Window Shutters in the Yıldız Palace: An Analysis of an Architectural Detail in the Ottoman Court

Yıl 2025, Sayı: 29, 91 - 110, 19.12.2025

Abdülhamit Tüfekçioğlu , Mehmet Mutlu

Öz

This study examines the window shutters of Yıldız Palace, evaluating their functional and aesthetic role as architectural elements in Ottoman palace architecture. The article covers the Büyük Mabeyn Pavilion, Çit Pavilion, Yaveran and Bendegân Apartments, Küçük Mabeyn Pavilion, and the Harem Apartments. The examined shutters are made of wood and feature various mechanical solutions through the use of fixed and movable louvres. The shutter systems vary according to the shape, size, and spatial context of the windows; while some shutters are completely fixed, others employ movable louvres to control sunlight, ensure interior privacy, and enhance visual aesthetics. Moreover, mechanical components such as hinges, hooks, and metal support elements contribute to both the functional and aesthetic integrity of the structures. In the winter garden of the Küçük Mabeyn Pavilion, white shutters were used to create a bright and spacious interior atmosphere. This study reveals the historical, technical, and aesthetic significance of the window shutters in Yıldız Palace and emphasizes the importance of preserving and restoring these unique façade details within Ottoman palace architecture.

Anahtar Kelimeler

Yıldız Palace , Ottoman palace architecture , Wooden lamellae , The Small Mabeyn Pavilion , Harem Apartments , Historic Facade Details , Window Shutters , Operable Shutter , Non-operable Shutter

Etik Beyan

The authors have no conflicts of interest to declare, either among themselves or with any third parties or institutions

Yıldız Sarayı’nda Pencere Panjurları: Osmanlı Sarayında Bir Mimari Detayın Analizi

Öz

Bu çalışma, Yıldız Sarayı’nda yer alan pencere kepenklerini inceleyerek Osmanlı saray mimarisinde işlevsel ve estetik bir detay olarak kepenklerin kullanımını değerlendirmektedir. Makale, Büyük Mabeyn Köşkü, Çit Kasrı, Yaveran ve Bendegân Dairesi, Küçük Mabeyn Köşkü ile Harem Daireleri’ni kapsamaktadır. İncelenen kepenkler, ahşap malzemeden üretilmiş olup, sabit ve hareketli lamellerle farklı mekanik çözümler sunmaktadır. Kepenk sistemleri, pencerelerin biçimine, büyüklüğüne ve bulundukları mekâna göre çeşitlilik göstermektedir; bazı kepenkler tamamen sabit, bazıları ise hareketli lameller aracılığıyla güneş ışığını kontrol etme, iç mekân mahremiyetini sağlama ve estetik görünümü destekleme işlevine sahiptir. Ayrıca kepenklerde menteşe, kanca ve metal destekleme elemanları gibi mekanik detaylar, yapının hem estetik hem de işlevsel bütünlüğünü desteklemektedir. Küçük Mabeyn Köşkü kış bahçesinde beyaz panjurlar kullanılarak iç mekânda ferah ve aydınlık bir atmosfer yaratılmıştır. Bu inceleme, Yıldız Sarayı’ndaki pencere kepenklerinin tarihsel, teknik ve estetik değerini ortaya koymakta, Osmanlı saray mimarisindeki özgün cephe detaylarının korunması ve restorasyon çalışmalarının önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yıldız Sarayı , Osmanlı saray mimarisi , Ahşap lameller , Küçük Mabeyn Köşkü , Harem Daireleri , Tarihî cephe detayları , Pencere panjurları , Hareketli panjur , Sabit panjur

Etik Beyan

Yazarların kendi aralarında ve diğer üçüncü kişi ve kurumlarla çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Kaynakça

• Akozan, Feridun. “Tarih Boyunca Türk Sarayları-Milli Saraylar”, Milli Saraylar Sempozyumu Bildirileri, İstanbul, 1985.
• Batur, Afife. “Yıldız Sarayı”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Cilt 7. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları, 1994, 520-527.
• Bilgin, Bülent. “Yıldız Sarayı”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 43. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2013, 541-544.
• Bilgin, Bülent. Geçmişte Yıldız Sarayı, İstanbul: Yıldız Sarayı Vakfı Yayınları, 1988.
• Bilgin, Bülent. Türk Saray Mimarisinin Gelişmesi Çerçevesinde Yıldız Sarayı, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 1993.
• Çağatay, Kubulay, Hasan, Efe, Erol, Burdurlu, H. İsmail, Kesik. “Bazı Ağaç Malzemelerin Vida Tutma Mukavemetlerinin Belirlenmesi”, Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 12 (2), (2012): 321-328. Erişim 19.10.2025.
• Elemana, Halil. “Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nde (BOA) Bulunan Yıldız Sarayı İnşaatı, Tamiratı ve Tefrişatı ile İlgili Örnek Belgelerin Değerlendirilmesi”, Journal of Universal History Studies, 4 (2) (2021): 229-250. DOI: 10.38000/juhis.1018997. Erişim 16.10.2025.
• Şehsuvaroğlu, Haluk İstanbul Sarayları, İstanbul: Doğan Kardeş Yayınları, 1954.
• Şehsuvaroğlu, Haluk Tarihi Odalar, İstanbul: İnkılâp Yayınevi, 1954.
• Hasol, Doğan. Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü, İstanbul: YEM Yayınları, 1990.
• Öztuna, Yılmaz. “İstanbul Yıldız Sarayı”, Hayat Saraylar İlavesi. İstanbul. (Baskı Tarihi Yok).
• Sözen, Metin, Tanyeli, Uğur. Sanat Kavram ve Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Remzi Kitabevi, 2017.
• Uluengin, Nihal. Osmanlı-Türk Sivil Mimarisinde Pencere Açıklıklarının Gelişimi. Doktora Tezi, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi, 1982.
• https://kulturenvanteri.com/yer/fethi-ahmet-pasa-yalisi/#17.1/41.035255/29.026934 (04.12.2025)
• https://atlasvida.com/vidanin-tarihcesi/ (16.10.2025)
• https://in.pinterest.com/pin/211174958086225/ (04.12.2025)