Linguistic Markers of Basic Emotions in Turkısh

Öz

This study examines the different units used in the expression of emotions in Turkish within the context of their linguistic levels. The study focuses on how emotional content is encoded through various components of language, regardless of the text type. Based on observations from various written and spoken uses of the language, as well as previous research, this study identifies emotional markers at the phonological, morphological, lexical, syntactic, orthographic, and corresponding non-verbal levels. The findings show that emotions are conveyed not only through words with explicit emotional meaning, but also through a wide range of linguistic features, including prosodic elements, various sentence structures, interjections, and punctuation marks. These elements function either as direct carriers of emotion or as triggers that modify the emotional tone of an utterance. The study emphasizes that language is not only a means of conveying thought but also a fundamental system that enables the expression of emotional states. It concludes that emotional expression in Turkish is multifaceted and distributed across structural layers of language, offering a detailed framework for analyzing affective meaning within linguistic form.

Anahtar Kelimeler

• Basic emotions
• linguistic markers
• emotion markers
• emotion language
• emotion communication

Türkçede Temel Duyguların Dilsel İşaretleyicileri

Öz

Bu çalışmada, Türkçede duyguların ifade edilmesinde kullanılan farklı dil birimleri dilbilgisel düzlemleri bağlamında incelenmekte, metin türüne bakılmaksızın duygusal içeriğin dilin çeşitli bileşenleri aracılığıyla nasıl kodlandığına odaklanılmaktadır. Dilin yazılı ve sözlü farklı ortamlardaki kullanımlarından hareketle yapılan tespitlere ve önceki araştırmalara dayanarak duygu işaretleyicilerin, sesbilgisel, biçimbilimsel, sözlüksel, sözdizimsel, ortografik ve dil dışı düzlemlerde kullanılabildiği belirlenmiştir. Bulgular doğrultusunda duyguların yalnızca doğrudan duygu anlamı taşıyan sözcüklerle değil; aynı zamanda başta bürünsel unsurlar, farklı yapıdaki tümce biçimleri, ünlemler, noktalama işaretleri olmak üzere çok sayıda dilsel yapıyla da iletilebildiği ortaya konmuştur. Bu yapılar ya doğrudan duyguyu taşır ya da bir ifadenin duygusal tonunu etkileyen unsurlar olarak işlev görür. Çalışma, dilin sadece düşüncenin aktarılmasında kullanılan bir araç olmadığını, bununla birlikte duygusal durumları da ifade etmede temel rol oynayan ve buna imkân verebilen bir sistem olduğunu vurgulamaktadır. Sonuç olarak Türkçede duyguların dilbilgisel yapıların çeşitli katmanlarında dağılım gösteren çok yönlü bir biçimde ifade edilebildiği ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Temel duygular
• dilsel işaretleyiciler
• duygu işaretleyicileri
• duygu dili
• duygu iletişimi

Kaynakça

1. Aksan, Doğan, Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim, C 3, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1982.
2. Aksan, Mustafa – Yeşim Aksan, “To Emote a Feeling or to Feel an Emotion: A View from Turkish”, Dynamicity in Emotion Concepts. Lodz: Studies In Language, ed. Paul Wilson, Peter Lang, Frankfurt am Main 2012.
3. Alan, Nazmi, “Ad İşletimi”, Türkiye Türkçesi II Biçimbilgisi, ed. Erdoğan Boz, Gazi Kitabevi, Ankara 2018.
4. Alan, Nazmi, “Adlar”,Türkiye Türkçesi II Biçimbilgisi, ed. Erdoğan Boz, Gazi Kitabevi, Ankara 2019.
5. Alan, Nazmi, {-DAn} Durum Biçimbirimi, Yükleyenlerin Üye Yapısı ve Anlamsal Rolleri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2021.
6. Alba-Juez, Lauba – Juan-Carlos Pérez-González, “Emotion and Language ‘at Work’: The Relationship Between Trait Emotional Intelligence and Communicative Competence as Manifested at the Workplace”, Emotion in Discourse, ed. L. Alba-Juez – J. L., Mackenzie, John Benjamins, Amsterdam 2019.
7. Aslan-Demir, Sema, Türkçede İsteme Kipliği: Semantik, Pragmatik Bir İnceleme, Grafiker Yayınları, Ankara 2008.
8. Aslan, Ezgi, “Eylemler”, Türkiye Türkçesi II Biçimbilgisi, ed. Erdoğan Boz, Gazi Kitabevi, Ankara 2019.

