Hastane Acil Servisinde Stok Kontrolü: ABC ve VED Analizi ile Bir Kamu Hastanesi Uygulaması

Öz

Bu çalışma, kamu hastanelerinin acil servisinde kullanılan ilaç stoklarının maliyet ve önemlilik düzeylerine göre nasıl sınıflandırılması gerektiği sorusuna çözüm üretmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla bir kamu hastanesi acil servisinde kullanılan ilaç stokları, ABC, VED ve ABC-VED matrisi yöntemlerinden yararlanılarak maliyet ve önemlilik kriterlerine ve her iki kriterin kesişim düzeylerine göre analiz edilmiştir. Araştırma, sayısal analizler içermesi yönüyle nicel desen ve ilaçların kritiklik durumuna ilişkin doktor görüşlerine başvurulması nedeniyle ise nitel bir desen taşımaktadır. Bu yönüyle çalışma karma bir araştırma yaklaşımını içeren vaka analizi deseninde yürütülmüştür. Ordu ilinde faaliyet gösteren bir kamu hastanesinin acil servisinde 2023 yılında kullanılan ilaçlara ait yıllık tüketim miktarları ve birim fiyatlar kullanılarak analizler gerçekleştirilmiştir. İlaç maliyetleri MS Excel programı ile hesaplanmış, kritik önem düzeyleri uzman hekim görüşleri doğrultusunda belirlenmiştir. Bulgulara göre acil serviste kullanılan 252 çeşit ve 357.075 kutu ilaca ait toplam stok maliyeti 3.451.488 TL’dir. ABC-VED matrisi analizinde stokların maliyetlere (tıbbi malzeme yüzdesine) göre %73,12 (%26,58) ile Kategori I, %25,44 (%62,7) ile Kategori II ve %1,44 (%10,72) ile Kategori III’de toplandığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, ABC-VED analizinin stok yönetiminde maliyet kontrolü ve hizmet sürekliliğine önemli katkı sağladığı değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İlaç stok yönetimi
• ABC analizi
• VED analizi
• ABC-VED matrisi

Inventory Control in a Hospital Emergency Department: A Public Hospital Application Using ABC and VED Analysis

Öz

The aim of this study is to analyze the medicine stocks used in the emergency department of a state-run hospital based on cost and criticality criteria, as well as the intersection levels of these two criteria, using the ABC, VED, and ABC-VED matrix methods. The research employs a quantitative design due to its inclusion of mathematical analyses, and a qualitative design due to the inclusion of physicians’ opinions regarding the criticality of medicines. In this regard, the study was conducted using a case study design that incorporates a mixed-methods research approach. Analyses were carried out using the annual consumption volumes and unit prices of medicines used in 2023 in the accident and emergency department of a state-run hospital operating in the province of Ordu. Analyses of drug costs were carried out using Microsoft Excel, and the critical importance levels of the drugs were determined in accordance with the opinions of specialist doctors. According to the findings, the total inventory cost of the 252 types and 357,075 boxes of medicines used in the emergency department is 3,451,488 TL. In the ABC-VED matrix analysis, it was found that inventory costs (percentage of medical supplies) were distributed as follows: 73.12% (26.58%) in Category I, 25.44% (62.7%) in Category II, and 1.44% (10.72%) in Category III. In conclusion, it has been found that ABC-VED analysis makes a significant contribution to cost control and service continuity in inventory management.

Anahtar Kelimeler

• Medicine inventory management
• ABC analysis
• VED analysis
• ABC-VED matrix

Kaynakça

1. Ağırbaş, İ. (2022). Sağlık kurumlarında finansal yönetim ve maliyet analizi (3. bs.). Ankara : Siyasal Kitabevi. Arnold, J. R. T., Chapman, S. N., & Clive, L. M. (2008). Introduction to materials management (6th ed.). New Jersey: Pearson Education Limited.
2. Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,51, 395-407. https://doi.org/10.30794/pausbed.1116878
3. Bakkal, M., & Demir, U. (2011). Lojistik yönetimi ve e-lojistik. Hiperlink Yayınları. İstanbul.
4. Barange, B. (2013). ABC analysis for inventory control in spare store depot. International Journal of Creative Research Thoughts, 1(4), 1-4. https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT0000020.pdf
5. Beyan, T., & Beyan, O. D. (2011). Kaliteli tıbbi bakım için sağlık malzemeleri tedarik zincirinde bilişim teknolojilerine dayalı dönüşüm: genel bir çerçeve önerisi. VIII. Ulusal Tıp Bilişimi Kongresi. Antalya.
6. Böker, Z., & Çetin, O. (2020). Sağlık sektöründe ABC-VED AHP ve TOPSIS yöntemleri kullanılarak çok kriterli stok sınıflandırması. Öneri Dergisi, 15(53), 178-208. https://doi.org/10.14783/maruoneri.676528
7. Çabuk, Y., Babacan, A., & Gürel, A. (2018). Hastanelerde ABC ve VED analizi ile stok yönetimi. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 67-81. https://ibaness.org/bnejss/2018_04_01/08_Cabuk_et_al.pdf
8. Çağlayan, O. (2024). Stok yönetimi: Stok maliyetleri, etkin stok yönetimi, kurumsal kaynak planlama örneği. Ankara: Seçkin Yayıncılık. https://www.turcademy.com/kitap/stok-yonetimi-stok-maliyetleri-etkin-stok-yonetimi-kurumsal-kaynak-planlama-ornegi-9789750296390

