CORPORATE SUSTAINABILITY EFFICIENCY: EVALUATING ESG AND FINANCIAL PERFORMANCE USING DATA ENVELOPMENT ANALYSIS

Öz

This study investigates the efficiency with which companies listed in the BIST Sustainability 25 Index convert financial resources into ESG (Environmental, Social, and Governance) and sustainability outcomes. Using an output-oriented CCR Data Envelopment Analysis (DEA) model, we evaluate the relative performance of 20 non-financial firms based on financial indicators (ROA, ROE, inventory turnover, net profit margin) and sustainability metrics (ESG score and subcomponents, resource use, emissions, innovation). Results reveal that only seven firms operate at full efficiency, while the remainder show significant room for improvement—particularly in innovation and environmental performance. By identifying efficiency benchmarks and improvement targets, the study provides insight into how firms can enhance sustainability outcomes without compromising profitability, highlighting the need for more mature ESG strategies in the Turkish corporate context.

Anahtar Kelimeler

• Sustainability performance
• sustainability dimensions
• ESG scores
• data envelopment analysis
• BIST sustainability

İŞLETMELERİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK ETKİNLİĞİ: ESG VE FİNANSAL PERFORMANSIN VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Bu çalışmanın amacı işletmelerin sürdürülebilirlik performansları ile finansal performansları arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Çalışmada Borsa İstanbul (BİST) Sürdürülebilirlik 25 Endeksi’nde işlem gören finans kuruluşu niteliğinde olmayan yirmi işletmenin 2023 yılı için finansal ve sürdürülebilirlik performansları veri zarflama analizi yöntemi ile değerlendirilmiştir. Analizde girdi değişkeni olan finansal performans için ROA, ROE, stok devir hızı ve kâr marjı değerleri, çıktı değişkeni olan sürdürülebilirlik performansı için ise ESG skoru ve alt boyutları çevresel, sosyal, yönetişim, kaynak kullanımı, emisyon ve inovasyon skorları kullanılmıştır. Veriler Thomson Reuters Eikon veri tabanından elde edilmiştir. Çalışmada çıktı odaklı CCR Veri Zarflama Analizi modeli kullanılarak örnekleme dahil olan firmaların etkinlik değerlendirmeleri yapılmıştır. Analizin bir sonraki adımında etkin olmayan firmalar için referans birimleri belirlenmiş ve bu firmaların etkin olabilmeleri için çıktılarının ulaşmaları önerilen hedef değerler hesaplanmıştır. Etkin olmayan firmaların tüm ESG bileşenleri için mevcut skorları ile hedef skorları üzerinden iyileştirme oranları hesaplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilirlik performansı
• sürdürülebilirlik boyutları
• ESG skorları
• veri zarflama analizi
• BİST sürdürülebilirlik

Kaynakça

1. Barros, C. P., Liang, Q. B., & Peypoch, N. (2011). Technical efficiency in the Chinese banking sector. Economic Modelling, 28(5), 2083–2089. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2011.04.003
2. Borsa İstanbul. (2021). BIST Sürdürülebilirlik Endeksi Rehberi. Available at: https://www.borsaistanbul.com
3. Boussofianee, A., Dyson, R., Rhodes, E. (1991). Applied data envelopment analysis. European Journal of Operational Research. 2, 1 – 15.
4. Boz, D., & Duran, C. (2019). Kurumsal Sosyal Sorumluk ve Kurumsal Yönetim Arasındaki Etkileşimin Veri Zarflama İle Analizi: BİST Kurumsal Yönetim Endeksindeki Firmalar Üzerinde Bir Uygulama. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 14(54), 119-126.
5. Bozoğlu Batı, G., Usman, Ö., & Ateş, S. (2024). Firmaların Sürdürülebilirlik Performansları Bağlamında Etkinliklerinin Veri Zarflama Analizi İle Ölçülmesi. Journal of Research in Business, 9(1), 18-38.
6. Brundtland, G.H. (1987). Our Common Future: Report of the World Commission on Environment and Development. Oxford: Oxford University Press.
7. Bulak, M. E., Sezgin, F. H., & Çiftçi, F. S. (2022). Global ölçekte faaliyet gösteren havalimanlarının göreceli sürdürülebilirlik analizi Relative sustainability analysis of global-scale airports.
8. Cook, W. D., Seiford, L.M. (2009) Data envelopment analysis (DEA) – Thirty years on, European Journal of Operational Research, Volume 192, Issue 1, 1-17

