Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler

Gamze Polat

Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler

Öz

Phrygialı Matar, Lydialı Kuvava ile benzeşen, “Ana Tanrıça” olarak anılan “Meter” kültünün Batı Anadolu kıyı kentlerindeki kutsal alanları, erken dönemlerden itibaren örnekler vererek kültün oluşumunda ve yayılmasında bölgenin önemini vurgulamaktadırlar. Bölgede Tanrıça’ya adanmış, gerek açık hava ve/veya doğal oluşum kutsal alanlar, gerekse kent içinde inşa edilmiş Metroonlar, Hellen ve Roma panteonunda kendisine güçlü bir yer bulmuş olan kültün giderek büyüyen ve gelişen sosyal statüsü ve kent yaşantısındaki yeri ile ilgili bilgiler verirken aynı zamanda kültün yerel unsurlarını da öne çıkarmaktadır

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Antik Kaynaklar: Ap. Rhod. (=Apollonius Rhodius, Argonautica) Kullanılan Metin ve Çeviri: The Argonautica of Apollonius Rhodius. Trans.: E.P. Coleridge, London, 1889.
Ael. Aristid. (= Publius Aelius Aristides, Orations) Kullanılan Metin ve Çeviri: The Complete Works, Trans.: Behr, C. Volume 2, Leiden 1981.
Strab. (= Strabon, Geographika) Kullanılan Metin ve Çeviri: Antik Anadolu Coğrafyası (Geographica XII-XIII-XI). Çev. A. Pekman. İstanbul 2015.
Dion. Hal. (= Dionysius Halicarnassus, Roman Antiquities) Kullanılan Metin ve Çeviri: The Roman Antiquities of Dionysius of Halicarnassus. Trans. Earnest Gary. Cambridge 1948.
Ovid. (= Publius Ovidius Naso, Fasti) Kullanılan Metin ve Çeviri: Ovid's Fasti. Trans. by J. G. Frazer, Cambridge 1959.
Vergil. (= Vergilius, Aeneid) Kullanılan Metin ve Çeviri: Aeneas. Çev. O. Akşit. İstanbul 1965.
Pliny (=C. Plinius Secundus, Historia Naturalis) Kullanılan Metin ve Çeviri: Natural History. Trans. by H. Rackham (vols. 1-5, 9) and W.H.S. Jones (vols. 6-8) and D.E. Eichholz (vol. 10). Massachusetts and William Heinemann, London: Harvard University Press, 1949–1954.
Modern Kaynaklar: Agelidis, S. (2011). Kulte und Heiligtümer in Pergamon. Pergamon - Panorama der antiken Metropole. Begleitbuch zur Ausstellung (ss. 174–183). Eine Ausstellung der Antikensammlung der Staatlichen Museen zu Berlin.

