Asa Jennings'in Tanıklığında İzmir'in İstirdadı Sürecinde Mültecilerin Tahliyesi

Öz

Genç Hristiyan Erkekler Cemiyeti (YMCA), başlangıçta Amerikan Board misyoner teşkilatına bağlı olarak dinî amaçlarla örgütlenmişken, I. Dünya Savaşı ve sonrasında insani yardım odaklı bir kurumsal dönüşüm geçirmiştir. Bu dönüşümün en belirgin örneklerinden biri, İzmir yangını ve mülteci krizi sırasında Jennings’in yürüttüğü insani faaliyetlerdir. Jennings, İzmir’deki Rum ve Ermeni mültecilerin güvenli tahliyesi için harekete geçmiş, Mustafa Kemal Paşa ile doğrudan müzakereler yaparak izin almış ve Yunan donanmasını seferber ederek yaklaşık 350.000 kişinin kurtarılmasını sağlamıştır. Bu süreçte YMCA’nın kurumsal deneyimi, uluslararası yardım ağları ve Jennings’in kişisel inisiyatifi birleşmiş; ortaya çıkan insani diplomasi örneği, modern insani müdahalelerin erken bir yansıması olmuştur. Bu makale, YMCA’nın Osmanlı Devleti ve Cumhuriyetin ilk dönemlerindeki faaliyetlerini, özellikle de Asa Kent Jennings’in 1922 yılında İzmir’in Türk ordusu tarafından geri alınması sürecinde üstlendiği kritik rolü incelemektedir. Makale, bizzat Jennings’in kendi kaleminden ve onun hatıralarını tamamlayan veya destekleyen arşiv belgeleri ile süreli yayınlardan faydalanarak YMCA’nın Osmanlı coğrafyasındaki kurumsallaşmasını, Jennings’in biyografik arka planını, İzmir yangını ve tahliye sürecini çok yönlü olarak ele almaktadır. Bununla birlikte dönemin askerî, toplumsal ve diplomatik dinamiklerine ışık tutmaktadır. Sonuç olarak Jennings’in tanıklığı, yalnızca bireysel bir hikâye değil, aynı zamanda uluslararası misyonerlik, insani yardım ve diplomasinin kesiştiği bir örnek olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Asa K. Jennings
• YMCA
• İzmir Yangını
• Mülteci

Evacuation of Refugees During the Recapture of İzmir in The Testimony of Asa Jennings

Öz

The Young Men’s Christian Association (YMCA), initially established under the American Board of Commissioners for Foreign Missions with primarily religious objectives, underwent a significant institutional transformation during and after World War I by shifting its focus toward humanitarian relief. One of the most remarkable manifestations of this change was Asa Kent Jennings’s humanitarian efforts during the Great Fire of Smyrna and the ensuing refugee crisis in 1922. Jennings played a decisive role in the evacuation of Greek and Armenian refugees, negotiating directly with Mustafa Kemal Pasha to secure permission and mobilizing the Greek navy, ultimately rescuing nearly 350,000 people. This unprecedented operation demonstrated how the YMCA’s institutional experience, combined with international relief networks and Jennings’s personal initiative, could generate a unique form of humanitarian diplomacy—an early example of modern humanitarian intervention. This article explores the activities of the YMCA within the Ottoman Empire and the early Republican period, focusing particularly on Jennings’s critical role during the recapture of Smyrna by Turkish forces. It examines the institutionalization of the YMCA in Ottoman lands, Jennings’s biographical background, and the multidimensional aspects of the Smyrna fire and evacuation process, while simultaneously shedding light on the broader military, social, and diplomatic dynamics of the time. Ultimately, Jennings’s testimony is not presented merely as an individual account of heroism, but rather as an illustrative case study situated at the intersection of international missionary work, humanitarian aid, and diplomacy. His actions represent a pivotal moment in the evolution of transnational humanitarianism and provide valuable insights into early twentieth-century Turkish-American relations.

Anahtar Kelimeler

• Asa K. Jennings
• YMCA
• Great Fire of Smyrna
• Refugee Evacuation

Kaynakça

1. Administrative Report, Smyrna Young Men’s Christian Association, July, 1922. Turkey: Annual and Quarterly Reports, 1921-1925.
2. Arpee, Leon, “A Century of Armenian Protestantism,” Church History, Vol. 5, No. 2, (1936), s. 153-167.
3. Bali, Rıfat N, The Saga Of A Friendship, Libra Yayınevi, 2009.
4. Elizabeth B.Parsons, Empire State of Mind,Body And Spirit, A Senior Thesis Submitted to the History Department of Princeton University, Princeton 2011.
5. Horton, George, The Blight Of Asia, The Bobbs-Merrill Company 1926.
6. Maricle,Victor Neal, The Fellowship Training Plan, Association Press, New York 1938.
7. Morse, Richard C., History of the North American Young Men’s Christian Associations, Association Press, New York 1913.
8. Year Book Of The Young Men’s Christian Associations Of North America For The Year, New York 1893.

9. Year Book Of The Young Men’s Christian Associations Of North America For The Year, New York 1896.
10. Yıldırım Onur, “The 1923 Population Exchange, Refugees and National Historiographies in Greece and Turkey,” East European Quarterly Vol. 40, No. 1, (2006), pp. 45-70.
11. What Do You Know About Constantinople?, Bible House 1884.