9. Çil Koçyiğit, S., & Doğan Çulha, E. (2020). Hastanelerde stok kontrol faaliyetlerinin ABC ve VED analizleriyle değerlendirilmesi: Bir özel hastane örneği. Muhasebe ve Denetime Bakış, 20(60), 37-56. https://izlik.org/JA49AS68FJ
10. Dağsuyu, C. (2019). Bulanık ABC-VED analizi ile metal sektöründe stok sınıflandırması. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 24(3), 211-220. https://doi.org/10.17482/uumfd.479764
11. Davey, L. (1991). The application of case study evaluations. Practical Assessment, Research & Evaluation, 2(9). Available online: http://PAREonline.net/getvn.asp?v=2&n=9.
12. Demir, Ö. (2023). ABC ve VED yöntemleri ile ilaç stoklarının analizi: Özel hastane örneği (Yayın No. 802307) [Yüksek lisans tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
13. Deniz, A., Özdemir, Y., Yıldırım, M., & Aytekin, M. A. (2025). Sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi ve sürdürülebilir stok yönetimi: Literatür araştırması. İstanbul Beykent Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 17(2), 33-56. https://doi.org/10.20854/bujse.1480043
14. Devnani, M., Gupta, A. K., & Nigah, R. (2010). ABC and VED analysis of the pharmacy store of a tertiary care teaching, research and referral healthcare institute of India. Journal of young pharmacists, 2(2), 201-205. doi: 10.4103/0975-1483.63170
15. Durmuş, A. (2024). Hastanelerde tıbbi malzeme envanter yönetiminin etkinliğinin artırılması: ABC-VED-FNS matris analizi uygulaması. Journal of Yasar University, 19(74), 150-171. https://doi.org/10.19168/jyasar.1357235
16. Ertaş, F. C. (2015). Maliyet muhasebesi. Tokat: Taşhan Kitap. Google. (2026). NotebookLM (Haziran 2026 sürümü) [Yapay Zeka Destekli Not Alma ve Araştırma Asistanı]. https://notebooklm.google/
17. Gupta, R., Gupta, K. K., Jain, B. R., & Garg, R. K. (2007). ABC and VED analysis in medical stores inventory control. Medical Journal Armed Forces India, 63(4), 325-327. doi: 10.1016/S0377-1237(07)80006-2
18. Gül, İ., & Yiğit, V. (2022). İlaç harcamalarının etkin kontrolü: Üçüncü basamak bir hastanede uygulama. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 8(1), 18-33. https://izlik.org/JA84EB77FN
19. Güler, B., & Nebati, E. E. (2024). Nötrosofik AHP, WASPAS ve ABC yöntemleri ile stok yönetimini optimize etme: Yedek parça satış firması örneği. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(3), 635-653. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1427295
20. Hamed, Y.A., & Jawad, M.K. (2023). Inventory analysis using the ABC-VED Matrix- Applied research in Al-Alzawraa state company. International Journal of Professional Business Review, 8(5), 1-15. https://doi.org/10.26668/businessreview/2023.v8i5.1508
21. Işıkçelik, F., Özkan, O., & Ağırbaş, İ. (2019). Hastane ilaç stoklarının ABC, VED ve ABC_VED yöntemleri ile analizi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(2), 305-318. https://izlik.org/JA57TZ37HH
22. Kamauff, J. (2010). Managers guide to operations management. New York: Business Expert Press.
23. Karaer, M., & Köse, A. (Eds.). (2023). Sağlık İşletmelerinde Yönetim Süreçleri ve Örnek Olaylar. Ankara: Gazi Kitabevi.
24. Karagöz, F., & Yıldız, M. S. (2015). Hastane işletmelerinde stok yönetimi için ABC ve VED analizlerinin uygulanması. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 13(2), 375-396. https://doi.org/10.11611/JMER539
25. Kaya, N. (2020). Stok yönetimi. Erzurum: İksad Publishing House.
26. Kısakürek, M. M., & Elden Ürgüp, S. (2011). Hastanelerde en uygun stok kontrol yönteminin analitik hiyerarşi süreci ile seçimi: Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma Hastanesinde bir uygulama. e-Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi (elektronik), 12(2), 215-233.
27. Korkmaz, E., & Güner, M. (2022). Stok kontrolünde ABC ve VED analizi yöntemlerinin kullanılması: Bir üniversite hastanesi covid-19 servislerinde uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi(93), 1-18. https://doi.org/10.25095/mufad.1025069
28. Krajewski, L. (1988). Operations management: Strategy and analysis. European Journal of Operational Research. https://doi.org/10.1016/0377-2217(88)90207-X
