Tapestri Dokumaları ve Milli Saraylar Duvar Halıları

Yıl 2025, Sayı: 29, 5 - 30, 19.12.2025

Tuğba Çoban Öztürk

Öz

Tarih boyunca sarayların zeminlerini ve duvarlarını süsleyen halılar, prestij ve zenginlik unsuru olarak görülmüştür. Dışarıdan gelen soğuğu engelleyerek ısı yalıtım görevini üstlenmişler, sanat ve kültür ögelerini bünyesinde barındıran şık tasarımlarıyla da diplomatik hediyelerin arasında yer almışlardır. Osmanlı saraylarının tüm odaları sipariş üzerine getirilen kaliteli halılarla donatılmış iken tapestri dokumalar sarayda aynı şekilde yer bulamamıştır.
Tapestri dokumacılığında Batı Avrupa ön plana çıkarak 15. ve 18. yüzyıllar arasında bu dokumayı zirveye taşımıştır. Avrupa’da “duvar halısı ve dokuma resim” olarak tanımlanan tapestri dokumaları, ince işçilikleri ve kaliteleri itibariyle tablo görüntüsü vermektedir. Bu anlamda fresko ve mozaik gibi duvar resmi tekniklerinin alternatifi olmuştur. Fresklerde rutubete bağlı olarak görülen kabarma ve dökülme sorunu tapestrilerde olmadığından zamanla bu tekniğin önüne geçmiştir.
Tapestrilerin dokuma tekniği, halılardan farklılık göstermekte ve kilim dokumalarında olduğu gibi atkı ipi, çözgü yüzeyini tamamen kaplamaktadır. Dolmabahçe Sarayı, Yıldız Sarayı ve Ankara Palas Müzesi’nde sergilenen duvar halıları, havlı yüzeyleriyle tapestri dokuma tekniğinden ayrılmakta, ancak resimsel görüntü özelliğiyle benzerlik göstermektedir. Bu makalede Millî Saraylardaki duvar halıları incelenmiş, tapestri dokuma tekniği ile halı dokuma tekniği arasındaki benzerlik ve farklılıklar ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tapestri , Batı Avrupa , Diplomatik Hediyeleşme , Prestij , Dokuma Resim , Duvar Halısı

Kaynakça

• Akbostancı, İdil. “Yapıldıkları Dönemin Uygarlık Yansımaları; Duvar Halıları”, Tombak Antika Kültürü Koleksiyon ve Sanat Dergisi. 31 (2000): 40-45. Altın, Fatma, Dokuma Resim Sanatında Çağdaş Etkiler. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, 2010.
• Arabalı Koşar, Sevim Tuğba. 10.-17. Yüzyıllar Arasında Fransa'da Tapestry Sanatı ve Gelişim Süreci. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2007.
• Arslan, Sevim. “Resmin Dokunması”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 27 (2012): 45/57. Ezgü, Fuad. Yıldız Sarayı Tarihçesi, İstanbul: Harb Akademileri Basımevi, 1962.
• Fazlıoğlu, Ayşe. “Ebüzziya Tevfik ve II. Abdülhamid’e Sunduğu Halılar”, Milli Saraylar Sanat- Tarih, Mimarlık Dergisi. 3 (2006): 57-76.
• Fazlıoğlu, Ayşe. “Dolmabahçe Sarayı’nda Çanakkale Haritalı bir Halı ve Çanakkale Savaşı’nın Türk Sanatına Etkileri”, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı. 3/3 (2005), 58-91.
• Görgünay, Neriman. Resimli-Yazılı Halı ve Kilimlerimiz H.1131 (M.1718)-H.1347 (M.1931) ve 1931-1953, İzmir: Grafmat Basım, 2007.
• Gür, Alim. Ebüzziya Tevfik’in Hayatı, Dil, Edebiyat, Basın, Yayın ve Matbaacılığa Katkıları. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 1990.
• Hamidova, Ümbülbanu. “Ortaçağ Tapestry Dokumaları”, Akdeniz Sanat Dergisi. 4/7 (2011): 127-129.
• Işık, Ali. “Ebüzziya Tevfik’in Konya’daki Sürgün Yılları”, Akademik Sayfalar, 32 (2020): 498-512.
• Jorayev, Erzurumlu Özlem. “Tapestry Sanatı ve Türkiye’de Gelişim Süreci” Sanat Tasarım Dergisi. 10 (2019): 47-54.
• Kalender, Erol. “Türk Halı Sanatı Tarihinde Savonnerie ve Aubusson Halılarının Yeri”, Arış Dergisi. 3 (1997): 48-53.
• Kaynar, Hülya. Sivas Halılarının Desen ve Renk Özelliklerinin İncelenerek Online Katalog Hazırlanması, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi 2016.
• Kuzucu, Kemalettin. “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Şehircilik, Mimarî ve Eğitim Anlayışındaki Değişmeler Bağlamında Sivas Kongresi Binasının Tarihçesi”, Atatürk Yolu Dergisi. 10/37 (2006): 103-125.
• Nemlioğlu Koca, Yasemin. “Dardanelles, Hellespont, Çanakkale: Çanakkale Haritaları”, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 15/22 (2017): 109-134.
• Özay, Suhandan. Dünden Bugüne Dokuma Resim Sanatı. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı, 2001. Özdemir, Altan. “Duvar Halılarının Doğuş Öyküsü”, Sanat Çevresi. 20 (1980): 4-5.
• Özkavruk, Elvan, Ömür, Vildan. “Fransız Halıcılığının Doğuşunda Türk Halılarının Etkisi ve Savonnerie Halıları”, Sanat Dergisi. 11 (2010): 21-27.
• Paşayeva, Valide-Hamidova, Ümbülbanu. “Goblen’de Kullanılan Teknik Yöntemler” Sanat Dergisi. 3 (2010): 149-159.
• Saraç, Tahsin. Büyük Fransızca-Türkçe Sözlük. İstanbul: Adam Yayınları, 1992.
• Ayten, Sürür. “Goblen Halıcılığı”, Türkiyemiz Kültür ve Sanat Dergisi. 36 (1982): 14-19.
• Zaimoğlu, Ömer. “Tapestry (Goblen) Dokumaları”, Arış Dergisi. 5 (2011): 144-151.
• Düğümün Son Halkası; Osmanlı Sarayı Halıları. Yay. Haz. Ayşe Fazlıoğlu. İstanbul: Milli Saraylar Yayınları, 2006.
• Dolmabahçe Sarayı, İstanbul: Milli Saraylar Yayınları, 2010.
• Demirarslan, Deniz. “Batı Saraylarında Türk Halısının Kullanımı ve Önemi”, Milli Folklor. 17/132 (2021): 208-225.
• https://katalog.ibb.gov.tr/kutuphane3/albumler/Alb_000032_231. pdf (07.04.2025)
• https://collections.vam.ac.uk/item/O73327/the-devonshire-hunting- tapestries-tapestry-unknown/ (27.03.2025)
• https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010107107 (27.03.2025)
• https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010103512 (27.03.2025)
• https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010116515 (27.03.2025)
• https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010116306 (27.03.2025)
• https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/223849 (02.05.2025)
• https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/sivas/gezilecekyer/sivas- ataturk-kongre-muzesi (11.05.2025)
• https://katalog.ibb.gov.tr/kutuphane3/albumler/Alb_000032_231. pdf (07.04.2025)
• https://www.paulettesauve.com/technique/ (13.10.2025)
• https://www.fulltable.com/vts/e/encyc/a/34.jpg (13.10.2025)