Statü Sinyallemeden Genişletilmiş Benliğe: Otomobil Sahipliğinde Gösterişçi Tüketim

Öz

Bu çalışma, otomobillerin hem sembolik statü göstergesi hem de finansal varlık olarak görüldüğü Türkiye pazarında, gösterişçi tüketim eğilimi ile genişletilmiş benlik arasındaki ilişkiyi ampirik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nicel kesitsel bir tasarım kullanılmıştır. Veriler, kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan 656 otomobil sahibinden çevrimiçi anket aracılığıyla toplanmıştır. Analizler sonucunda, gösterişçi tüketim eğiliminin genişletilmiş benlik üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğu saptanmıştır. Ayrıca, objektif gelir düzeylerine göre gösterişçi tüketim eğilimlerinde anlamlı bir fark bulunamamış; bu durum "telafi edici tüketim" hipotezini desteklemiştir. Buna karşın algılanan gelirin, genişletilmiş benliğin bağımlılık alt boyutunu etkilediği görülmüştür. Bu çalışma, sosyal performans ile içsel kimlik inşasının birbirinden bağımsız süreçler olmadığını göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, gösterişçi tüketim motivasyonunun sağladığı sosyal görünürlük ve onayın, nesnenin psikolojik olarak benliğe dahil edilmesini kolaylaştırarak genişletilmiş benlik inşasında bir katalizör görevi gördüğünü ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tüketici Davranışı
• Gösterişçi Tüketim
• Benlik
• Genişletilmiş Benlik
• Sosyal İnşa
• Statü

From Status Signaling to Extended Self: Conspicuous Consumption in Automobile Ownership

Öz

This study aims to empirically investigate the relationship between conspicuous consumption tendency and the extended self in the context of automobile ownership in Turkey, where vehicles serve as both symbolic status markers and financial assets. A quantitative cross-sectional design was employed. Data were collected from 656 automobile owners through an online survey. The analysis revealed that conspicuous consumption tendency has a significant positive effect on the extended self. Additionally, no significant difference was observed in conspicuous consumption tendencies based on objective income levels, supporting the "compensatory consumption" hypothesis. However, perceived income was found to influence the dependence dimension of the extended self. This study demonstrates that social performance and internal identity construction are not mutually exclusive. It is concluded that the motivation for conspicuous consumption acts as a catalyst for the construction of the extended self, as social visibility and validation facilitate the psychological incorporation of the object.

Anahtar Kelimeler

• Consumer Behaviour
• Conspicous Consumption
• Self
• Extended Self
• Social Construction
• Status

Kaynakça

1. Ahuvia, A. C. (2005). Beyond the extended self: Loved objects and consumers’ identity narratives. Journal of Consumer Research, 32(1), 171-184. https://doi.org/10.1086/429607
2. Aliyev, F., Wagner, R., & Seuring, S. (2019). Common and contradictory motivations in buying intentions for green and luxury automobiles. Sustainability, 11(12), Article 3268. https://doi.org/10.3390/su11123268
3. Aslan, M. (2021). Gösterişçi tüketim eğilimi ölçeği’nin (GTE) Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6(15), 271-281. https://doi.org/10.25204/iktisad.848114
4. Ayvaz, S., & Tepe, M. (2025). De-gendered or re-gendered? Rethinking ageing masculinity through conversations about car advertisements. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, 12(1), 144-179. https://doi.org/10.24955/ilef.1651753
5. Baudrillard, J. (1998). The consumer society: Myths and structures. SAGE.
6. Belk, R. W. (1988). Possessions and the extended self. Journal of Consumer Research, 15(2), 139-168. https://doi.org/10.1086/209154
7. Belk, R. W. (2013). Extended self in a digital world. Journal of Consumer Research, 40(3), 477-500. https://doi.org/10.1086/671052
8. Berger, P. L., & Luckmann, T. (2016). The social construction of reality. In W. Longhofer & D. Winchester (Eds.), Social theory re-wired: New connections to classical and contemporary perspectives (2nd ed., pp. 110-122). Routledge. (Original work published 1966)

9. Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Harvard University Press.
10. Campbell, C. (2018). The romantic ethic and the spirit of modern consumerism: New extended edition. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-319-79066-4
11. Chen, L., Chen, Y., Chiang, J., & Zhang, Y. (2020). A study on demand for visible good: Status signaling through children’s clothing (CEIBS Working Paper No. 030/2020/MKT). China Europe International Business School.
12. Dodson, K. J. (1996). Peak experiences and mountain biking: Incorporating the bike into the extended self. Advances in Consumer Research, 23, 317-322.
13. Featherstone, M. (2007). Consumer culture and postmodernism. SAGE. https://doi.org/10.4135/9781446212424
14. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). SAGE.
15. Fındıklı, S. (2019). Çeyize yönelik tüketim olgusunu kuşaklararası anlamak: Fenomenolojik bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
16. George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple study guide and reference, 17.0 update (10th ed.). Allyn & Bacon.
17. Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. Doubleday.
18. Güllülü, U., Ünal, S., & Bilgili, B. (2010). Kendini gösterim ve kişilerarası etkileşimin gösterişçi tüketim üzerindeki etkilerini belirlemeye yönelik bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(1), 105-139. https://izlik.org/JA29JK45ZH
19. Güner Koçak, P. (2017). Gösterişçi tüketim üzerine teorik ve uygulamalı bir çalışma: Pamukkale Üniversitesi örneği. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 31(43), 79-112. https://izlik.org/JA48GL57CJ
20. Gürbüz, A., & Aydoğdu, D. (2020). Otomobil tercihinde tüketim kültürü ve lüks tüketim ilişkisine yönelik Y kuşağı üzerinde nicel bir araştırma: Karabük örneği. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2), 162-170. https://doi.org/10.29106/fesa.644226
21. Higgins, E. T. (1987). Self-discrepancy: A theory relating self and affect. Psychological Review, 94(3), 319-340. https://doi.org/10.1037/0033-295X.94.3.319
22. Hız, G. (2011). Gösterişçi tüketim eğilimi üzerine bir alan araştırması: Muğla örneği. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 3(2), 117-128. https://izlik.org/JA83ZJ43JT
23. Holt, D. B., & Thompson, C. J. (2004). Man-of-action heroes: The pursuit of heroic masculinity in everyday consumption. Journal of Consumer Research, 31(2), 425-440. https://doi.org/10.1086/422120
24. Howell, D. C. (2013). Statistical methods for psychology (8th ed.). Cengage Learning.
25. Işık, S., & Koçak Oksev, B. (2022). İktidara karşı sürmek: Türkiye’de otomobil kültüründeki cinsiyetçilik ve kadın sürücüler. Journal of Economy, Culture and Society, 66, 73-92. https://doi.org/10.26650/JECS2021-1012364
26. James, W. (1890). The principles of psychology (Vol. 1). Henry Holt and Co. https://doi.org/10.1037/10538-000
27. Joshi, A., Kale, S., Chandel, S., & Pal, D. (2015). Likert scale: Explored and explained. British Journal of Applied Science & Technology, 7(4), 396-403. https://doi.org/10.9734/bjast/2015/14975
28. Katı, A. (2024). Gösterişçi tüketim eğiliminin genişletilmiş benlik ile ilişkisi: Otomobil sahibi olmak üzerinden bir araştırma (Tez No. 914001) [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
29. Katı, A. C., & Şevik, A. E. (2024). Genişletilmiş Benlik Ölçeği Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Applied and Theoretical Social Sciences, 6(2), 162-177. https://doi.org/10.37241/jatss.2024.108
30. Khalifa, D., & Shukla, P. (2021). When luxury brand rejection causes brand dilution. Journal of Business Research, 129, 110-121. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.02.041
