oleic, linoleic, myristic, nervonic, palimitic, and stearic acids). In the study, seed yield and oil yield increased with increasing seed rates, and the highest values were obtained from the 6 kg da-1 application (135.85 kg da-1 and 30.60 kg da-1, respectively). Although the different seed rates were found to be statistically significant in terms of oil content, the lowest and highest seed rates are in the same statistical group. As a result, it was concluded that the suitable seed rate for the cephalaria under the ecological conditions of Tekirdağ is 6 kg da-1 however, it would be beneficial to evaluate different seed rates as winter sowing within the scope of long-term research.

Anahtar Kelimeler

• Cephalaria
• Seed rates
• Seed yield
• Oil content

Kaynakça

1. Altınel Dursun, N. (2025). Ankara ekolojik şartlarında, öne çıkan pelemir (Cephalaria syriaca) genotiplerinde seleksiyon çalışması. Yüksek Lisans Tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 65 s., Bolu.
2. Andruszczak, S., Gawlik-Dziki, U., Kraska, P., Kwiecińska-Poppe, E., Różyło, K., & Pałys, E. (2015). Yield and quality traits of two linseed (Linum usitatissimum L.) cultivars as affected by some agronomic factors. Plant, Soil and Environment, 61(6), 247-252. https://doi.org/10.17221/120/2015-PSE
3. Arslan, Y., Subaşı, İ., Kodaş, R., & Katar, D. (2014). Farklı azot ve fosfor seviyelerinin kuru şartlarda yetiştirilen pelemir (Cephalaria syriaca L.) bitkisinin verim ve verim özellikleri üzerine etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 9(2), 33-41.
4. Arslan, Y., Subaşı, İ., Yaşar, M., & İşler, B. (2022). Pelemir (Cephalaria syriaca). İçinde: M. Yaşar (Ed.), Stratejik Sektör: Tarım. Iksad Publications, Ankara. sf. 357-376.
5. Arslan, Y., Yaşar, M., Ünal, S., Subaşı, İ., Çiftçi, V., Eryiğit, T., & İşler, B. (2025). Agronomic performance, oil quality, and biodiesel potential of Cephalaria syriaca L. genotypes in Türkiye. Grasas Y Aceites, 76(3), 2367. https://doi.org/10.3989/gya.1074251.2367
6. Atalan, E. (2019). Türkiye'de yetiştirilen pelemir bitkisinin [Cephalaria syriaca (L.)] antioksidan, antimikrobiyal, antifungal, antibiyofilm özelliklerinin ve tohum morfolojisinin araştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 85 s., Bartın.
7. Beyene, A., Alemayehu, Y., Wakijira, A., & Legesse, H. (2022). Influence of seeding rates on seed yield, oil content, oil yield and other yield attributes of four linseed (Linum usitatissimum L.), Varieties in Horo Guduru District, Western Ethiopia. Cogent Food & Agriculture, 8(1), 2124720. https://doi.org/10.1080/23311932.2022.2124720
8. Boz, H., & Karaoğlu, M.M. (2013). Improving the quality of whole wheat bread by using various plant origin materials. Czech Journal of Food Sciences, 31(5), 457-466. https://doi.org/10.17221/410/2012-CJFS

