Sınıf, Emek ve Köylülük: Orak Çekiç Gazetesinde Köylülüğün Söylemsel İnşası

Öz

Erken Cumhuriyet döneminde köylülük, farklı ideolojik çerçevelerde dönemin toplumsal dönüşüm tartışmalarının merkezinde yer almıştır. Bu açıdan çalışma, Türkiye Komünist Partisi'nin yayın organlarından biri olan Orak Çekiç gazetesinde köylülüğün söylemsel olarak nasıl kurulduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temel sorusu, gazetenin köylülüğü hangi çerçeveler içinde temsil ettiği ve bu temsilin erken Cumhuriyet dönemindeki merkezi köylülük söyleminden hangi noktalarda ayrıştığıdır. Araştırmada Orak Çekiç'in erişilebilen sayıları, tarihsel söylem analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analiz sürecinde metinler, köylülüğün sınıfsal konumlandırılması, devlet-köylü ilişkisinin eleştirel inşası, aşar ve vergi tartışmaları, Kemalist köycü söylemle kurulan ilişki ve köylünün söylemsel temsili bağlamında değerlendirilmiştir. Çözümlemeler sonucunda gazetenin köylülüğü kırsal üretimin sıradan bir unsuru olarak görmediği ve emek, sömürü, örgütlenme ve sınıf mücadelesi ekseninde siyasal bir özne biçiminde kurduğu anlaşılmıştır. Orak Çekiç'te köylü homojen bir kategori olarak çizilmemekte; "emekçi", "fakir" ve "yoksul" köylü vurguları sınıfsal farkları görünür kılmaktadır. Köylülük aynı zamanda işçi sınıfıyla omuz omuza mücadele eden, örgütlenmesi gereken ve toplumsal dönüşümün aktif bileşeni olarak kurgulanmaktadır. Sonuç olarak çalışma, erken Cumhuriyet döneminde köylülüğün açıklanmasında resmi köycülük söyleminin tek başına yeterli olmadığını; sosyalist basının da köylülüğe ilişkin alternatif bir söylem geliştirdiğini ileri sürmektedir. Bu yönüyle araştırma, Orak Çekiç gazetesini köylülüğün söylemsel inşası bağlamında bütüncül biçimde inceleyerek erken Cumhuriyet dönemi sosyalist basınına ve Türkiye'de köylülük çalışmalarına özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Orak Çekiç
• Köylülük
• Erken Cumhuriyet Dönemi
• Sosyalist Basın

Class, Labor, and Peasantry: The Discursive Construction of Peasantry in the Orak Çekiç Newspaper

Öz

During the early Republican period, peasantry occupied a central place in debates on social transformation within various ideological frameworks. From this perspective, this study aims to reveal how peasantry was discursively constructed in the Orak Çekiç newspaper, one of the publications of the Communist Party of Turkey. The central research question is: Within which frameworks did the newspaper represent peasantry, and in what ways did this representation diverge from the dominant discourse on peasantry during the early Republican period? In this study, the available issues of Orak Çekiç were examined using historical discourse analysis. During the analysis, the texts were evaluated in the context of the class positioning of the peasantry, the critical construction of state-peasant relations, debates on tithe and taxes, the relationship established with Kemalist ruralist discourse, and the discursive representation of the peasant. The analysis revealed that the newspaper did not view the peasantry as a mere component of rural production but rather constructed it as a political subject centered on labor, exploitation, organization, and class struggle. In Orak Çekiç, peasants are not portrayed as a homogeneous category; the emphasis on “working,” “poor,” and “impoverished” peasants highlights class differences. Peasantry is also depicted as fighting shoulder to shoulder with the working class, as a group that needs to be organized, and as an active component of social transformation. Consequently, this study argues that the official discourse on peasantry alone is insufficient for explaining peasantry during the early Republican period; the socialist press also developed an alternative discourse regarding peasantry. In this regard, by comprehensively examining the Orak Çekiç newspaper within the context of the discursive construction of peasantry, this research offers a unique contribution to the study of the socialist press during the early Republican period and to scholarship on peasantry in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Orak Çekiç
• Peasantry
• Early Republican Period
• Socialist Press