9. Cooper, W. W., Seiford, L. M., & Zhu, J. (Eds.). (2014). Handbook on data envelopment analysis. Springer Science & Business Media
10. Coelli, T. (1996), “A Guide to DEAP Version 2.1: A Data Envelopment Analysis (Computer) Program”, Centre for Efficiency and Productivity Analysis CEPA Working Paper, 08/1996.
11. Charnes, A., Cooper, W.W. and Rhodes, E. (1978). Measuring the efficiency of decision making units. European Journal of Operational Research, 2(6), pp.429–444.
12. Dağ, S., & Kabadayı, N., (2009). Supplier performance evaluation with data envelopment analysis:A case study in manufacturing company . 7. International Logistic and Supply Chain Congress, (pp.232-239). , Turkey
13. Demirhan, A., & Çağlar, Ö. Ü. M. (2022). Türkiye’de İmalat Sanayi Sektöründeki Firmaların, Covıd19 Pandemi Dönemindeki (2019-2020) Etkinlik Performanslarının Veri Zarflama Analizi İle İncelenmesi. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Alanında Gelişmeler 1, (pp.245-264), Ankara: Platanus.
14. Emrouznejad, A., & Gholamhossein-Lajimi, H. (2018). A survey of data envelopment analysis in banking. European Journal of Operational Research, 271(1), 1–15. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2018.03.030
15. Farrell, M.J. (1957), The Measurement of Productive Efficiency. Journal of the Royal Statistical Society: Series A (General), 120: 253-281. https://doi.org/10.2307/2343100
16. Friede, G., Busch, T., & Bassen, A. (2015). ESG and financial performance: aggregated evidence from more than 2000 empirical studies. Journal of Sustainable Finance & Investment, 5(4), 210–233. https://doi.org/10.10 80/20430.795.2015.1118917
17. FTSE Russell. (2020). Guide to ESG Ratings and Methodologies. Available at: https://www.ftserussell.com
18. Gürbüz, E., & Dumlu, H. (2018). BİST Sürdürülebilirlik Endeksindeki Şirketlerin Etkinliklerinin Ölçülmesi: Veri Zarflama Analizi İle Bir Uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(2), 223–244.
19. Hancıoğlu, Y., & Türkoğlu, S. P. (2017). Değişen Rekabet Anlayışı ve Sürdürülebilirliğin İşletmeler Üzerindeki Etkileri Ve BİST Sürdürülebilirlik Endeksi’ndeki İşletmelerin Etkinliğinin Araştırılması. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 237-252.
20. Hou, J., Lu, Y., & Hung, S. (2019). Environmental efficiency analysis of energy sectors: A DEA approach. Energy Policy, 129, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2019.01.001
21. ISS ESG. (2023). Corporate Rating Methodology. Available at: https://www.issgovernance.com
22. Kaya Samut, P. (2023). Efficiency Determinants in Healthcare: A Systematic Review With an Integrated Canonical Correlation Analysis–Data Envelopment Analysis/Assurance Region Model, JOURNAL OF HEALTHCARE MANAGEMENT, cilt.68, sa.5, ss.356-375
23. Kılınç, Z., & Konuşkan, A. (2022). Veri Zarflama Analizi Yöntemiyle BIST Sürdürülebilirlik Endeksindeki İşletmelerin Etkinliklerinin Ölçülmesi. Kamu Ekonomisi ve Kamu Mali Yönetimi Dergisi, 2(1), 31-40.
24. Kula, V., Kandemir, T. ve Özdemir, L. (2009). VZA Malmquist Toplam Faktör Verimlilik Ölçüsü: İmkb’ye Koteli Çimento Şirketleri Üzerine Bir Araştırma. Selçuk Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 9(17), 187-202.
25. MSCI ESG Research. (2023). MSCI ESG Ratings Methodology. Available at: https://www.msci.com
26. Okursoy, A. Tezsürücü, D. (2014). Veri Zarflama Analizi ile Göreli Etkinliklerin Karşılaştırılması: Türkiye’deki İllerin Kültürel Göstergelerine İlişkin Bir Uygulama. Yönetim Ve Ekonomi Dergisi, 21(2), 1-18. https:// doi.org/10.18657/yecbu.92031
27. Özçelik, H., & Kandemir, B. (2017). Veri Zarflama Analizi ve İmalat Sektöründe Bir Uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 43-53.
28. Özden, Ü. (2009). Veri zarflama analizi (VZA) ile Türkiye’deki vakıf üniversitelerinin etkinliğinin ölçülmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 167-185.
29. Özdemir, L. (2019). Bist Sürdürülebilirlik Endeksinde Yer Almanın Verimlilik Üzerine Etkisi: VZA Malmquist Toplam Faktör Verimlilik Analizi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 33-45
30. Özkan, M., & Özcan, A. (2018). Veri zarflama analizi (VZA) ile seçilmiş çevresel göstergeler üzerinden bir değerlendirme: OECD performans incelemesi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 16(32), 485-508.
31. Quan, X., Zhang, Y., & Li, H. (2022). Evaluating sustainability performance of manufacturing firms using data envelopment analysis. Journal of Cleaner Production, 330, 129–140. https://doi.org/10.1016/j. jclepro.2021.129140
32. PRI. (2006). Principles for Responsible Investment. Available at: https://www.unpri.org
33. Sustainalytics. (2023). ESG Risk Ratings Overview. Available at: https://www.sustainalytics.com
34. Tüfekçi, N., & Sezen, B. (2017). İmalat sanayi işletmelerinin üretim etkinliklerinin veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 9(3), 1–15.
35. UN. (1992). Agenda 21: Rio Declaration on Environment and Development. United Nations Conference on Environment and Development.
36. UNGC (United Nations Global Compact). (2004). Who Cares Wins: Connecting Financial Markets to a Changing World.
37. Vigeo Eiris (Moody’s ESG Solutions). (2023). ESG Assessment Framework Overview. Available at: https://esg. moodys.io
38. Yalama, A., ve Sayım, M. (2006). Veri Zarflama Analizi (VZA) Yöntemi İle Temel Analiz: Türkiye’de İMKB’ye Kote İmalat Sektörü Üzerine Ampirik Bir Uygulama, 10. Ulusal Finans Sempozyumu, İzmir, 01-04 Kasım.
39. Zhou, P., Ang, B. W., & Poh, K. L. (2008). A survey of data envelopment analysis in energy and environmental studies. European Journal of Operational Research, 189(1), 1–18. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2007.04.03