YILDIZ ÇİNİ VE PORSELEN FABRİKASINDA UYGULANAN SIRÜSTÜ DEKORLAR

Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası, 19. yy sanayileşme hareketlerinden biri olarak, ‘Yıldız Çini Fabrika-i Hümâyûnu’ adıyla 1890’ların başında II. Abdülhamid tarafından Yıldız Sarayı’nın bahçesinde kurulmuştur. Fabrikanın kuruluş amacı, ülkenin ihtiyaçlarını yerel imkânlarla karşılamak hem de Osmanlı kimliğini yansıtan nitelikli porselenler üretmektir. Bu porselenler, Osmanlı ve Sultan II. Abdülhamid kimliğiyle uluslararası düzeyde tanıtılmıştır. 19. yy üretilen bu nitelikli porselenler, Osmanlı porselenlerinin teknik ve üslup açısından yeni bir kimlik kazanmasında önemli rol oynamıştır. Dönemin yerli sanatçıları, Batı kültürü ile Osmanlı kültürünü başarıyla sentezleyerek özgün ve değerli eserler üretmişlerdir. Bu doğrultuda, fabrikada üretilen porselenler hem işlevsel hem de dekoratif özellikler taşımaktadır. Söz konusu ürünler, yüzyıllar boyunca saygınlık ve zarafet göstergesi olarak kabul görülmüş; işlenen desenler, renkler ve uygulanan teknikler sanatsal anlamda dikkat çekici bulunmuştur. Bu makalede, Osmanlı ve Avrupa’da porselen üretimine ilişkin genel bir değerlendirme yapılmış; ayrıca Yıldız Çini ve Porselen fabrikasında kullanılan tekniklerden biri olan sırüstü dekorlar incelenmiştir. Yıldız porselenleri üzerinde geliştirilen fırça dekorlarının ayırt edici özellikleri ele alınmış; desen, renk ve teknik özellikler üzerinden yüzey süslemeleri analiz edilmiştir. Sultan II. Abdülhamid döneminde inşa edilen Yıldız Çini ve Porselen Fabrikasında üretilen eserler, porselen sanatında yeni bir boyut kazandırmış olup, porselen üretiminde yüzyıllar boyunca gösterilen teknik ve sanatsal gelişimin günümüze yansımaları bağlamında değerlendirilmiştir.