Kaynakça

1. Ahmad, F. (2015), Modern Türkiye'nin Oluşumu, (Y. Alogan, Çev.), Kaynak Yayınları, İstanbul.
2. Ahmad, F. (2015), Modern Türkiye'nin Oluşumu, (Y. Alogan, Çev.), Kaynak Yayınları, İstanbul.
3. Akbulut, E. (2010), Dr. Şefik Hüsnü Deymer: Yaşam Öyküsü, Vazife Yazıları, Sosyal Tarih Yayınları, İstanbul.
4. Akbulut, E. (2010), Dr. Şefik Hüsnü Deymer: Yaşam Öyküsü, Vazife Yazıları, Sosyal Tarih Yayınları, İstanbul.
5. Aslan, Y. (2007), Türkiye Komünist Fırkası'nın Kuruluşu ve Mustafa Suphi, Kaynak Yayınları, İstanbul.
6. Aslan, Y. (2007), Türkiye Komünist Fırkası'nın Kuruluşu ve Mustafa Suphi, Kaynak Yayınları, İstanbul.
7. Atılgan, G. (2020), Aydınlık İçinde Dr. Şefik Hüsnü, Sosyal Tarih Yayınları, İstanbul.
8. Atılgan, G. (2020), Aydınlık İçinde Dr. Şefik Hüsnü, Sosyal Tarih Yayınları, İstanbul.

