Vasiliy Vladimiroviç Bartold’un İstanbul Günlüğü (1926)

Öz

Rus tarihçi ve müsteşrik Vasiliy Vladimiroviç Bartold 1925 yılında Türkiye Cumhuriyeti Maarif Nezâreti tarafından ilmî temaslarda bulunmak ve ders vermek üzere Türkiye’ye davet edildi. Sovyetler Birliği yönetimi ve Bilimler Akademisi Bartold’un akademik çalışmalarını sekiz ay süreyle İstanbul’da yürütmesine müsaade etti. 1925 yılının son günlerinde eşiyle birlikte İstanbul’a gelen Bartold başta Fuad Köprülü olmak üzere Türkiye’deki meslektaşlarıyla fikir alışverişinde bulundu. Bolşevik Devrimi sonrasında Türkiye’ye göç eden Başkurt tarihçi Zeki Velidi ile sıklıkla görüştü. Ayrıca bu dönemde İstanbul’da yaşayan pek çok Batılı âlimle temaslarda bulundu. Muhtelif kütüphanelerdeki Türkçe, Arapça ve Farsça yazma eserler üzerine yoğunlaştı. Bir taraftan da 26 Şubat 1926 tarihinde Bakü’de düzenlenecek olan Türkoloji Kurultayı’na katılmak için hazırlıklar yaptı. Bakü’de hastalanınca Leningrad’a döndüyse de aynı yılın Nisan ayında yeniden İstanbul’a geldi. Bakü Türkoloji Kurultayı’na katılmadan önce İstanbul’da geçirdiği kırk beş gün boyunca günlük tuttu. Rus arşivlerinde muhafaza edilen bu günlük daha önce bazı tarihçiler tarafından kullanılmışsa da 2024 yılında Rusya’da ilk kez bir bütün halinde neşredildi. Türk tarihçiliğine katkı sağlayacak bu metni yazdığımız giriş ve düştüğümüz notlarla birlikte Türk okuyucunun dikkatine sunuyoruz.

Anahtar Kelimeler

• Barthold
• Sovyetler Birliği
• Türkiye
• Şarkiyat
• Fuad Köprülü

Vasily Vladimirovich Bartold’s Istanbul Diary (1926)

Öz

In 1925, the Russian historian and orientalist Vasily Vladimirovich Bartold was invited to Türkiye by the Ministry of Education of the Republic of Türkiye to conduct scholarly discussions and give lectures. The Soviet Union’s government and the Academy of Sciences allowed Bartold to conduct his academic work in Istanbul for eight months. Bartold, who came to Istanbul with his wife in the last days of 1925, exchanged ideas with his colleagues in Türkiye, especially Fuad Köprülü. He frequently met with Zeki Velidi, a Bashkir historian who had emigrated to Türkiye after the Bolshevik Revolution. He also made contact with many Western scholars living in Istanbul during this period. He focused on Turkish, Arabic, and Persian manuscripts in various libraries. At the same time, he prepared to attend the Turkology Congress to be held in Baku on February 26, 1926. Although he returned to Leningrad after falling ill in Baku, he came back to Istanbul in April of the same year. During the forty-five days he spent in Istanbul before attending the Baku Turkology Congress, he kept a diary. This diary, preserved in Russian archives, had been used by some historians before, but it was published in its entirety for the first time in Russia in 2024. We present this text, which will contribute to Turkish historiography, to the attention of Turkish readers, along with the introduction and notes we have written.

Anahtar Kelimeler

• Bartold
• Soviet Union
• Türkiye
• Oriental Studies
• Fuad Köprülü

Kaynakça

1. 1926-Bakü Türkoloji Kurultayı (Tutanaklar) 26 Şubat-6 Mart 1926, Rusçadan Azerbaycan Türkçesine çev. Kâmil Veli Nerimanoğlu, Türkiye Türkçesine akt. Mustafa Öner, Ankara 2008.
2. Acar, Serkan, “Wilhelm Barthold, Uluğ Beg ve Zamanı”, Karadeniz Araştırmaları Dergisi, S. 48, (Kış 2015), s. 189-196.
3. Akpınar, Turgut, “Wittek, Paul”, DİA, C. XLIII, s. 163-164.
4. Akün, Ömer Faruk, “Kilisli Rifat Bilge”, DİA, C. XXVI, s. 18-22.
5. Altıkulaç, Tayyar, “Zehebî”, DİA, C. XLIV, s. 180-188.
6. Aybakan, Bilal, “Sübkî, Tâceddin”, DİA, C. XXXVIII, s. 11-13.
7. Babinger, F., “Nilufer Khatun”, EI2, Vol. VIII, s. 43.
8. Barthold, W.-Bosworth, C. E., “Khokand”, EI2, Vol. V, s. 29-31.

