Property Rights According to Ibn Khaldūn

Yıl 2026, Cilt: 2 Sayı: 1 , 93 - 112 , 31.03.2026

Recep Özdemir

https://izlik.org/JA83MP62YF

Öz

Ibn Khaldūn was a thinker who made significant observations on the subject of property and put forward pioneering views on the foundation of property. In a very early period, he expressed important views on the relationship between labor and property, the source of property and the acquisition of property. Although he did not define property precisely, he expressed that property was a Sharia ruling and that the earth was the common property of humanity (participation in benefiting) before private property was formed. Ibn Khaldūn emphasized the need to protect property, stating that labor alone cannot justify property, and for property to be stable, it must be recognized as a legitimate right by others and protected by a power. Ibn Khaldūn explained property with the concept of labor at a time when theoretical discussions on the origin of property had not yet been held. With this approach, he influenced John Locke, who grounded property in a similar way in later periods. There are close simi-larities between John Locke's labor theory and Ibn Khaldūn's views on labor. In addition, Ibn Khaldūn, who defended the inviolability of property rights, the understanding of private property and the prin-ciple of free market, made analyses that can be considered important in terms of the history and theory of property. This study will examine Ibn Khaldūn's thoughts on property, its origin, and its preserva-tion, based on his work Muqaddimah, and will present findings that laid the groundwork for the forma-tion of his “labor theory”, which plays a significant role in the foundation of property rights.

Anahtar Kelimeler

Islamic Law , Property , Labor , Ibn Khaldūn , Sustenance

İbn Haldûn’a Göre Mülkiyet Hakkı

https://izlik.org/JA83MP62YF

Öz

İbn Haldûn mülkiyet konusunda önemli tespitlerde bulunmuş, mülkiyetin temellendirilmesi konu-sunda öncü görüşler ileri sürmüş bir düşünürdür. Çok erken sayılabilecek bir dönemde emek ve mül-kiyet arasında bulunan ilişki, mülkiyetin kaynağı ve mülkiyetin iktisabının sebepleri konularında önemli görüşler beyan etmiştir. Mülkiyeti tam olarak tanımlamamakla birlikte, mülkiyetin şer'î bir hüküm olduğunu ve özel mülkiyet oluşmadan önce yeryüzünün insanlığın ortak malı (ibaha ortaklığı) olduğunu dile getirmiştir. İbn Haldūn mülkiyetin korunması gerektiğini gündeme getirerek emeğin tek başına mülkiyeti temellendiremeyeceğini, mülkiyetin sabit olması için mülkiyetin diğer insanlar tara-fından meşru bir hak görülmesi ve bir güç tarafından korunması gerektiğini belirtmiştir. İbn Haldûn, mülkiyetin kökenine dair teorik tartışmaların henüz gündeme gelmediği, teorik bir zeminde tartışıl-madığı dönemlerde mülkiyeti emek kavramıyla açıklamış, bu yaklaşımıyla sonraki dönemlerde mül-kiyeti benzer şekilde temellendirmeye çalışan John Locke'u düşünsel planda etkilemiştir. John Loc-ke'un emek teorisi ile İbn Haldūn'un emeğe ilişkin görüşleri arasında yakın benzerlikler bulunmakta-dır. Ayrıca mülkiyet haklarının dokunulmazlığını, özel mülkiyet anlayışını ve serbest piyasa ilkesini savunan İbn Haldûn, mülkiyet tarihi ve teorisi açısından önemli sayılabilecek analizler yapmıştır. Bu çalışmada İbn Haldun’un el-Mukaddime isimli eseri temel alınarak onun mülkiyet, mülkiyetin kökeni ve korunmasına dair düşünceleri ele alınacak, mülkiyetin temellendirilmesinde önemli bir yere sahip olan “emek teorisi”nin oluşumuna zemin hazırlayan bulgular sunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

