NİYAZİ BERKES’İN DÜŞÜNCESİNDE DEVLET VE TÜRK DEVLETİ

Cumhuriyetin ilk kuşak toplumbilimcileri arasında yer alan Niyazi Berkes, Türk düşünce hayatına ekonomik ve sosyal tarih, toplumsal yapı, çağdaşlaşma, din-devlet ilişkisi ve batı düşüncesi gibi konularda katkıda bulunmuştur. Berkes, eserlerinde devleti doğrudan bir inceleme nesnesi olarak ele almamıştır. Fakat toplumsal ve ekonomik yapıya ilişkin tarihsel çalışmaları ile din-devlet ilişkisine yönelik çalışmalarında Berkes’in devleti önemli bir olgu olarak incelediğini görülmektedir. Bu bağlamda çalışmada Berkes’in genel devlet teorisi ve Türk devlet teorisi incelenmiştir. Sonuç olarak, Berkes’in devlet teorisinde Batı devletleri için geçerli gördüğü devlet tanımı Doğu devletlerinde geçerlilik göstermemektedir. Genel devlet teorisini klasik Marksist tanımlar ile ele alan Berkes, Türk devlet teorisini kurarken Weberyan açıklamaları kullanmaktadır. Osmanlı devleti üzerinden kurduğu Türk devlet teorisi, Batı düşüncesinin ürünü olan despotik devlet nitelemesidir. Berkes için despotik devlet tam anlamıyla Osmanlı’da karşılık bulmuştur. Böylelikle Berkes’in devlet teorisini Batı merkezli bakış açısıyla kurduğu görülmektedir.