Akalın, A. G. (2008). Traces of the Mother Goddess in Erythrai. Asia Minor Studien 65, ss. 1-7.
Akalın, A. G. (2008a). 2006 Yılı Erythrai Kazısı (İlk Sezon). XXIX. Kazı Sonuçları Toplantısı 3, ss. 299-312. Ankara.
Akalın Orbay, A. G. (2012). Erythrai Kazısı 2010 Sezonu. XXXIII. Kazı Sonuçları Toplantısı 4, ss. 509-534. Ankara.
Alatepeli, S. (2009). Antik Kaynaklar Ve Kalıntılar Işığında Coğrafi Bilgi Sistemine Dayalı Smyrna Kenti Arkeolojik Haritasının Hazırlanması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Ateş, G. (2013). Pergamon’da Anatanrıça İnancı. Pergamon Kralları’nın Kültür Politikası ve Ana Tanrıça Kybele. Aktüel Arkeoloji 32 (Ocak), ss. 138-145.
Bammer, A. and U. Muss. (2006). Ein Felsdenkmal auf dem Bülbüldağ von Ephesos. Anatolia Antiqua 14, ss. 65–69.
Bamyacı, A. O. (2006). Antik Denizcilikte Tenedos / Bozcaada: Kıyısal Kullanım ve Ticaret (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale: Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi. Blegen, C.W. (1958). Troy IV Part 1. Princeton: University of Cincinnati by Princeton.
Boardman, J. (1959). Chian and Early Ionic architecture. The Antiquaries Journal 39 (3-4), ss. 170-218.
Borgeaud, P. (2004). The Mother of the Gods: From Cybele to the Virgin Mary. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
Bøgh, B. (2012). Mother of the Gods: Goddess of Power and Protector of Cities. Numen 59, ss. 32–67. Brill.
Börker C., Merkelbach R., Knibbe D., Engelmann, H. (1979). Die Inschriften von Ephesos Teil II. Wien.
Bruns-Özgan C., Gassner V., Muss U. (2011). Kolophon: Neue Untersuchungen zur Topographie der Stadt. Anatolia Antiqua Tome 19, ss. 199-239.
Cadoux, C. J. (2003). İlk Çağda İzmir (Çev. B. Umar). İstanbul: İletişim Yayınevi.
Cook, J. M. (1973). The Troad: An Archaeological and Topographical Study. Oxford: Clarendon Press.
Conze, A., Schazmann, P. (1911). Mamurt-Kaleh: Ein Tempel der Göttermutter unweit Pergamon.Berlin: G. Reimer.
Engelmann, H., Merkelbach, R. (1973). Die Inschriften von Erythrai und Klazomenai. Vol. II. Bonn: R. Habelt.
Engelmann, H., Knibbe, D., Merkelbach, R. (1980). Die Inschriften von Ephesos Teil IV. Inschriften griechischer Städte aus Kleinasien, Vol. 14, ss. 168-9. Bonn: Habelt.
Erdoğan, A. (2003). Phokaia Kaya Tapınakları (Yayınlanmamış Doktora Tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Erdoğan, A. (2006). Erythrai Kaya Kutsal Alanları. OLBA XIII, ss. 115-144.
Graf, F. (1985). Nordionische Külte: Religiongeschichtliche und epigraphische Untersuchungen zu der Kulten von Chios, Eryhtrai, Klazomenai und Phokaia. Rom: Schweizerisches Institut in Rom.
Hermary, A. (2000). De la Mère des dieux à Cybèle et Artémis. Les ambiguïtés de l'iconographie grecque archaïque. Mythes et cultes. Etudes d'iconographie en l'honneur de Lilly Kahi içinde (ss. 193-203). Paris: Boccard.
Holland, L.B. (1944). Colophon. Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, 2(13), ss. 91-171.
Kaya, E., Tan, T. (2005). Kyzikos Antik Kenti Metroon Kurtarma Kazısı. 14. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu içinde (ss. 45-54). Ankara: Yayınevi.
Knibbe, D. (1978). Ephesos-nicht nur die Stadt der Artemis: Die anderenephesischen Götter. S. Sahin (Ed.) et al (ÉPRO, 66), Studien zur Religion und Kultur Kleinasiens. Festschrift für Friedrich Karl Dörner zum 65. Geburtstag am 28. Februar 1976 içinde (ss. 489–503). Leiden: Brill.
Koder, J. and Ladstätter, S. (2010). Ephesos 2009. XXXII Kazı Sonuçları Toplantısı 2, ss. 278-296. Ankara.
Koder, J. and Ladstätter, S. (2011). Ephesos 2010. XXXIII Kazı Sonuçları Toplantısı 4, ss. 59-92. Ankara.
Naumann, F. (1983). Die Ikonographie der Kybele in der phrygischen und der griechischen Kunst. Tübingen: E. Wasmuth.
Ohlemutz, E. (1968). Die Kulte und Heiligtümer der Götter in Pergamon. Darmstadt: Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft.
Özgan, C., Gassner, V., Muss, U., Draganits, E., Teraman, Ö. (2014). Kolophon Antik Kenti 2012 Yılı Yüzey Arastırmaları. 31. Araştırma Sonuçları Toplantıları 2. Cilt, ss. 97-109. Muğla.
Özgan, C.; Özgen, M.; Eren, K.; Polat, A.; Aykanat, B., (2013). Kolophon Antik Kenti 2011 Yılı Yüzey Araştırmaları. 30. Araştırma Sonuçları Toplantısı 1. Cilt, ss. 195-206. Çorum.
Özgan, C., Eren, K., Özgen, M., Polat, A., Becks, R., Çınar, Ö., (2012). Kolophon Antik Kenti 2010 Yılı Yüzey Araştırmaları. 29. Araştırma Sonuçları Toplantısı 1. Cilt, ss. 263-23. Ankara.
Öztürk, N. (1996). Metroon Çalışmaları. XVII. Kazı Sonuçları Toplantısı 2, ss. 537 -560.
Özyiğit, Ö. (1995a). 1993 Yılı Phokaia Kazı Çalışmaları. XVI. Kazı Sonuçları Toplantısı 1, ss. 425-437. Ankara.
Özyiğit, Ö. (1995b). Les Dernières Fouilles de Phocée. Phocée et la Fondation de Marseille, ss. 46-60.
Özyiğit, Ö. (1998). 1996 Yılı Phokaia Kazı Çalışmaları. XIX. Kazı Sonuçları Toplantısı 1, ss. 763-793. Ankara.
