Hakiki Vuslat, Mecazi Firak veya Hakiki Firak, Mecazi Vuslat; Klasik Zazaca Edebiyatta Vuslat ve Firak Terennümleri
Öz
Vuslat ve firak, edebiyatın önemli iki kavramı olmasının yanı sıra, hayatın da önemli iki gerçeğidir. Bu iki kavram beraber düşünüldüğü zaman anlam ifade ederler. Vuslat ve firak birbirine geçmiş iki kavramdır, meydana gelen bir olayın vuslat veya firak olarak kabul edilmesi görecelidir. Vuslat bir firaka, firak başka bir vuslata dönüşebilir. Çalışmada vuslat ve firak kavramları bu çerçevede ele alınmış, vuslat ve firakın göreceli durumu izah edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın amacı Zazaca klasik edebiyatındaki metinlerden vuslat ve firak kavramlarını ele almaktır. Dünya asıl vatanından ayrılan bir ruh için hakiki firak, onu bekleyen yakınları için ise mecazi bir vuslattır. Yine hicret, göç ayrılan ve varılan yere göre vuslat veya firak olarak yorumlanabilir. Bu çalışma iki kısımdan meydana gelmiştir. Çalışmanın ilk kısmında vuslat ve firak kavramları mecazi ve hakikat bağlamında ele alınmış; hakiki vuslatın mecazi bir firak olduğu, hakiki bir firakın mecazi bir firak olduğu üzerinde durulmuştur. Zazaca klasik edebiyattan örneklerin verildiği ikinci kısımda doğum, ölüm, göç ve dünya kavramları temele alınarak vuslat ve firak açıklanmıştır. Her alt başlıkta çeşitli yazarlardan örnekler verilmiş ve bunlar izah edilmiştir. Çalışma, Zazaca klasik edebiyatı bu iki kavram etrafında incelediği için önemlidir. Zazaca klasik edebiyat üzerine çeşitli derleme çalışmaları olsa da, bu tür özel okumaların az olduğu açıktır. Bu açıdan çalışma Zazaca klasik edebiyatı derin bir analize tabi tuttuğu için önemlidir. Çalışmada yayımlanmış ve elde edilen klasik edebiyat eserlerine yer verilmiş, Kurmancca, Türkçe, Arapça ve Farsça eserlerden de yararlanılmış ve bu dildeki klasik eserlerde vuslat ve firak kavramlarının nasıl ele alındığı izah edilmiştir. Çalışmada açıklama, örnek verme, karşılaştırma, tanık gösterme, tanımlama gibi yöntem ve teknikler kullanılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Genuine Vuslat, Figurative Firak or Genuine Firak, Figurative Vuslat; Vuslat and Firak in Classical Zazaki Literature
Öz
Vuslat and faraway are not only two important concepts of literature, but also two important facts of life. These two concepts make sense when they are considered together. Vuslat and firaq are two intertwined concepts, the acceptance of an event as vuslat or firaq is relative. Vuslat can turn into a firaq, and firaq can turn into another vuslat. In this study, the concepts of vuslat and firaq are discussed within this framework and the relative status of vuslat and firaq is tried to be explained. The aim of the study is to deal with the concepts of vuslat and firaq from the texts in Zazaki classical literature. The world is a literal departure for a soul leaving its original homeland and a metaphorical vuslat for its relatives waiting for it. Again, hijra, migration, migration can be interpreted as vuslat or departure according to the place of departure and arrival. This study consists of two parts. In the first part of the study, the concepts of vuslat and firaq are discussed in the context of figurative and real; it is emphasised that a real vuslat is a figurative firaq and a real firaq is a figurative firaq. In the second part, where examples from Zazaki classical literature are given, the concepts of vuslat and firaq are explained on the basis of the concepts of birth, death, migration and the world. In each sub-heading, examples from various authors are given and explained. The study is important because it analyses Zazaki classical literature around these two concepts. Although there are various compilations on Zazaki classical literature, it is clear that such specialised readings are scarce. In this respect, the study is important because it subjects Zazaki classical literature to a deep analysis. In the study, published and obtained classical literature works are included, Kurmanji, Turkish, Arabic and Persian works are also used and how the concepts of vuslat and firaq are handled in classical works in this language are explained. In the study, methods and techniques such as explanation, giving examples, comparison, citing witnesses and definition have been used.
Anahtar Kelimeler
Wusleto Heqîqî û Fîraqo Mecazî yan Fîraqo Heqîqî û Wusleto Mecazî; Edebîyatê Klasîk yê Zazakî de Terenumê Wuslet û Fîraqî
Öz
Wuslet û fîraq tenya mîyanê edebîyatî de di hebî mefhûmî bingeyînan nê, heman dem de di rastîyê heyatî îfade kenê. Nê her di mefhûmî ancax pê reyde bêrê fikirîyayene mana danê. Çunke wuslet û fîraq hetê mana ra kewtê têmîyan; waqieyê ke yenê meydan wuslet yan fîraq ê goreyê rewşe û kesî vurîyêno. Wuslet eşkeno bivurîyo û bibo fîraq, heman şekil de fîraq zî eşkeno yewna form bigîro û bibo sey wusletî ya. Na xebate de mefhûmê wuslet û fîraqî na çarçowe de ameyê nirxnayene, îzafîbîyayişê mefhûmanê wuslet û fîraqî ameyo îzahkerdene. Amancê na metnanê Edebîyatê Klasik yê Zazakî de mefhûmanê wuslet û fîraqî îzahkerdiş o. Keso ke wetenê xo yê eslî ra koç kerdo yan newe ameyo dunya, seba ey dunya sey cayê surgunî yo û no fîraqo heqîqî; seba merdimanê ey zî sey welidîyayişê wusleto mecazî yo. Heman şekil de koçkerdiş û hîcret zî goreyê cayê abirîyayişî û cayê resayişî eşkeno sey wuslet yan fîraq bêro hesibnayene. Na xebate di qisman ra pê yena. Qismê ewilî de mefhûmê wuslet û fîraqî goreyê heqîqet û mecazî de ameyê nirxnayene; rastîya wusleto heqîqî eslê xo de yew fîraq mecazî, fîraqo heqîqî zî eslê xo de wusleto mecazî yo ameya îzahkerdene. Qismê dîyin yê na xebate de mefhûmê wuslet û fîraqî termanê sey merg, wîladet, koçkerdiş û dunya reyde ameyê etudkerdene. Her binbeş de cîya nuştoxan ra nimûneyî deyayê û mîyanê metnî de nê nimûneyî îzah bîyê. Na xebate Edebîyatê Klasîk yê Zazakî derûdorê nê di mefhûman de tedqîq kena qandê cû na xebate muhîm a. Derheqê Edebîyatê Klasik yê Zazakî de heta nika çend babet xebatî ameyê kerdene labelê goreyê di mefhûmanê dîyarkerdeyan heta nika kêm rey xebatî ameyê kerdene. Qandê cû na xebate de Edebîyatê Klasik yê Zazakî ser o analîzêko xorîn ameyo kerdene. Xebate de Zazakî de warê edebîyatê klasîkî de berhemê ke weşanîyayê û dest fîneyayê ra teber berhemanê edebîyatê klasik yê kurmancî, tirkî, erebî û farisî ra îstîfade bîyo. Nê ziwanan de şopa mefhûmanê wuslet û fîraqî ameyo taqîbkerdene. Na xebate de metod û rêbazê sey îzahkerdiş, nimûnedayiş, muqayesekerdiş, şahidnawnayiş, pênaskerdiş ameyê şuxulnayene.
Anahtar Kelimeler
