Tarım sektöründe çalışan kadın işgücünün kırsal kalkınma ve sürdürülebilirlik bağlamında incelenmesi: Hassa ilçesi (Hatay) örneği

Öz

Bu çalışma, Hatay’ın Hassa ilçesinde tarım sektöründe faaliyet gösteren kadın iş gücünün kırsal kalkınma ve sürdürülebilirlik perspektifindeki stratejik rolünü çözümlemeyi amaçlamaktadır. 6 Şubat depremleri sonrası derinleşen yapısal sorunlar ve kadın emeğinin sosyo-ekonomik dinamikleri, nitel araştırma yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Saha araştırması kapsamında 30 katılımcıdan elde edilen veriler MAXQDA 2024 yazılımı aracılığıyla çözümlenmiş, tarımsal faaliyetlerin kadınlar için temel bir geçim stratejisi ve hane ekonomisi için zorunluluk olduğu, ancak bu emeğin büyük oranda sosyal güvenceden yoksun, kayıt dışı ve kırılgan bir yapı taşıdığı saptanmıştır. Araştırma bulguları, bölgedeki iş gücü piyasasında yaşanan kritik dönüşümleri ortaya koymaktadır. Genç nüfusun eğitim odaklı sosyal hareketliliği tercih ederek tarımdan uzaklaşmasıyla oluşan boşluk, göçmen kadın emeğiyle ikame edilmektedir. Ayrıca tarımda makineleşme süreçlerinin operasyonel kolaylık sağlasa da yevmiye usulü çalışan kadınlar için doğrudan bir istihdam tehdidi yarattığı saptanmıştır. Buna karşın, kadınların üretimdeki aktif varlığı, hane içi karar alma süreçlerindeki söz hakkını artırarak toplumsal cinsiyet adaletine ve sosyal sürdürülebilirliğe katkı sunmaktadır. Sonuç olarak, kadınların ekonomik özerkliklerini güçlendirmek adına yerel kooperatifleşme modelleri, sosyal güvenlik teşvikleri, nitelikli eğitim programları ve deprem sonrası rehabilitasyon odaklı sürdürülebilir kırsal kalkınma politikalarının hayata geçirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tarım
• Kırsal Kalkınma
• Sürdürülebilirlik
• Hassa İlçesi
• kadın işgücü

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında [Proje No: 1919B012427150] ile desteklenmiştir.

Proje Numarası

1919B012427150

Etik Beyan

Bu çalışma için Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulunun 07.11.2024 tarihli ve 32 sayılı kararı ile etik onay ve ekte sunulmuştur.

Teşekkür

Yazarlar desteklerinden dolayı TÜBİTAK’a teşekkür eder.

An analysis of the female labour force in the agricultural sector within the context of rural development and sustainability: the case of Hassa district (Hatay)

Öz

This study aims to analyze the strategic role of the female labor force in the agricultural sector of the Hassa district in Hatay, within the framework of rural development and sustainability. The study utilizes qualitative research methods to examine the socio-economic dynamics of female labor and the structural issues that have intensified following the February 6 earthquakes. Data obtained from 30 participants were analyzed using MAXQDA 2024 software; the findings indicate that while agricultural activities serve as a primary livelihood strategy and an economic necessity for households, this labor is largely informal, lacks social security, and remains highly vulnerable. The research findings reveal critical transformations in the local labor market: as the younger population moves away from agriculture in favor of education-based social mobility, the resulting labor gap is being filled by migrant female labor. Furthermore, while mechanization in agriculture facilitates operational processes, it is found to pose a direct employment threat to female seasonal workers. Conversely, women’s active involvement in production enhances their decision-making power within the household, thereby contributing to gender justice and social sustainability. In conclusion, the study recommends the implementation of sustainable rural development policies, including local cooperative models, social security incentives, specialized training programs, and post-earthquake rehabilitation initiatives to strengthen women’s economic autonomy.

Anahtar Kelimeler

• Agriculture
• Rural Development
• Sustainability
• Hassa District
• Female Labor

Destekleyen Kurum

This study was supported by the TÜBİTAK 2209-A University Students Research Projects Support Program [Project No: 1919B012427150].

Proje Numarası

1919B012427150

Etik Beyan

Ethical approval for this study was obtained from the Hatay Mustafa Kemal University Social and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Board with decision number 32 dated 07.11.2024, and is presented in the appendix.

Teşekkür

The authors thank TÜBİTAK for their support.

