Okul Öncesi Dönemde Türk ve Mülteci Çocukların Okula İlişkin Beklentileri: Dil, Anlam ve Anlatı Üzerine Nitel Bir Çalışma

Öz

Bu çalışma, erken çocukluk döneminde çocukların okula ilişkin beklentilerini dil, anlam ve anlatı bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, okul öncesi dönemde öğrenim gören Türk ve mülteci çocukların okul beklentilerini, etkileşimli kitap okuma etkinliği sonrasında çocukların kendi dilsel anlatıları üzerinden ele almaktadır. Çalışma nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüş; veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve nitel içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, çocukların okula ilişkin beklentilerinin oyun, akran ilişkileri, öğretmen desteği, kabul edilme ve güven gibi temalar etrafında şekillendiğini göstermektedir. Türk çocukların anlatılarında okulun daha çok düzenli, yapılandırılmış bir mekân olarak algılandığı; mülteci çocukların anlatılarında ise okulun oyun, kabul ve korunma ihtiyacının karşılandığı bir alan olarak anlamlandırıldığı görülmektedir. Her iki grup için de okulun akademik kazanımlardan çok ilişkisel ve duygusal deneyimler üzerinden tanımlandığı ortaya konmuştur. Etkileşimli kitap okuma etkinliği, çocukların okul beklentilerini sembolik ve anlatısal yollarla ifade edebildikleri güvenli bir anlatı bağlamı sunmuştur. Çalışma, çocukların okul beklentilerini bireysel eksiklikler ya da uyum sorunları çerçevesinde ele almak yerine, çocukların deneyimlerini ve anlamlandırma süreçlerini yansıtan anlatısal üretimler olarak değerlendirmekte ve erken çocukluk literatürüne çocuk merkezli, etik ve bağlamsal bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi eğitim
• Okul beklentileri
• Çocuk anlatıları
• Etkileşimli kitap okuma
• Mülteci çocuklar
• Çocuk merkezli yaklaşım

School Expectations of Turkish and Refugee Preschool Children: A Qualitative Study on Language, Meaning, and Narrative

Öz

This study aims to examine preschool children’s expectations of school within the framework of language, meaning, and narrative. The research explores the school expectations of Turkish and refugee children attending early childhood education through children’s own verbal narratives elicited after an interactive book reading activity. Adopting a qualitative research approach, data were collected through semi-structured interviews and analyzed using qualitative content analysis. The findings indicate that children’s school expectations are shaped around themes such as play, peer relationships, teacher support, acceptance, and a sense of safety. While Turkish children’s narratives tend to construct school as a more structured and regulated environment, refugee children’s narratives emphasize school as a space associated with play, acceptance, and protection. For both groups, school is primarily defined through relational and emotional experiences rather than academic outcomes. Interactive book reading functioned as a safe narrative context that enabled children to express their school expectations through symbolic and narrative forms. Rather than framing children’s expectations in terms of individual deficits or adjustment problems, this study conceptualizes them as meaningful narrative constructions through which children make sense of their experiences. In doing so, the study offers a child-centered, ethical, and contextual contribution to the early childhood education literature.

Anahtar Kelimeler

• Early childhood education
• School expectations
• Children’s narratives
• Interactive book reading
• Refugee children
• Child-centered approach

Kaynakça

1. Akça, A., & Aslışen, E. H. T. (2022). Etkileşimli kitap okuma programı ve Suriyeli çocuklar: Gaziantep ili Nizip ilçesinde pilot bir çalışma. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(84), 1529–1545. https://doi.org/10.17755/esosder.1101340
2. Balıkçı, Ö., & Görgün, B. (2022). Erken çocukluk döneminde dil becerilerini geliştirmeye yönelik uygulanan etkileşimli kitap okuma ile ilgili araştırmaların incelenmesi. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 23–44.
3. Block, K., Cross, S., Riggs, E., & Gibbs, L. (2014). Supporting schools to create an inclusive environment for refugee students. International Journal Of İnclusive Education, 18(12), 1337-1355. https://doi.org/10.1080/13603116.2014.899636
4. Bogdan, R., & Biklen, S. K. (1997). Qualitative research for education. Allyn & Bacon.
5. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
6. Broström, S. (2006). Care and education: Towards a new paradigm in early childhood education. Childhood Education, 35(5), 391-409. https://doi.org/10.1007/s10566-006-9024-9
7. Chwastek, S., Leyendecker, B., Heithausen, A., Ballero Reque, C., & Busch, J. (2021). Pre-school teachers’ stereotypes and self-efficacy are linked to perceptions of behavior problems in newly arrived refugee children. Frontiers in Psychiatry, 11, 574412. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.574412
8. Corsaro, W. A., & Everitt, J. G. (2023). The sociology of childhood. Sage.