Özyiğit, Ö. and Erdoğan. A. (2000). Les Sanctuaires de Phocée à la lumières des dernièresfouilles. A. Hermary and H. Tréziny (Eds.) Les cultes des cités phocéénnes: actes du colloque international, Aix-en-Provence, Marseille, 4-5 Juin 1999 içinde (ss. 11-23). Aix-enProvence (France): Edisud.
Özyiğit, Ö. (2003). Recent Work at Phokaia in the Light of Akurgal’s. Anadolu /Anatolia 25, ss. 109-129. Ankara.
Picard, C., Macridy-Bey, Th. (1921). Attis d'un Métrôon ( ? ) de Cyzique. Bulletin de Correspondance Hellénique, Volume 45, ss. 436-470.
Pirson, F. (2011). Pergamon: Bericht über die Arbeiten in der Kampagne 2010. Archäologischer Anzeiger 2011/2, ss. 82-212.
Pirson, F. (2013). Pergamon – Bericht über die Arbeiten in der Kampagne 2012. Archäologischer Anzeiger 2013/2, ss. 79–164.
Pirson, F., Ateş, G., Engels, B. (2015). Die neu entdeckten Felsheiligtümer am Osthang von Pergamon - ein innerstädtisches Kultzentrum für Meter-Kybele? K. Sporn – M. Kerschner – S. Ladstätter (Ed.), Natur, Kult, Raum : Akten des internationalen Kolloquiums ParisLodron-Universität Salzburg, 20.-22. Jänner 2012 içinde (ss. 281-301).Wien: Österreichisches Archäologisches Institut.
Radt, W. (1978). Kapıkaya Bei Pergamon-ein ländliches Heilitum der Göttermutter Kybele und des Sonnengottes Mithras. The Proceedings of the X. International Congress of Classical Archeology II (1973), ss. 593-602.
Radt, W. (2002). Pergamon; Antik Bir Kentin Tarihi ve Yapıları (Çev. S. Tammer). İstanbul: Yapı Kredi yayınları.
Rein, M. J. (1996). Phrygian Matar: Emergence of an Iconographic Type. E. N. Lane (Ed.), Cybele, Attis and Related Cults: Essays in Memory of J.J. Vermaseren içinde (ss. 223-238). Leiden: Brill.
Roller, L.E. (1991). The Great Mother at Gordion: The Hellenization of an Anatolian Cult. The Journal of Hellenic Studies, Vol. 111, ss. 128-143.
Roller, L. (1999). In Search of God the Mother: The Cult of Anatolian Cybele (2004 Türkçe çeviri). Berkeley: University of California Press.
Romano, I. (1980). Early Greek Cult Images. (Doctoral dissertation). Pennsylvania: University of Pennsylvania.
Rose, B. (2013). The Archaeology of Greek and Roman Troy. Cambridge: Cambridge University Press.
Rubensohn, O., Watzinger, C. (1928). Die Daskalopetra auf Chios. Athenische Mitteilumgen 53, ss. 109-116.
Salviat, F. (1992). Sur la Religion de Marseille Grecque. Bats, M. Bertucchi, G. Congès G. (Ed.) Marseille grecque et la Gaule: Actes du Colloque international d’Histoire et d’Archéo-logie et du Ve Congrès archéologique de Gaule méridionale (Marseille, 18-23 novembre 1990) içinde (ss. 141-150). Lattes: Aix-en-Provence,. ADAM.
Schede, M. (1964). Die Ruinen von Priene. Berlin: W. de Gruyter.
Soykal-Alanyalı, F. (1998). Denkmäler des Kybele-Meterkultes in Ephesos (Doctoral dissertation). Universität Wien: Institut für klassische Archäologie.
Soykal-Alanyalı, F. (2004). Wasser und zaum als Kultobjekte im Felsheiligtum am Panayırdağ. T. Korkut (Ed.), Anadolu'da Doğdu: 60. yaşında Fahri Işık’a Armağan Festschrift für Fahri Işık zum 60. Geburtstag içinde (ss. 701-709). İstanbul: Ege Yayınları.
Tozkoparan,N. (1997). Arkeolojik Buluntular Işığı Altında Phokaia Adaları (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Tavukçu, A.Y., Tavukçu Z. A., Ağaoğlu, S. (2011). Bozcaada-Tenedos Araştırmaları 2009. XXVIII Kazı Sonuçları Toplantısı 2, ss. 57-68. Ankara.
Thomas, C. M. (2004). The ‘Mountain Mother’: The Other Anatolian Goddess at Ephesos. G. Labarre (Ed.), Les cultes locaux dans les mondes grec et romain: actes du colloque de Lyon, 7-8 juin 2001 içinde (ss. 249-262). Lyon: Université Lumière Lyon II.
Tsakos, K. (2007). Die Stadt Samos in der Geometrischen Archaïschen Epoche. J. Cobet (Ed.), FrühesIonien: eine Bestandsaufnahme; Panionion-Symposion Güzelçamlı, 26. September - 1.Oktober 1999 içinde(ss. 189-199). Mainz am Rhein: P. von Zabern.
Üreten, H. (2006). Mamurt Kale’de Meter Aspordene Kültü. Ankara Üniversitesi Dil ve TarihCoğrafya Fakültesi Dergisi 46 (1), ss.211-222.
Vermaseren, M. J. (1977). Cybele and Attis: The Myth and the Cult. London: Thames and Hudson.
Vermaseren, M. J. (1982). Corpus Cultus Cybelae Attidisque (CCCA) II, Graecia atque insulae. Leiden: E.J. Brill.
Vermaseren, M. J. (1987). Corpus Cultus Cybelae Attidisque (CCCA) I, Asia Minor. Leiden: E.J. Brill.
Wiegand, T., Schrader, H. (1904). Priene: Ergebnisse der Ausgrabungen und Untersuchungen in den Jahren 1895-1898. Berlin: Reimer.
Xagorari-Gleißner, M. (2008). Meter Theon: die Göttermutter bei den Griechen. Mainz: Rutzen.
Yannouli, V. (2004). Les sanctuaires de Cybèle dans la ville de Samos. G. Labarre, (Ed.), Les cultes locaux dans les mondes grec et romain. Actes du colloque de Lyon içinde (ss. 115 -128). Paris: De Boccard.
Zimmermann, M. (2010). Die Chora von Pergamon. In Pergamon: Bericht über die Arbeiten in der Kampagne 2009. Archäologischer Anzeiger 2010/2, ss. 168-182.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gamze Polat
0000-0002-5274-8227
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Mayıs 2019