Kaynakça

1. Akduran, Ö. & Yaman, M. (2012). Tarımsal üretimde kadın emeği: Tütün üreticisi kadınlar. Kırsal Kalkınmada Alternatif ve Yeni Yaklaşımlar, İstanbul, Türkiye, 16 - 17 Kasım 2012, 87-101, (Tam Metin Bildiri)
2. Akşit, B. (1993). Studies in Rural Transformation in Turkey 1950-1990. In P. Stirling (Ed.), Culture and Economy: Changes in Turkish Villages (187-200). Huntingdon: Eothen Press.
3. Arısoy, H., Güleç, S., Demet, F., & Gedikli, F. (2024). Kırsal kalkınmada kadın emeğinin önemi: Konya ili Derbent ilçesi örneği. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 10(2), 229-241. https://doi.org/10.61513/tead.1568525
4. Aydın, N. (2023). Nitel araştırma yöntemleri. Gaziantep: Özgür Yayınları.
5. Candan, E., & Özalp Günal, S. (2013). Tarımda kadın emeği. Tarım Ekonomisi Dergisi, 19 (1-2), 93-101.
6. Chapin, F. S., III, Torn, M. S., & Tateno, M. (1996). Principles of ecosystem sustainability. The American Naturalist, 148 (6), 1016-1037.
7. Çuvalcı Öztürk, H., & Berber, M. (2024). Cumhuriyetin 100. yılında kadın istihdamı: Türkiye geneli ve Düzey-I bölgeleri özelinde sektörel analiz. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 16 (Cumhuriyet’in 100. Yılında Türkiye’nin İktisadi ve Siyasi Gelişimi), 1-19. https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.1422841
8. De Janvry, A., Sadoulet, E., & Murgai, R. (2002). Rural development and rural policy. B. L. Gardner & G. C. Rausser (Ed.), Handbook of agricultural economics içinde (Cilt 2, 1593–1658). Elsevier. https://doi.org/10.1016/S1574-0072(02)10013-2