31. Manolica, A., Cluci, M.-I., & Roman, T. (2021). The consumer explained through the extended self. Ovidius University Annals, Economic Sciences Series, 21(1), 572-581. https://doi.org/10.61801/OUAESS.2021.1.81
32. Markus, H. R., & Kitayama, S. (1991). Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation. Psychological Review, 98(2), 224-253. https://doi.org/10.1037/0033-295X.98.2.224
33. Marwick, A. E. (2013). Status update: Celebrity, publicity, and branding in the social media age. Yale University Press.
34. McClelland, D. C. (1951). Personality. William Sloane Associates. https://doi.org/10.1037/10790-000
35. Mead, G. H. (2015). Mind, self, and society. University of Chicago Press. (Original work published 1934)
36. Mittal, B. (2006). I, me, and mine: How products become consumers’ extended selves. Journal of Consumer Behaviour, 5(6), 550-562. https://doi.org/10.1002/cb.202
37. Oflazoğlu, S., & Çelik, Ş. S. (2020). Avatarın kadar konuş: Farklı olma ihtiyacı ve materyalizm eğiliminin genişletilmiş benlik üzerindeki etkisi. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 13(1), 119-144. https://izlik.org/JA34LB59BY
38. Önder, K. (2022). Hanehalklarının birinci ve ikinci el otomobil alımını etkileyen faktörlerin sıralı logit modeli ile analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 48, 215-228. https://doi.org/10.30794/pausbed.869646
39. Roy Chaudhuri, H., Mazumdar, S., & Ghoshal, A. (2011). Conspicuous consumption orientation: Conceptualisation, scale development and validation. Journal of Consumer Behaviour, 10(4), 216-224. https://doi.org/10.1002/cb.364
40. Schor, J. B. (1999). The overspent American: Why we want what we don’t need. HarperCollins.
41. Sirgy, M. J. (1982). Self-concept in consumer behavior: A critical review. Journal of Consumer Research, 9(3), 287-300. https://doi.org/10.1086/208924
42. Sivadas, E., & Venkatesh, R. (1995). An examination of individual and object-specific influences on the extended self and its relation to attachment and satisfaction. Advances in Consumer Research, 22, 406-412.
43. Solomon, M. R. (2017). Consumer behavior: Buying, having, and being (12th ed.). Pearson.
44. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
45. Taherdoost, H. (2019). What is the best response scale for survey and questionnaire design: Review of different lengths of rating scale, attitude scale, and Likert scale. International Journal of Academic Research in Management, 8(1), 1-10. https://hal.science/hal-02557308
46. Tajfel, H., & Turner, J. C. (2004). The social identity theory of intergroup behavior. In J. T. Jost & J. Sidanius (Eds.), Political psychology: Key readings (pp. 276-293). Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9780203505984-16
47. Topcu, P., & Dal, N. E. (2022). Dindarlığın gösteriş tüketimi üzerine etkisi. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 5(2), 133-153. https://doi.org/10.38057/bifd.1171712
48. Uluscul, C., & Demir, A. O. (2023). Otomobil tercihinde tüketici eğilimleri, Türkiye’de yeni ve ikinci el otomobil kararı. İstanbul Ticaret Üniversitesi Girişimcilik Dergisi, 7(13), 64-86. https://doi.org/10.55830/tje.1242186
49. Ünal, S., Aslay, F., & Akbulut, Ö. (2013). Materyalizmin statü tüketimi üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(2), 43-62. https://izlik.org/JA35MJ75UU
50. Veblen, T. (1912). The theory of the leisure class. Transaction Publishers. (Original work published 1899)
51. Wolf, U., & Schuster, C. (2019). I own, therefore I am? The role of material possession for consumers’ self-perception and attitude towards non-ownership consumption modes [Bachelor’s thesis, Leuphana University of Lüneburg]. PsyArXiv. https://doi.org/10.31234/osf.io/xew85