9. Bartold, V. V., “İz Poezdkiy v Turtsiyu”, Nauçnıy Rabotnik Ejemesyaçnıy Jurnal, No. 11, (Moskova 1926), s. 64-76.
10. Bartold, V. V., “O Pogrebenii Timura”, Zapiski Vostoçnogo Otdeleniya İmperatorskogo Russkogo Arheologiçeskogo Obşçestva, Tom XXIII, St. Petersburg 1915, s. 1-32.
11. Baskakov, N. A.-Tinfoviç, M. S., “Sergey Markoviç Şapşal”, çev. Rahat Abdiyeva, Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, [Özel Sayı], (2004), s. 61-63.
12. Batuk, Cengiz, “Georges Dumézil’in Kafkas Mitolojisi Araştırmaları ve Türk Dinler Tarihi Çalışmalarına Katkısı”, Türkiye’de Dinler Tarihi (Dünü, Bugünü ve Geleceği), 04-06 Aralık 2009, Ankara 2010, s. 144-163.
13. Bilgin, Azmi, “İsmail Saib Sencer”, DİA, C. XXIII, s. 122-123.
14. Bouvat, L., “Şeybânî Han”, İA, C. XI, s. 454-456.
15. Çelik, Remziye, Fazlullah Rûzbihân el-Huncî’nin “Mihmân-Name-i Buhârâ” Adlı Eserinin Tercüme, Tahlil ve Değerlendirmesi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2021.
16. Desmaisons, Baron, Histoire des Mogols et des Tatares d’Aboul-Ghâzi Bèhâdour Khan (II Tome), St. Petersburg 1871-1874.
17. Erdoğru, Mehmet Akif, Doğu Türkistan Araştırmaları, İstanbul 2025. Eren, Hasan, Türklük Bilimi Sözlüğü I. Yabancı Türkologlar, Ankara 1998.
18. Ethem, Halil, “Stanley-Lane Poole”, Belleten, C. I, S. 3-4, s. 673-676.
19. Eyice, Semavi, “Babinger, Franz”, DİA, C. IV, s. 390-392.
20. Koçkuzu, Ali Osman, “Aynî, Bedreddin”, DİA, C. IV, s. 271-272.
21. Kononov, A. N., “P. M. Melioransky ve Sovyet Türkolojisi”, çev. Rahat Abdiyeva-Gülay Osmanova, Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, [Özel Sayı], (2004), s. 1-6.
22. Köse, Saffet, “İbnü’n Nakîb el-Mısrî”, DİA, C. XXI, s. 166-167.
23. Kucur, Sadi S., “İbnü’l-Furât, Nâsırüddin”, DİA, C. XXI, s. 45-46.
24. Kutluer, İlhan, “Tahdîdü Nihâyâti’l-Emâkin”, DİA, C. XXXIX, s. 390-391.
25. Küçük, Serhat, Kitâb-ı Güzîde Akâidü’l-İslâm, İstanbul 2015.
26. Lee, Hee Soo (Cemil), “Döngen”, DİA, C. IX, s. 517-518.
27. Lunin, B. V., V. V. Bartold ve Rus Oryantalizminde Orta Asya, çev. Cengiz Buyar, Ankara 2015.
28. Mehmed Âtıf, Kaşgar Tarihi ve Bâis-i Hayret Ahvâl-i Garîbesi, İstanbul 1300.
29. Melioranskiy, P. M., Arab Filolog o Turetskom Yazıke, St. Petersburg 1900.
30. Melioranskiy, P. M., “Arab-Filolog o Mongolskom Yazıke”, Zapiski Vostoçnogo Otdeleniya İmperatorskogo Russkogo Arheologiçeskogo Obşçestva, Tom XV, St. Petersburg 1904, s. 75-171.
31. Menzel, Theodor, 1926 Bakü 1. Türkoloji Kongresi, çev. Selçuk Ünlü, Konya 2017.
32. Mevlânâ Mehmed Neşrî, Cihânnümâ [Osmanlı Tarihi (1288-1485)], haz. Necdet Öztürk, İstanbul 2013.
33. Miller, Fyodor İvanoviç, Opisaniye Sibirskogo Tsarstva i Vseh Proizoşedşih v Nem Del, ot Naçala i ot Osoblivo ot Pokoreniya Ego Rossiyskoy Derjave po Sii Vremena, St. Petersburg 1750.
34. Minorsky, Vladimir, Hudûd al-Âlam ‘The Regions of the World’, Londra 1937.
35. Nekroloji, “Hâmit Sadi Selen 1892-1968”, Belleten, C. XXXIII, s. 129, s. 91-95.
36. Özaydın, Abdülkerim, “İbnü’l-Esîr, İzzeddin”, DİA, C. XXI, s. 26-27.