9. Culpan, E. (2015). Gibberellik asit ve salisilik asit uygulamalarının aspir (Carthamus tinctorius L.)'in tohum verimi ve kalite özelliklerine etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 58 s., Tekirdağ.
10. Culpan, E., & Arslan, B. (2022). F2 kademesindeki oleik ve yarı oleik aspir genotiplerinin (Carthamus tinctorius L.) bazı morfolojik ve teknolojik karakterlerinin belirlenmesi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 19(1), 156-165. https://doi.org/10.33462/jotaf.939103
11. Culpan, E. (2025). The contribution of alternative oilseed crops to Türkiye's vegetable oil production. 14th International Zeugma Conference on Scientific Research, September 9-10, Gaziantep, Türkiye. pp 325-330.
12. Dinç, S., & Ünay, A. (2021). The effect of sowing date, cultivar and seed rate on yield and quality characteristics in rapeseed (Brassica napus L.). Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 18(1), 97-102. https://doi.org/10.25308/aduziraat.829064
13. Duman, E. (2023). Changes in the quality parameters of Cephalaria syriaca L. seed oil after the refining process. Grasas Y Aceites, 74(1), e488. https://doi.org/10.3989/gya.1123212
14. Geçgel, Ü., Yılmaz, M., Apaydın, D., & Erol, H. (2017). Soğuk pres tekniği ile elde edilen ceviz yağının fizikokimyasal özelliklerinin belirlenmesi. Bahçe, 46(Özel Sayı 2), 273-279.
15. Gordeyeva, Y., Shelia, V., Shestakova, N., Amantayev, B., Kipshakbayeva, G., Shvidchenko, V., Aitkhozhin, S., Kurishbayev, A., & Hoogenboom, G. (2024). Sunflower (Heliánthus ánnuus) yield and yield components for various agricultural practices (sowing date, seeding rate, fertilization) for steppe and dry steppe growing conditions. Agronomy, 14(1), 36. https://doi.org/10.3390/agronomy14010036
16. Gürsoy, M., Başalma, D., & Nofouzi, F. (2018). Farklı sıra arası ve sıra üzeri mesafelerin aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerinin verim ve verim ögelerine etkileri. Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 32(1), 20-28. https://doi.org/10.15316/SJAFS.2018.59
17. Karaca, E., & Aytaç, S. (2007). Yağ bitkilerinde yağ asitleri kompozisyonu üzerine etki eden faktörler. OMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 22(1), 123-131.
18. Karaoğlu, M.M. (2012). Effect of Cephalaria syriaca addition on rheological properties of composite flour. International Agrophysics, 26(4), 387-393. https://doi.org/10.2478/v10247-012-0054-2
19. Katanga, Y.N., Danmaigoro, O., & Buba, Y. (2017). Effect of sowing methods, seed rate and variety on yield and seed quality of sesame (Sesamum indicum L.) and its implication on returns in Sudan Savanna of Nigeria. Asian Research Journal of Agriculture, 6(4), 1-7. https://doi.org/10.9734/ARJA/2017/29589
20. Katar, D., Arslan, Y., Subaşı, İ., & Kodaş, R. (2012). Ankara Ekolojik koşullarında farklı ekim zamanlarının pelemir bitkisi (Cephalaria syriaca)’nin verim ve verim ögelerine etkisi. Biological Diversity and Conservation, 5(3), 48-53.
21. Kavak, C., & Baştürk, A. (2020). Antioxidant activity, volatile compounds and fatty acid compositions of Cephalaria syriaca seeds obtained from different regions in Turkey. Grasas Y Aceites, 71(4), e379. https://doi.org/10.3989/gya.0913192
22. Mabberley, D.J. (2008). A Portable Dictionary of Plants, Their Classifications, and Uses (Vol. 3). Cambridge University Press, Cambridge. pp 1040.
23. Mostafa, E.N., Sedigheh, N.S., & Rosa, E. (2017). Pollen characters as taxonomic evidence in some species of Dipsacaceae from Iran. Bangladesh Journal of Plant Taxonomy, 24(2), 129-136.
24. Mubiru, E., Shrestha, K., Papastergiadis, A., & Meulenaer, B. (2013). Improved gas chromatography-flame ionization detector analytical method for the analysis of epoxy fatty acids. Journal of Chromatography A, 1318, 217-225. https://doi.org/10.1016/j.chroma.2013.10.025
25. Önder, E. (2021). Pelemir (Cephalaria syriaca) unu katkısının unlu mamullerde protein kompozisyonuna etkisi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 90 s., İstanbul.
26. Rahimi, A., Amirnia, R., Siavash Moghaddam, S., El Enshasy, H.A., Hanapi, S.Z., & Sayyed, R.Z. (2021). Effect of different biological and organic fertilizer sources on the quantitative and qualitative traits of Cephalaria syriaca. Horticulturae, 7(10), 397. https://doi.org/10.3390/horticulturae7100397
27. Rahimi, A., Siavash Moghaddam, S., Ghiyasi, M., Heydarzadeh, S., Ghazizadeh, K., & Popović-Djordjević, J. (2019). The Influence of Chemical, Organic and Biological Fertilizers on Agrobiological and Antioxidant Properties of Syrian Cephalaria (Cephalaria syriaca L.). Agriculture, 9(6), 122. https://doi.org/10.3390/agriculture9060122
28. Rahman, M., Hossain, M., Anwar, P., & Juraimi, A.S. (2011). Plant density influence on yield and nutritional quality of soybean seed. Asian Journal of Plant Sciences, 10(2), 125-132. https://doi.org/10.3923/ajps.2011.125.132
29. Salifu, M., & Dóka, L.F. (2019). Effects of plant density on photosynthetic characteristics and yield of maize under irrigation condition. Acta Agraria Debreceniensis, 1, 115-118. https://doi.org/10.34101/actaagrar/1/2381
30. Sezgin, M., Tezcan, H., Şahin, M., Arslan, Y., Subaşı, İ., Demir, İ., & Koç, H. (2017). Bazı pelemir (Cephalaria syriaca L.) çeşitlerinin türkiye’nin farklı ekolojik koşullarında verim ve kalite değerlerinin belirlenmesi. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, 20, 192-195. https://doi.org/10.18016/ksudobil.349195
31. Shundo, A., Yamamoto, S., & Tanaka, K. (2022). Network formation and physical properties of epoxy resins for future practical applications. JACS Au, 2(7), 1522-1542. https://doi.org/10.1021/jacsau.2c00120
32. Subaşı, İ., Arslan, Y., Aydın, O., Baloch, F., Çamlıca, M., & Çiftçi, V. (2021). Pelemir (Cephalaria syriaca L.) bitkisinin bazı bitkisel özelliklerinin ve tohum yağı kompozisyonlarının belirlenmesi. Uluslararası Tarım ve Yaban Hayatı Bilimleri Dergisi, 7(1), 90-95. https://doi.org/10.24180/ijaws.833043
33. Vurur, Ö.F. (2011). Modifiyeli epoksi akrilat reçine sentezi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 113 s., İstanbul.
34. Yazicioğlu, T., Karaali, A., & Gökçen, J. (1978). Cephalaria syriaca seed oil. Journal of the American Oil Chemists' Society, 55(4), 412-415. https://doi.org/10.1007/BF02911903
35. Yamauchi, H., Obata, T., Amachi, T., & Hara, S. (1991). Production of characteristic odors by Neurospora. Agricultural and Biological Chemistry, 55(12), 3115-3116. https://doi.org/10.1080/00021369.1991.10864612
36. Yang, L., Chen, X., Jin, W., Zhou, J., Xu, Y., Liu, R., Song, W., Kong, L., Huang, Z., & Du, X. (2025). Integrating source-sink coordination and pod-setting optimization: A field study on plant density effects for soybean productivity enhancement in the Huang-Huai-Hai Plain. Journal of Agriculture and Food Research, 22, 102070. https://doi.org/10.1016/j.jafr.2025.102070
37. Yau, S.K. (2009). Seed rate effects on rainfed and irrigated safflower yield in Eastern Mediterranean. The Open Agriculture Journal, 3, 32-36. https://doi.org/10.2174/1874331500903010032