9. Christensen, P., & James, A. (2008). Childhood diversity and commonality: Some methodological insights. In Research with children (s.s. 172-188). Routledge.
10. Çelebi, S., Yazıcı, D. N., & Akman, B. (2024). Okul öncesi öğretmenlerinin sessiz kitap kullanımı: Bir durum çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(3), 606–624. https://doi.org/10.16916/aded.1443907
11. Çiçekoğlu, P., Durualp, E., & Kadan, G. (2019). Investigation of peer relations of preschool refugee and non-refugee children. Archives of Psychiatric Nursing, 33(4), 319–324. https://doi.org/10.1016/j.apnu.2019.01.004
12. Dryden-Peterson, S. (2016). Refugee education: The crossroads of globalization. Educational Researcher, 45(9), 473–482. https://doi.org/10.3102/0013189X16683398
13. Einarsdóttir,J.(2007). Research with children: Methodological and ethical challenges. European Early Childhood Education Research Journal, 15(2), 197-211. https://doi.org/10.1080/13502930701321477
14. Ergül, C., Akoğlu, G., Sarıca, A., Tufan, M., & Karaman, G. (2015). Ana sınıflarında gerçekleştirilen birlikte kitap okuma etkinliklerinin “etkileşimli kitap okuma” bağlamında incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 611–629. https://doi.org/10.17860/efd.88429
15. Gaskins, S. (2014). “Children's play as cultural activity” in The SAGE Handbook of Play and Learning in Early Childhood. eds. L. Brooker, M. Blaise, and S. Edwards, 31–42. Sage.
16. Greene, S., & Hill, M. (2005). Researching children’s experience: Methods and methodological issues. In S. Greene & D. Hogan (Eds.), Researching children’s experience (pp. 1–21). Sage.
17. Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. Handbook of Qualitative Research, 2(163-194), 105.
18. Hakkarainen, P., Brèdikyte, M., Jakkula, K., & Munter, H. (2013). Adult play guidance and children's play development in a narrative play-world. European Early Childhood Education Research Journal, 21(2), 213-225. https://doi.org/10.1080/1350293X.2013.789189
19. Honig, A. S., & Nealis, A. L. (2012). What do young children dream about? Early Child Development and Care, 182(6), 771–795. https://doi.org/10.1080/03004430.2011.579797
20. James, A., Jenks, C., & Prout, A. (1998). Theorizing childhood Polity Press.
21. Kirova, A. (2010). Children’s representations of cultural scripts in play: Facilitating transition from home to preschool in an intercultural early learning program for refugee children. Diaspora, Indigenous, and Minority Education, 4(2), 74–91. https://doi.org/10.1080/15595691003635765
22. Kok, J. K., Low, S. K., & Lee, W. Y. (2013). Dreams and participation in education: A narrative inquiries into the life experience of Myanmar refugees in Malaysia. Journal of Advanced Social Research, 3(2), 79-92.
23. Kucirkova, N. (2019). How could children’s storybooks promote empathy? A conceptual framework based on developmental psychology and literary theory. Frontiers in psychology, 10, 121. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00121
24. Mahamid, F., & Berte, D. Z. (2020). Happiness, sadness, and hope for the future in narratives of Palestinian refugee children. International Journal of Mental Health and Addiction, 18(6), 1638–1651. https://doi.org/10.1007/s11469-020-00303-2
25. Miles, M.B. & Huberman, A.M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded source book. Sage.
26. Nelson, K. (2010). Developmental narratives of the experiencing child. Child Development Perspectives, 4(1), 42-47. https://doi.org/10.1111/j.1750-8606.2009.00116.x
27. Oikonomidoy, E., & Karam, F. J. (2020). Funds of identity and language development: the case of a Syrian refugee-background child. International Journal of Early Years Education, 28(2), 122–135. https://doi.org/10.1080/09669760.2020.1765086
28. Pastoor, L. de W. (2015). The mediational role of schools in supporting psychosocial transitions among unaccompanied young refugees upon resettlement in Norway. International Journal of Educational Development, 41, 245–254. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2014.10.009
29. Patton, M. Q. (2002). Qualitative Research and Evaluation Methods, 3d Edition. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
30. Pramling Samuelsson, I., & Johansson, E. (2006). Play and learning—inseparable dimensions in preschool practice. Early Child Development and Care, 176(1), 47-65. https://doi.org/10.1080/0300443042000302654
31. Skånfors, L., Löfdahl, A., & Hägglund, S. (2009). Hidden spaces and places in the preschool: Withdrawal strategies in preschool children's peer cultures. Journal of Early Childhood Research, 7(1), 94-109. https://doi.org/10.1177/1476718X08098356
32. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Temel Eğitim Genel Müdürlüğü. (2024). Okul öncesi eğitim programı.https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/guncellenenokuloncesiegitimprogrami.pdf
33. Türkyılmaz, T. H. (2023). Okul öncesi dönemde etkileşimli kitap okuma etkinliklerine katılan öğrencilerle okul öncesi eğitime katılamayan öğrencilerin okumayı öğrenme süreci [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi ].Ordu Üniversitesi.
34. United Nations Committee on the Rights of the Child. (2009). General comment no. 12. The right of the child to be heard. https://www.refworld.org/docid/4ae562c52.html
35. Valli, K., Revonsuo, A., Pälkäs, O., Ismail, K. H., Ali, K. J., & Punamäki, R. L. (2005). The threat simulation theory of the evolutionary function of dreaming: Evidence from dreams of traumatized children. Consciousness and Cognition, 14(1), 188–218. https://doi.org/10.1016/S1053-8100(03)00019-9
36. Wood, E. (2014). The play–pedagogy interface in contemporary debates. In L. Brooker, M. Blaise, & S. Edwards (Eds.), The SAGE handbook of play and learning in early childhood (pp. 145–156). Sage.
37. Wu, F. K., Shek, D. T., & Leung, H. (2017). Dreams, aspirations and related behavior in children and adolescents: impacts on child developmental outcomes. International Journal on Disability and Human Development, 16(4), 339-349. https://doi.org/10.1515/ijdhd-2017-7002
38. Zarbafi, A. (2020). Language, politics and dreams: The challenges of building resilience in refugees. Journal of Analytical Psychology, 65(2), 281–299. https://doi.org/10.1111/1468-5922.12592
39. Zyryanova, N. M., Egorova, M. S., Pankratova, A. A., Parshikova, O. V., & Chertkova, Y. D. (2016). Dreams and desires of preschoolers. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 233, 463-466. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.10.192