Halk Hukukunun Sözlü Kültüre Yansımaları: Kızıltepe Örneği

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 2, 492 - 515, 29.11.2025

Sebra Gündoğdu , Şakire Çelik

https://doi.org/10.19059/mukaddime.1708073

Öz

Halk hukuku pozitif hukuktan önce, kimi zaman pozitif hukukla birlikte kimi zamanda pozitif hukukun yerine kimi bölgelerde bugün dahi toplumsal hayatı düzenleyen bir uygulamadır. Halk hukuku uygulandığı sahanın örf, adet ve geleneklerine kültürel kodlarına, dinî inanışına bağlı olarak kimi farklılıklara sahip olabilmektedir. Çalışmada Kızıltepe sahasının sözlü kültürüne yukarıda ifade edilen tarihi ve kültürel arka planlar da göz önünde bulundurularak halk hukukunun yansımaları üzerinde durulacaktır. Çalışmada atasözü, deyim, efsane ve türküler; yönlendirilmiş görüşme yöntemiyle elde edilmiş olup maniler ise yazılı bir kaynaktan elde edilmiştir. Her bir anlatı türü ve türküler halk hukuku bağlamında değerlendirilmiştir. Kızıltepe’de Halk Hukuku isimli tezin “Sözlü Kültür Ürünleri ve Halk Hukuku İlişkisi” başlığının genişletilip yeniden değerlendirildiği bu çalışmanın amacı mezkûr sahadaki halk hukuku uygulamalarının sözlü kültüre etkisini tespit etmektir. Çalışmada kullanılan kaynak kişilerle görüşme yapabilmek için söz konusu tez çalışması esnasında bir etik kurul belgesi alındığından bu çalışma için ayrıca bir etik kurul belgesi alınmamıştır. 28 adet kaynak kişinin konuyla ilgili beyanları tezde yer aldıkları ilgili sayfalara atıf yapılarak belirtilmiş ve dipnot olarak kaynak kişi numaralarına yer verilmiştir. Çalışmanın atasözü ve deyimler kısmı en hacimli olandır. Bu bölümde halk hukukun çok çeşitli unsurlarına rastlanmakla birlikte evlilik hukuku ile ilgili örneklerin fazlalığı dikkati çekmektedir. Maniler, efsaneler ve türküler kısmında da sevgililik, nişanlılık, evlilik temaları ele alınmaktadır. Araştırmanın neticesinde sahada uygulanan ve köklü bir geçmiş ve dinî arka plana sahip olan halk hukuku uygulamalarının sözlü kültüre nüfuz edecek kadar güçlü olduğu anlaşılmaktadır ve bunlar arasında en güçlüsü ise “evlilik” hukukudur. Sağlam bir ailenin temelinin sağlam adımlarla atılmış bir evlilikten geçtiği görüşü bugün de geçerliliğini koruyan bir görüştür.

Anahtar Kelimeler

halk hukuku , Kızıltepe , sözlü kültür , anlatı

Reflections Of Folk Law On Oral Culture: Kızıltepe Case

Öz

Folk law is a practice that regulates social life before positive law, sometimes together with positive law, sometimes instead of positive law, and even today in some regions. Folk law may have some differences depending on the customs, traditions, cultural codes and religious beliefs of the area where it is applied. The study will focus on the reflections of folk law on the oral culture of Kızıltepe field, taking into account the historical and cultural backgrounds mentioned above. In the study, proverbs, idioms, mani, legends and folk songs were obtained from the field with the .method and each narrative type and folk songs were evaluated in the context of folk law. The aim of this study, in which the title many of the thesis also is expanded and re-evaluated, is to determine the effect of folk law practices on oral culture in the aforementioned field. Since an ethics committee certificate was obtained during the thesis study in order to interview the resource persons used in the study, no ethics committee certificate was obtained for this study. ... source person statements have been renumbered and referenced to the relevant pages in the thesis. The proverbs and idioms section of the study is the most voluminous. Although this section contains a wide variety of elements of folk law, the abundance of examples related to marriage law is noteworthy. In the section on manis, legends and folk songs, the themes of love, betrothal and marriage are discussed. As a result of the research, it is understood that the folk law practices practiced in the field, which have a deep-rooted history and religious background, are strong enough to penetrate the oral culture, and the most powerful among them is the “marriage” law. The view that the foundation of a solid family is a marriage that has taken firm steps is a view that remains valid today.

Anahtar Kelimeler

Folk law , oral culture , Kızıltepe , narrative

Kaynakça

• Aksoy, Ö. A. (1998). Atasözleri ve deyimler sözlüğü, 1, Atasözleri sözlüğü İstanbul: Inklap Kitabevi.
• Akyüz Öztokmak, Ç. (2023). Mardin mani, türkü, tekerleme ve bilmeceleri. Mardin anlatıları. Hatice Kübra Uygur vd. (Ed). (ss.115-149). Çanakkale: Paradigma Akademi.
• Artun, E. (2008).Türk halk bilimi. İstanbul: Karahan Kitabevi.
• Aslan, E. (2008). Türk halk edebiyatı. Ankara: Maya Akademi.
• Bakan, İ. ve Büyükbeşe, T. (2010). Liderlik “türleri” ve “güç kaynakları”na ilişkin mevcut-gelecek durum karşılaştırması: eğitim kurumu yöneticilerinin algılarına dayalı bir alan araştırması. KMÜ Sosyal ve Ekonomi̇k Araştırmalar Dergi̇si, 12(19), 73-84.
• Çelik, Ş. (2011). Caňıl Mirza destanındaki epik unsurlar. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Çobanoğlu, Ö. (2000). Geleneksel dünya görüşü veya halk felsefesinin halkbilimi çalışmalarındaki yeri ve önemi üzerine bazı tespitler. Milli Folklor, 12 (45), 12-14.
• Demir, M. B. (2008). Ve Kızıltepe. Mardin: İletişim Gazetesi Kültür Yayınları.
• Dinç, M. (2018). Toprakla ilgili halk hukuku uygulamaları. Kültür Araştırmaları Dergisi, 1(1), 36-46.
• Dundes, A. (1994). Folk Law. London: Routhledge Revivals.
• Dursun, A. (2016). Türk halk hukuku. İstanbul: Ötüken.
• Güler, A. (1998). Mardin folkloru. Ankara: Merav Kültür Yayınları.
• Gündoğdu, S. (2024). Kızıltepe’de halk hukuku uygulamaları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Mardin Artuklu Üniversitesi Lisansüstü Enstitüsü, Mardin.
• Örnek, S. V. (2000). Türk halkbilimi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Sakaoğlu, S. (2018). Efsane araştırmaları. Konya: Kömen Yayınları.
• Tillion, G. (2022). Harem ve kuzenler. (Ş. Tekeli ve N. Sirman, Çev.). İstanbul: Metis.
• Türk Dil Kurumu (2005). Türkçe sözlük: Aşiret maddesi. Ankara: TDK Yayınları.
• Türkmen, F. (2011). Dede Korkut’ta halk hukuku unsurları. Bilig. 58, 245-256.
• Vural, F. (2011). Türk kültürünün aynası: Türküler. e-Journal of New World Sciences Academy, 6(3), 397-411.
• Ziya Gökalp. (2022). Kürt aşiretleri hakkında sosyolojik tetkikler. İstanbul: Bilgeoğuz Yayınları.