Gönderilme Tarihi

4 Şubat 2019

Kabul Tarihi

27 Şubat 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 3 Sayı: 19

IZ

https://izlik.org/JA86DC77RG

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Polat, G. (2019). Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler. MSGSÜ Sosyal Bilimler, 3(19), 154-169. https://izlik.org/JA86DC77RG

AMA

1.Polat G. Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler. MSGSÜ Sosyal Bilimler. 2019;3(19):154-169. https://izlik.org/JA86DC77RG

Chicago

Polat, Gamze. 2019. “Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler”. MSGSÜ Sosyal Bilimler 3 (19): 154-69. https://izlik.org/JA86DC77RG.

EndNote

Polat G (01 Mayıs 2019) Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler. MSGSÜ Sosyal Bilimler 3 19 154–169.

IEEE

[1]G. Polat, “Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler”, MSGSÜ Sosyal Bilimler, c. 3, sy 19, ss. 154–169, May. 2019, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA86DC77RG

ISNAD

Polat, Gamze. “Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler”. MSGSÜ Sosyal Bilimler 3/19 (01 Mayıs 2019): 154-169. https://izlik.org/JA86DC77RG.

JAMA

1.Polat G. Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler. MSGSÜ Sosyal Bilimler. 2019;3:154–169.

MLA

Polat, Gamze. “Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler”. MSGSÜ Sosyal Bilimler, c. 3, sy 19, Mayıs 2019, ss. 154-69, https://izlik.org/JA86DC77RG.

Vancouver

1.Gamze Polat. Batı Anadolu’daki Ana Tanrıça Kutsal Alanlarına Örnekler. MSGSÜ Sosyal Bilimler [Internet]. 01 Mayıs 2019;3(19):154-69. Erişim adresi: https://izlik.org/JA86DC77RG