TOPKAPI SARAYI HAREMİ ŞADIRVANLI SOFA ve KARA AĞALAR TAŞLIĞINDAKİ İSİM KİTABELERİNİN ANLAM BOYUTU

Yıl 2025, Sayı: 28, 153 - 165, 24.06.2025

Betül Eser

Öz

Türk-İslam mimarisinin şekillenmesinde cami ve yönetim merkezi olan saray, en temel yapılardır. İslam şehirlerinin en erken örneklerinden itibaren şehrin merkezî noktasında Cuma camii ve saray/darü’l-imâra birbirine oldukça yakın inşa edilmiştir. İslam şehrinde inancın ve gücün sembolü olan cami ve saray yapıları, Osmanlı tarihi boyunca Türk-İslam mefkûresinin sergilendiği mekânlar olmuşlardır. Mimari planından tezyinatındaki ayrıntılara değin İslam inancının, maneviyatının, gücünün ve iktidarının sembolleri ile donatılmıştır. Çalışmamızda Topkapı Sarayı’nın en câzîbeli kesimi olan Harem-i Hümâyûn bölümündeki Şadırvanlı Sofa ve Kara Ağalar Taşlığı olarak isimlendirilen kısmında yer alan kitabeler ile mekan ilişkisi üzerinde durulacaktır. Sarayın bu bölümündeki kitabelerin mekân ile olan uyumu ve vermek istediği mesajlar, mekânı kullananlar üzerinden incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Topkapı Sarayı , Harem , Dârüssaâde Ağaları/Kara Ağalar , Şadırvanlı Sofa , Aşere-i Mübeşşere , Kitabe

Kaynakça

• Kaynakça Aydınlı, Abdullah , İsmail Lütfi Çakan. “Aşere-i Mübeşşere”, Cilt 3, TDV İslâm Ansiklopedisi, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1991: 547.
• Ak, Murat. Türk İslam Edebiyatı’nda Aşere-i Mübeşşere. Konya: Selçuk Üniversitesi, 2009.
• Çakır, Merve. IV. Mehmed’in Ailesi ve Hanedan Politikası. Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi, 2024.
• Demirci, Kürşad. Antik İnançların İzinde. İstanbul: Kronik Kitap, 2024.
• Dönmez, E. Emine Naza. “Topkapı Sarayı Harem Şadırvanlı Sofa Daire Madalyonlu Çini Yazıları”, Arkeoloji, Tarih Ve Epigrafi’nin Arasında: Prof. Dr. A. Vedat Çelgin’in 68. Doğum Günü Onuruna Makaleler. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2018: 601-606.
• Eldem, Sedad H., Feridun Akozan. Topkapı Sarayı. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1982.
• Fayda, Mustafa. “Ömer”, TDV İslâm Ansiklopedisi. Cilt 34, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007: 44-51
• Gemuhluoğlu, Zeynep. “Temsil ve Taklit İlişkisi Açısından T asvirin Teorik Zemini”, Sîreti Sûrette Görmek (Çalıştay), 27-37.
• Kaya, Mahmut. “Kasîdetü’l-Bürde”, TDV İslâm Ansiklopedisi. Cilt 24, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001: 568-569.
• Kocaaslan, Murat. IV. Mehmed Saltanatında Topkapı Sarayı Haremi : İktidar, Sınırlar Ve Mimari. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2014.
• Kocaaslan, Murat. “Topkapı Sarayı Harem’i: 1665 Yangını Sonrası Yenileme Projesi”, Belleten 76/275 (2012): 45-74.
• Koçu, Reşat Ekrem, 1905-1975. Topkapı Sarayı. Ed. 2. bs. İstanbul: Doğan Kitap, 2004.
• Kur’ân-ı Kerîm Meâli. Çev. Halil Altuntaş – Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 3. Basım, 2009.
• Necipoğlu, Gülru. 15. ve 16. Yüzyılda Topkapı Sarayı: Mimari Tören ve İktidar. Çev.: Ruşen Sezer. İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, 2007.
• Ok, Sema. Harem Dünyası Harem Ağaları. İstanbul: Kamer Yayınları, 1997.
• Ortaylı, İlber. Mekanlar ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı. Thk. Salih Gülen Fot.: Mustafa Yılmaz; Ed.: Hasan Hayri Demirel. İstanbul: Bank Asya, 2007.
• Silahdar Mehmed Ağa, Fındıklılı, 1139/1726. Silahdar Tarihi : (1095 - 1106). İstanbul: Orhaniye Matbaası, 1928.
• Şimşirgil, Ahmet. Taşa Yazılan Tarih Topkapı Sarayı. İstanbul: Tarih Düşünce Kitapları, 2005.
• Tavernier, Jean Baptiste, 1101/1689. 17. Yüzyılda Topkapı Sarayı. Çev.: Teoman Tunçdoğan; Ed.: Necdet Sakaoğlu. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2007.
• Uluçay, Mustafa Çağatay. Harem II. Ed. 3. bs. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1992.
• Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, 1888-1977. Osmanlı Devletinin Saray Teşkilatı. Ed. 2. bs. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1984.
• Yılmaz, Ali. “Aşere-i Mübeşşere Algısının Tarihsel Gerçeklik Perspeftifinde Değerlendirilmesi”, İSTEM: İslâm San‘at, Tarih, Edebiyat ve Mûsikîsi Dergisi. 15/29 (2017): 79-101.
• Yiğit, İsmail. “Osman”, TDV İslâm Ansiklopedisi. Cilt 33, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007: 438-443.
• Gravürlerle Türkiye: İstanbul = Turkey in Gravures : Istanbul. Haz.: Mustafa Sevim. Ankara: Kültür Bakanlığı, 1996.