9. Dedeoğlu, S. (2000). Toplumsal cinsiyet rolleri açısından Türkiye’de aile ve kadın emeği. Toplum ve Bilim, (86), 139-170.
10. Demircan Yıldırım, P. (2020). Kırsal kalkınmada kadın kooperatiflerinin rolü: Ahatlı kadın kooperatifi örneği. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (11), 159-170.
11. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (2006). Ulusal kırsal kalkınma stratejisi. http://ekutup.dpt.gov.tr/plan/plan9.pdf (15.12.2025).
12. Doğanay, F. (1993). Kırsal kalkınma. DPT Sosyal Planlama Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara, 43.
13. Dutlu Erten, P. (2016). Türkiye ekonomisinde kadın istihdamının rolü ve önemi. Akademik İzdüşüm Dergisi, 1(1), 56-66.
14. Ergün, Z. E., & Özmen Yılmaz, D. (2024). Cinsiyetli ve çelişkili bir kategori olarak ücretsiz aile işçiliğinin Türkiye’deki seyri. Çalışma ve Toplum, 4(83), 1585-1626. https://doi.org/10.54752/ct.1569674
15. Furat, M. (2013). Küresel Politika Değişimleri ve Türkiye’de Kırsal Kalkınma. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(3), 589-610. https://izlik.org/JA22UN37BY
16. Gökdemir, L., & Ergün, S. (2012). Kırsal kalkınmada kadının rolü. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 68-80.
17. Gülçubuk, B. (2005). Önce doğa, önce insan. Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği. http://www.bugday.org/article.php?ID=758 (23.05.2010).
18. Gündüz Hoşgör, A., & Suziki Him, M. (2016). Küreselleşme ve Türkiye’de Kırsal Kadının Ücretli Emeği: Rapana Venosa Üretim Zinciri Üzerinden Batı Karadeniz Bölgesinde Bir Vaka Analizi. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 19(2), 108-130. https://doi.org/10.18490/sosars.261672
19. Gündüz-Hoşgör, A., & Smits, J. (2008). Variation in labor market participation of married women in Turkey. Women’s Studies International Forum, 31(2), 104–117.
20. Holden, E., Linnerud, K., & Banister, D. (2017). The imperatives of sustainable development. Sustainable Development, 25(3), 213-226.
21. https://www.tcmb.gov.tr/kurlar/202505/May_tr.html
22. İlter, B., Kundak, S., & Cenikli, V. S. (2019). Sürdürülebilir kırsal kalkınmada bir alternatif olarak kadın girişimciliği: Afyonkarahisar örneği. Girişimcilik İnovasyon ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 3(5), 30-37. https://doi.org/10.31006/gipad.427872
23. İnce, M. (2010). Kadın istihdamı ve kadın işgücüne olan talep: Türkiye örneği. PhD Thesis, Afyon Kocatepe University, Institute of Social Sciences, Department of Economics, 202 p., Afyon.
24. Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with Patriarchy. Gender & Society, 2(3), 274-290. https://www.jstor.org/stable/190357
25. Karabıyık, İ. (2015). Türkiye’de çalışma hayatında kadın istihdamı. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(1), 231-260.
26. Kaya, M. (2025). Ekofeminist bir bakış ile görünmeyen emek: Bir Ankara köyü örneği. Fe Dergi, 17(1), 42-77. https://doi.org/10.46655/federgi.1531199
27. Kaypak, Ş. (2012). Ekolojik turizm ve sürdürülebilir kırsal kalkınma. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 1, 11-29.
28. Keyder, Ç., & Yenal, N. (2013). Bildiğimiz tarımın sonu: Küresel piyasalar ve köylülük. İletişim Yayınları.
29. Kızılgöl, Ö. A. (2012). Kadınların işgücüne katılımının belirleyicileri: Ekonometrik bir analiz. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 13(1), 88-101.
30. Korkmaz, Y., & Tüfekçi, Ö. U. (2007). Çalışma hayatında tarımda kadın ve sorunları: Ağlasun ilçesi örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(1), 37-61.
31. Kovancı, E., & Yıldız Karakoç, D. (2024). Tarım sektöründe çalışan kadınların sosyo-ekonomik durumu ve mülkiyet sorununa ilişkin bir alan araştırması: Adıyaman ili örneği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(1), 1-25. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1294549
32. Kutay, T. (2022). Kırsal Kalkınmada Kadın Kooperatiflerinin Önemi: Türkiye Özelinde Bir Değerlendirme. Politik Ekonomik Kuram, 6(1), 119-150. https://doi.org/10.30586/pek.1020843
33. Makal, A. (2001). Türkiye’de 1950-1965 döneminde tarım kesiminde işgücü ve ücretli emeğe ilişkin gelişmeler. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 56(3), 103-140. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001839
34. Moseley, M. J. (2003). Rural development: Principles and practice. SAGE Publications UK, 240.
35. Nuhoğlu, E., & Ekinci Hamamcı, E. D. (2025). Kadın kooperatiflerinin yerel ekonomik kalkınmadaki rolü. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(2), 1377-1403. https://doi.org/10.63556/tisej.2025.1455
36. Oxford University Press. (t.y.). Sustainability. Oxford English dictionary içinde. https://tureng.com/en/turkish-english/is%20adresi (26.01.2026).
37. Özdemir, G., & Yılmaz, E. (2023). Kırsal kalkınmada kadının kooperatiflerle örgütlenmesi. M. Kantar Davran (Ed.), Kırsal ve tarımsal yaşamda kadın içinde. İksad Yayınevi. https://dx.doi.org/10.5281/zenodo.10156152
38. Özuğurlu, M. (2011). Küçük köylülüğe sermaye kapanı: Türkiye'de tarım çalışmaları ve köylülük üzerine gözlemler. NotaBene Yayınları.
39. Ruslin, Mashuri, S., Rasak, M. S. A., Alhabsyi, F., & Syam, H. (2022). Semi-structured interview: A methodological reflection on the development of a qualitative research instrument in educational studies. IOSR Journal of Research & Method in Education (IOSR-JRME), 12(1), 22–29.
40. Shiva, V. (2014). İnadına canlı: Kadınlar, ekoloji ve hayatta kalma (A. E. Pilancı, Çev.). Sinek Sekiz Yayınevi.
41. Turner, G. M. (2008). A comparison of the Limits to Growth with 30 years of reality. Global Environmental Change, 18, 397-411.
42. Türkiye Büyük Millet Meclisi Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu (KEFEK). (2018). Kırsal alanda kadının güçlendirilmesi ve kırsalda kadın girişimciliğinin desteklenmesi konulu komisyon raporu. https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/IhtisasKomisyonlari/Kefek/KIRSAL%20ALANDA%20KADININ%20G%C3%9C%C3%87LEND%C4%B0R%C4%B0LMES%C4%B0%20RAPORU.pdf (15.02.2026).