9. Başaran, N. L. (2005), The Evaluations of Şefik Hüsnü on the "National Question" and on the Revolution in Turkey Between 1919–1925, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul.
10. Başaran, N. L. (2005), The Evaluations of Şefik Hüsnü on the "National Question" and on the Revolution in Turkey Between 1919–1925, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul.
11. Bowen, G. A. (2009), “Document Analysis as a Qualitative Research Method” Qualitative Research Journal, S.9(2), ss.27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027 Fairclough, N. (1992), Discourse and Social Change, Polity Press, Cambridge.
12. Bowen, G. A. (2009), “Document Analysis as a Qualitative Research Method” Qualitative Research Journal, S.9(2), ss.27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027 Fairclough, N. (1992), Discourse and Social Change, Polity Press, Cambridge.
13. Karaömerlioğlu, M. A. (2006), Orada Bir Köy Var Uzakta: Erken Cumhuriyet Döneminde Köycü Söylem, İletişim Yayınları, İstanbul.
14. Karaömerlioğlu, M. A. (2006), Orada Bir Köy Var Uzakta: Erken Cumhuriyet Döneminde Köycü Söylem, İletişim Yayınları, İstanbul.
15. Keyder, Ç. (2015), Türkiye'de Devlet ve Sınıflar, İletişim Yayınları, İstanbul.
16. Keyder, Ç. (2015), Türkiye'de Devlet ve Sınıflar, İletişim Yayınları, İstanbul.
17. Önal, T. (2025), “Erken Cumhuriyet Döneminde Sosyalist Muhalefet ve Basın: Orak Çekiç Gazetesi Örneği (1925)”, Atatürk Yolu Dergisi, S.77, ss.1–31. https://doi.org/10.46955/ankuayd.1721775
18. Önal, T. (2025), “Erken Cumhuriyet Döneminde Sosyalist Muhalefet ve Basın: Orak Çekiç Gazetesi Örneği (1925)”, Atatürk Yolu Dergisi, S.77, ss.1–31. https://doi.org/10.46955/ankuayd.1721775
19. Pamuk, Ş. (2014), Türkiye'nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
20. Pamuk, Ş. (2014), Türkiye'nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
21. Scott, J. (1990), A Matter of Record: Documentary Sources in Social Research. Polity Press, Cambridge.
22. Scott, J. (1990), A Matter of Record: Documentary Sources in Social Research. Polity Press, Cambridge.
23. Tekeli, İ. ve İlkin, S. (2004), Cumhuriyet'in Harcı: Köktenci Modernitenin Ekonomik Politikasının Gelişimi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
24. Tekeli, İ. ve İlkin, S. (2004), Cumhuriyet'in Harcı: Köktenci Modernitenin Ekonomik Politikasının Gelişimi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
25. Toprak, Z. (1995), Türkiye'de Ekonomi ve Toplum (1908–1950): Millî İktisat, Millî Burjuvazi, Doğan Kitap, İstanbul.
26. Toprak, Z. (1995), Türkiye'de Ekonomi ve Toplum (1908–1950): Millî İktisat, Millî Burjuvazi, Doğan Kitap, İstanbul.
27. Torun, A. T. (2014), “Kurtuluş Savaşı Yıllarında Türkçe Sol Basından İzlenimler: İşçi Hareketleri ve Sorunlarına Dair Notlar”, Erciyes İletişim Dergisi, S.3(4), ss.42–64. https://doi.org/10.17680/akademia.v3i4.5000015880
28. Torun, A. T. (2014), “Kurtuluş Savaşı Yıllarında Türkçe Sol Basından İzlenimler: İşçi Hareketleri ve Sorunlarına Dair Notlar”, Erciyes İletişim Dergisi, S.3(4), ss.42–64. https://doi.org/10.17680/akademia.v3i4.5000015880
29. Tunçay, M. (2009), Türkiye'de Sol Akımlar 1908–1925 (Cilt 1), İletişim Yayınları, İstanbul.
30. Tunçay, M. (2009), Türkiye'de Sol Akımlar 1908–1925 (Cilt 1), İletişim Yayınları, İstanbul.
31. Wodak, R. ve Meyer, M. (Eds.). (2009), Methods of Critical Discourse Analysis, SAGE, London, 2. Baskı.
32. Wodak, R. ve Meyer, M. (Eds.). (2009), Methods of Critical Discourse Analysis, SAGE, London, 2. Baskı.
33. Yılmaz, E. (2022), “Aydınlık Çevresinde Şevket Süreyya (Aydemir) (1924–1925)” Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, S.18(35), ss.509–539. https://ctad.hacettepe.edu.tr/18_35/17.pdf
34. Yılmaz, E. (2022), “Aydınlık Çevresinde Şevket Süreyya (Aydemir) (1924–1925)” Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, S.18(35), ss.509–539. https://ctad.hacettepe.edu.tr/18_35/17.pdf
35. Zürcher, E. J. (1995), Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, (Y. Saner, Çev.), İletişim Yayınları, İstanbul
36. Zürcher, E. J. (1995), Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, (Y. Saner, Çev.), İletişim Yayınları, İstanbul
37. Süreli Yayınlar
38. Süreli Yayınlar
39. Orak Çekiç, Sayı 1, 21 Ocak 1925.
40. Orak Çekiç, Sayı 1, 21 Ocak 1925.
41. Orak Çekiç, Sayı 2, 29 Ocak 1925.
42. Orak Çekiç, Sayı 2, 29 Ocak 1925.
43. Orak Çekiç, Sayı 3, 5 Şubat 1925.
44. Orak Çekiç, Sayı 3, 5 Şubat 1925.
45. Orak Çekiç, Sayı 4, 12 Şubat 1925.
46. Orak Çekiç, Sayı 4, 12 Şubat 1925.
47. Orak Çekiç, Sayı 5, 17 Şubat 1925.
48. Orak Çekiç, Sayı 5, 17 Şubat 1925.
49. Orak Çekiç, Sayı 6, 26 Şubat 1925.
50. Orak Çekiç, Sayı 6, 26 Şubat 1925.
51. Orak Çekiç, Sayı 7, 5 Mart 1925.
52. Orak Çekiç, Sayı 7, 5 Mart 1925.
53. Orak Çekiç, Sayı 9, 12 Aralık 1935.
54. Orak Çekiç, Sayı 9, 12 Aralık 1935.
55. Orak Çekiç, Sayı 12, 1 Şubat 1936.
56. Orak Çekiç, Sayı 12, 1 Şubat 1936.
57. Orak Çekiç, Sayı 14, 1 Mart 1936.
58. Orak Çekiç, Sayı 14, 1 Mart 1936.
59. Orak Çekiç, Sayı 15, 15 Mart 1936.
60. Orak Çekiç, Sayı 15, 15 Mart 1936.
61. Orak Çekiç, Sayı 16, 1 Nisan 1936.
62. Orak Çekiç, Sayı 16, 1 Nisan 1936.
63. Orak Çekiç, Sayı 18, 20 Temmuz 1936.
64. Orak Çekiç, Sayı 18, 20 Temmuz 1936.
65. Orak Çekiç, Sayı 19, 10 Ağustos 1936.
66. Orak Çekiç, Sayı 19, 10 Ağustos 1936.
67. Orak Çekiç, Sayı 20, 1 Ekim 1936.
68. Orak Çekiç, Sayı 20, 1 Ekim 1936.
69. Orak Çekiç, Sayı 21, 7 Kasım 1936.
70. Orak Çekiç, Sayı 21, 7 Kasım 1936.