9. Atabay, Neşe, İbrahim Kutluk ve Sevgi Özel, Sözcük Türleri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1983.
10. Atlı, Yakup – Nagehan İlhan, “Duygu Analizi İçin Yeni Bir Sözlük; NAYALex Duygu Sözlüğü” Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 27, (2021), s. 1050-1060.
11. Ay, Özgür, “Sesbirimler”, Türkiye Türkçesi I Sesbilgisi, ed. Erdoğan Boz, Gazi Kitabevi, Ankara 2019.
12. Ay, Özgür, “Tümce Türleri II”, Türkiye Türkçesi IV Sözdizimi içinde, Türkiye Türkçesi II Biçimbilgisi, ed. Erdoğan Boz, Gazi Kitabevi, Ankara 2020.
13. Bamberg, Michael, “Language, Concepts and Emotions: The Role of Language in the Construction of Emotions”, Language Sciences, XIX/4 (1997), s. 330.
14. Banguoğlu, Tahsin, Türkçenin Dilbilgisi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1986.
15. Bednarek, Monika, “The Multifunctionality of Swear/Taboo Words in Television Series”, Emotion in Discourse, ed. J. L. Mackenzie – L. Alba-Juez, John Benjamins, Amsterdam/ Philadelphia 2019.
16. Breeze, Ruth – Manuel Casado-Velarde, “Expressing Emotions Without Emotional Lexis: A Crosslinguistic Approach to the Phraseology of the Emotions in Spanish and English”, Emotion in Discourse, ed. L. Alba-Juez – J. L. Mackenzie, John Benjamins, Amsterdam/ Philadelphia 2019.
17. Bozkurt, Ferdi, “Sözlüklerdeki Temel Duygu Kavramlarının Yeniden Tanımlanması: Bir Yöntem Önerisi”, Türkoloji Dergisi, XXI /1 (2014), s. 25-34.
18. Börekçi, Muhsine, “Türkçede Vurgu, Tonlama, Ölçü, Anlam İlişkisi”, Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 12, (2005), s. 196.
19. Cannon, Walter Bradford, “The James-Lange Theory Of Emotions: A Critical Examination And An Alternative Theory”, American Journal of Psychology, XXXIX/1, (1927), s. 106-124.
20. Çelik – Şavk, Ülkü, “Manas ve Maaday-Kara’da Sayılar”, Milli Folklor, XIII /50, (2001), s. 52-57.
21. Çetinkaya, Bayram, Türkiye Türkçesinde Mutluluk ve Üzüntü Göstergeleri, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Gazi Üniversitesi, Ankara 2006.
22. Çetinkaya, Bayram, “Söz Varlığımızda Bedene Dayalı Duygu Adlandırmaları”, Türük Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, V/9, (2017), s. 165-184.
23. Çetinkaya, Bayram, “Çatı”, Türkçede Dilbilgisel Ulamlar, ed. Erdoğan Boz, Gazi Kitabevi, Ankara 2020.
24. Çolak, Gülcan, Toplumdilbilimi, Bilge Yayınları, İstanbul 2019.
25. Çürük, Yasemin, “Sözcükbilim”, Dilbilim Teorik ve Uygulamalı Alanlar, ed. Erdoğan Boz, Gazi Kitabevi, Ankara 2020.
26. Darwin, Charles, The Expression of the Emotions in Man and Animals, John Murray, London 1872.
27. Delice, İbrahim, Sözcük Türleri, Asitan Kitap, İstanbul 2017.
28. Deny, Jean, Türk Dil Bilgisi, Kabalcı Yayınevi, İstanbul 2012.
29. Dilaçar, Agop, Gramer: “Tanımı, Adı, Kapsamı, Türleri, Yöntemi, Eğitimdeki Yeri ve Tarihçesi”, Belleten, 19, (1971), s. 83-145.
30. Dinar, Talat, “Kiplik”, Türkçede Dilbilgisel Ulamlar, ed. Erdoğan Boz, Gazi Kitabevi, Ankara 2020.
31. Dixon, Robert Malcolm Ward, Basic Linguistic Theory: Grammatical Topics (Vol. 2), Oxford University Press, Oxford 2009.
32. Dixon, Robert Malcolm Ward, Basic Linguistic Theory: Grammatical Topics, 2. bs., Oxford University Press, Oxford 2009.
33. Dizdaroğlu, Hikmet, Tümcebilgisi, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1976.