1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Aleksandr Vasilyeviç Suvorov’un Tutrakan’a Düzenlediği Baskınlar

Öz

1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı’nın devam ettiği bir dönemde Fokşan ve Bükreş’te yapılan barış müzakerelerinin sonuçsuz kalması sonrasında iki devlet tekrar savaş hazırlıklarına girişmiştir. Mütareke ve müzakere dönemini Tuna boyuna yığınak yapmakla geçiren Rus orduları başkumandanı Pötr Aleksandroviç Rumyantsev, Tuna Nehri’nin ötesine harekât düzenleyerek Osmanlı ordusuna büyük bir darbe vurma planları yapmıştır. Savaş sırasında doğal sınır görevi gören Tuna Nehri’nin ötesine yapılacak operasyonda Silistre’nin işgalini ilk hedef olarak belirlemiştir. Bu çerçevede Osmanlı kuvvetlerinin dikkatini dağıtarak yapılacak esas saldırıyı gizlemek ve Tuna boyunda Osmanlı birliklerinin iletişimini kesmek maksadıyla İvan Petroviç Saltıkov’a Tuna Nehri boyundaki Rusçuk ve Silistre arasında kalan müstahkem Tutrakan şehrine baskın düzenlenmesi talimatını vermiştir. Bu çalışmada konfederatlara karşı kazandığı zaferlerle Lehistan’ın birinci taksiminde önemli rol oynayan ve 1. Ordu’daki Saltıkov’un komutasına tayin edilen Aleksandr Vasilyeviç Suvorov’un Tutrakan’a düzenlediği baskınlar ele alınmıştır. Suvorov, 1773 Mayıs’ında ve Haziran’ında gerçekleştirdiği saldırılarla Tutrakan’daki Türk istihkâmının büyük zarar görmesine sebep olmuştur. Ayrıca ikinci baskın neticesinde Tutrakan Muhafızı Feyzullah Paşa dahi şehit olmuştur. Çalışmada istifade edilen kaynakların başında Rus arşiv belgeleri gelmektedir. Bununla birlikte Osmanlı vakayinameleri de incelenerek karşılaştırmalı bir okuma yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Devleti
• Rusya
• Osmanlı-Rus Savaşları
• Aleksandr Vasilyeviç Suvorov
• Tutrakan

Alexander Vasilyevich Suvorov’s Raids on Tutrakan During the Russo-Turkish War of 1768–1774

Öz

During the 1768-1774 Russo-Turkish War, following the failure of peace negotiations in Focșani and Bucharest, the two powers re-entered war preparations. Having spent the armistice and negotiation period amassing forces along the Danube, the Russian army commander-in-chief, Peter Aleksandrovich Rumyantsev, planned to launch an operation beyond the Danube River to deal a major blow to the Ottoman army. He identified the occupation of Silistra as the primary objective of the operation, which would be conducted beyond the Danube River, which served as a natural border during the war. In this context, he instructed Ivan Petrovich Saltykov to raid the fortified city of Tutrakan, located between Rusçuk and Silistre along the Danube River, in order to hide the main attack by distracting the Ottoman forces and to cut off the communication of the Ottoman troops along the Danube. This study examines the raids on Tutrakan carried out by Alexander Vasilyevich Suvorov, who played an important role in the first division of Poland with his victories against the confederates and was appointed to the command of Saltykov in the 1st Army. Suvorov caused great damage to the Turkish fortifications in Tutrakan with the attacks he carried out in May and June 1773. In addition, the Tutrakan Guard Feyzullah Pasha was martyred as a result of the second raid. The primary sources utilized in this study are Russian archival documents. Furthermore, Ottoman chronicles were also examined for comparative reading.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Empire
• Russia
• Russo-Ottoman Wars
• Alexander Vasilyevich Suvorov
• Tutrakan

Kaynakça

1. Anting, İogann Fridrih, Jizn i Voennıe Deyaniya Generalissimusa, Knyazya İtaliyskago Grafa Suvorova-Rımnikskago, Çast 1, Tipografiya Meditsinskaya Kollegiya, Sankt Peterburg 1799.
2. Baycar, Adnan, Ahmed Câvid Bey’in Müntehabâtı (Tahlil ve Tenkitli Metin), (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 1999.
3. Bogdanoviç, M. N., Pohodı Rumyantseva, Potemkina, Suvorova v Turtsii, Tipografiya Eduarda Weymara, Sankt Peterburg 1852.
4. Buturlin, D. P., Kartina Voyn Rossii s Turtsieü v Tsartvovaniya İmperatritsı Ekaterina II, i İmperatora Aleksandra I, I, Tipografya İmperatorskago Vospitat. Doma, Sankt Peterburg 1829.
5. Çalışkan, Muharrem Saffet, Vekâyi‘nüvis Enverî Sadullah Efendi ve Tarihinin I. Cildi’nin Metin ve Tahlili (1182-1188/1768-1774), (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2000.
6. Davies, Brian L., The Russo-Turkish War, 1768-1774: Catherine II and the Ottoman Empire, Bloomsbury, London 2016.
7. Giridî Ahmed Resmî Efendi, Hülâsatü’l-i‘tibâr, Dersaadet 1286. İstoriya Russkoy İmperatorskoy Armii, red. A. S. Grişinskiy-V. P. Nikolskiy, İzdatelstvo Eksmo, Moksva 2022.
8. Kipnis, Boris, Nepobedimıy: Jizn i Srajeniya Aleksandra Suvorova, İzdatelstvo Piter, Sankt Peterburg 2022.

9. Köse, Osman, 1774 Küçük Kaynarca Andlaşması, Türk Tarih Kurumu Yayınevi, Ankara 2020.
10. Petrov, A., Voyna Rossii s Turtsiey i Polskimi Konfederatami, II, Tipografiya Eduard Veimar, Sankt Peterburg 1866.
11. Petrov, A., Voyna Rossii s Turtsiey i Polskimi Konfederatami, IV, Tipografiya i Litografiya A. Tranşelya, Sankt Peterburg 1874.
12. Petruşevskiy, A., Generalisimus Knyaz Suvorov, I, Sankt Peterburg 1884.
13. Sakoviç, [Pötr Matveeviç], Deystviya Suvorova v Turtsii v 1773 godu, Tipografiya K. Kray, Sankt Peterburg 1853.
14. Tansel, Selâhattin, “Osmanlı-Leh Münasebetleri (1764-1768)”, AÜDTCF Dergisi, IV/1 (1946), s. 69-84.
15. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Tarihi, IV, 1. Kısım, Türk Tarih Kurumu Yayınevi, Ankara 2023.
16. Zolotarev, V. A. – Mejeviç, M. N., vd., Vo slavu Oteçestva Rossiyskogo (Razvitie Voennoy Mısli i Voennogo İskusstva v Rossii vo Vtoroy Polovine XVIII v.), Mısl, Moskva 1984.
17. Zolotarev, V. A., Triumfator: Jizn i Deyaniya Generalissimusa A. V. Suvorova, Scripta Manent, Moskva 2005.