29. Kumar, S., & Chakravarty, A. (2015). ABC-VED analysis of expendable medical stores at a tertiary care hospital. Medical journal, Armed Forces India, 71(1), 24–27. https://doi.org/10.1016/j.mjafi.2014.07.002
30. Nebati, E. E., & Bal, S. (2025). Stok yönetiminde abc analizi: otomotiv sanayisinde bir araştırma. İstanbul Ticaret Üniversitesi Teknoloji ve Uygulamalı Bilimler Dergisi, 8(1), 315-322. https://doi.org/10.56809/icujtas.1738639
31. Nirmala, D. A. R., Kannan, V., Thanalakshmi, M., Gnanaraj, S. J. P., & Appadurai, M. (2022). Inventory management and control system using ABC and VED analysis. Materials Today: Proceedings, 60(2). https://doi.org/10.1016/j.matpr.2021.10.315
32. Orhaner, E., Biçer, E. B., & Ilıman, E. (2016). Tms-2’ye göre sağlık işletmelerinde stokların değerlendirilmesi (özel hastane örneği). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(7), 87-106. https://izlik.org/JA47YH94ZJ
33. Osunlaja, O., Enahoro, A., Maha, C. C., Kolawole, T. O., & Abdul, S. (2024). Healthcare management education and training: Preparing the next generation of leaders-a review. International Journal of Applied Research in Social Sciences, 6(6), 1178-1192. doi:10.51594/ijarss.v6i6.1209
34. Pirankar, S. B., Ferreira, A. M., Vaz, F. S., Pereira-Antao, I., Pinto, N. R., & Perni, S.G. (2014). Application of ABC-VED analysis in the medical stores of a tertiary care hospital, International Journal of Pharmacology Toxicology, 4 (3), (175–177).
35. Reddy, A. (2008). Hospital Materials Management. A.V. Srinivasan (Ed.), Managing a Modern Hospital (2. Baskı, ss. 126-144). New Delhi: Sage Publications.
36. Sezen, B. (2011). Üretim Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar Ve Uygulamalar. Ankara: Efil Yayınevi. https://www.turcademy.com/kitap/uretim-yonetiminde-yeni-yaklasimlar-ve-uygulamalar-9786054334858
37. Şentürk, T., İkizler, C., & Aytekin, G. K. (2020). Sağlık kurumlarında tedarik zinciri yönetimi kapsamında stok yönetiminin incelenmesi: Bir alan araştırması. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(17), 7-46. https://izlik.org/JA62YH63SW
38. Tengilimoğlu, D., & Yiğit, V. (2013). Sağlık İşletmelerinde Tedarik Zinciri ve Malzeme Yönetimi (2. bs.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Tic. Ltd. Şti.
39. T .C. Sayıştay Başkanlığı (2005). Sağlık bakanlığına bağlı hastanelerde ilaç, tıbbi sarf malzemesi ve tıbbi cihaz yönetimi. https://sayistay.gov.tr/reports/download/P18QJKNYWz-saglik-bakanligina-bagli-hastanelerde-ilac-tibbi-sarf-malzemesi-ve-tibbi-cihaz-y
40. Uçkun, D. D. N. (2017). Hastane işletmeciliğinde etkin stok yönetimi Eskişehir ili ilaç stokları uygulaması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 85-98. https://doi.org/10.18037/ausbd.417244
41. Uğurlu, K. M. (2024). Sağlık Kurumları Yeni Tedarik ve Stok Yönetim Yöntemleri. D. Atik & H. B. Kaya (Ed.), Sağlık Bilimleri Alanında Gelişmeler – 3 içinde (s. 633-654). Ankara: Platanus Publishing.
42. Uygun, S., & Yiğit, V. (2017). Hastane işletmelerinde etkin stok yönetimi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 288-307). https://doi.org/10.20875/makusobed.302977
43. Vaz, F. S., Ferreira, A. M., Pereira-Antao, I., Kulkarni, M. S., & Motghare, D. D. (2008). A study of drug expenditure at a tertiary care hospital: an ABC-VED analysis. Journal of Health Management, 10 (1): 119–127. https://doi.org/10.1177/097206340701000107
44. Yeşilyurt, Ö., & Tekin, M. (2020). Sağlık hizmetlerinde kalite yönetimi kavram modeli. Ekin Yayınevi. https://www.turcademy.com/kitap/saglik-hizmetlerinde-kalite-yonetimi-kavram-model-ozgur-yesilyurt-9786257210591
45. Yeşilyurt, Ö., Sulak, H., & Bayhan, M. (2015). Sağlık sektöründe stok kontrol faaliyetlerinin ABC ve VED analizleriyle değerlendirilmesi: Isparta devlet hastanesi örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(1), 365-376. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/194175
46. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık. https://www.turcademy.com/kitap/sosyal-bilimlerde-nitel-arastirma-yontemleri-9789750269820
47. Yiğit, A., & Yiğit, V. (2019). Tıbbi malzeme stok kontrolünde ABC ve VED analizi: Sağlık Bakanlığı hastanelerinde bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 10(24), 254-263. https://doi.org/10.21076/vizyoner.520389