İslam Hukuku , Mülkiyet , Emek , İbn Haldûn , Rızık

Kaynakça

• Abbâdî, Abdüsselâm Dâvûd. el-Milkiyye fi’ş-şerîʿati’l-İslâmiyye. Amman: y.y., 1974.
• Akbay, Muvaffak. Umumî Amme Hukuku Dersleri. Ankara: y.y., 1951.
• Akoğlu, Sabriye. Cıcero’da Tanrı, İnanç ve Yazgı Özgür İstenç’te Assensio’nun Yeri. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2006.
• Aksan, Mehmet. İbn Haldun'un İktisadi Görüşleri. Adıyaman: Adıyaman Üniversitesi, Lisansüstü Eği-tim Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. 2025.
• Arsal, Sadri Maksudi. Hukuk Felsefesi Tarihi. İstanbul: y.y., 1946.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu’fî. el-Câmiu’s-Sahîh. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâi’l-‛Arabî, 2001.
• Davâbe, Eşref. İbn Haldun İslâm İktisadî Düşünce Tarihi. İstanbul: İzü Yayınları, 2021.
• Demir, Fahri. İslâm Hukunda Mülkiyet Hakkı ve Servet Dağılımı. Ankara: DİB Yayınları, 2003.
• Eren, Fikret. Mülkiyet Hukuku. Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2016.
• Falay, Nihat. İbn Haldun’un İktisadi Görüşleri. İstanbul: Pınar Yayınları, 1978.
• Gierer, Alfred. “Ibn Khaldūn on Solidarity (“Asabiyah”) - Modern Science on Cooperativeness and Em-pathy: a Comparison”. Philosophia Naturalis 38 (2001), 91-104.
• Gölçek, Ali Gökhan - Gülşen, Mustafa Alpin. “İbn Haldun ve Serbest Piyasa Fikri: İbn Teymiyye ve Ga-zali’den Kanıtlar”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 5/57 (Kasım 2017), 576-590.
• Güriz, Adnan. Teorik Açıdan Mülkiyet Sorunu. Ankara: y.y., 1969.
• Hassan, Ümit. İbn Haldûn’un Metodu ve Siyaset Teorisi. İstanbul: Doğu Batı Yayınları, 1998.
• Hegel, G.W.F. Elements of the Philosophy of Right. çev. H.B. Nisbet. Cambridge: Cambridge University Press, 1991.
• Hatemi, Hüseyin vd. Eşya Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1991.
• Ibn Khaldūn, Walī Uddīn Abdirrahman ‘Abdirrahmān b. Muamḥmad. Muqaddimah. Dımaşq: Maktaba Al-Hidāya, 2004.
• İbn Mâce, Ebû ‛Abdillâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. es-Sünen. thk. Yusuf el-Hâc Ahmed. Şam: Mek-tebetu İbn Hacer, 2004.
• İbn Receb, Zeynuddin Abdirrahman b. Ahmed el-Hanbelî. Tekrîru’l-Kavâid ve Tahrîru’l-Fevâid. b.y: Dâru’l-İbn Affân, ts.
• İbn Teymiyye, Takuyiddîn Ahmed el-Harrânî. Kavâidu’n-Nûrâniyye Fıkhiyye. Riyâd: Dâru İbn-i Cev-ziyye, 1422.
• İbn al-Humām, Kamal al-Dīn Muḥammad ibn ‘Abdirrahmān al-Siwāsī al-Iskandarī. Takmilah Sharh Fatḥ al-Kadir. 10 Cilt, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
• İbnu’ş-Şât, Siraj al-Dīn Abu al-Qāsım b. Abdillah. İdrâru’ş-Şurûk alâ Envâri’l-Furûk. thk. Halil el-Mansûr. Beyrut: y.y., 1418/1998.
• Kant, Immanuel. Pratik Aklın Eleştirisi. çev. İoanna Kuçuradi vd.. (Anakara: Hacettepe Üniversitesi, 1980.
• Karâfî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. İdrîs b. Abdirrahmân. el-Furûk. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-’İlmiyye, 1998.
• Karafī, Şahâbaddin. al-Furûḳ. nşr. M. Revvâs Kal‘acî. Beyrut: Dârü’l-ma‘rife, ts.
• Locke, John. Yönetim Üzerine İkinci İnceleme. İstanbul: Eksi Kitaplar, 2016.
• Müslim, Ebu’l-Husayn b. el-Haccâc en-Neysâbûrî. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Halîl b. Me’mûn Şeyhân. Bey-rut: Dâru’l-Ma‛rife, 2007.
• Nebati, Nurettin. “İbn Haldun düşüncesinde tarih, zaman ve döngüsellik”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12/1 (Haziran 2019), 141-158.
• Nesâî, Ahmed b. Şu‛ayb el-Hurasânî. es-Sünen. thk. Halîl b. Me’mûn Şeyhâ. Beyrut: Dâru’l-Ma‛rife, 2007.
• Nur, Abdu’l-mun’im, “İbn Haldūn ke-mufekkir ictimâ‘ī ‘Arabî”, Mihricān İbn Haldūn, (1962) 84-118. Kahire: el-Meclis el-A‘lā li-Ri‘āyet el-Funūn ve’l-Âdāb ve’l-‘Ulūm el-İctimā‘iyye, 1962.
• Onur, Mehmet. “İbni Haldun’un İslam Ekonomisi ile İlgili Görüşleri”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 6/1 (Haziran 2022), 37-59.
• Özdemir, Recep. İslam Hukukunda Mülkiyet Teori ve İktisab. İstanbul: Hiperlink Yayınları, 2018.
• Say, Seyfi. İbn Haldûn’un Düşünce Sistemi Uluslararası İlişkiler Kuramı. İstanbul: İlk Harf Yayınevi, 2011.
• Smith, Adam. Ulusların Zenginliği. çev. Mustafa Acar. İstanbul: Liberus Kitap, 2020.
• Uludağ, Süleyman. “İbn Haldûn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 19/ 538-543. İstanbul: TDV Yayınları,1999.
• Uygun, Oktay. İbn Haldun’un Toplum ve Devlet Kuramı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2008.
• Yiğit, Rukiye. “İbn Haldun ve İktisadi Görüşleri”. Maruf İktisat İslam İktisadı Araştırmaları Dergisi 2/2012), 4-17.
• Zeydân, Abdülkerîm. el-Medḫal li-dirâseti’ş-şerîʿati’l-İslâmiyye. Bağdad: y.y., 1976.