Kazasker Mekkî’nin 1897 Zaferi’ni Anlatan Bir Kasidesi ve Divan’ına Dönemin Türk-Yunan İlişkilerinin Yansıması

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 2, 433 - 456, 29.11.2025

Mutlu Muhammet Aktaş

https://doi.org/10.19059/mukaddime.1708566

Öz

Edebiyat, toplumların tarihini, kültürünü ve duygularını yansıtan önemli bir sanat dalıdır. Özellikle tarihsel olaylar sanatçıların eserine yansıdığında dönemin zihniyetini ve değerlerini anlamaya imkân tanır. Edebiyatın bu çok yönlü yanı, hem sanatsal kıymetini artırmakta hem de tarihsel sürecin aynası olmasını sağlamaktadır. Bu bağlamda 1897 Türk-Yunan Savaşı da edebiyata ilham veren hadiselerden biri olmuştur. Yunanlıların Osmanlı topraklarına saldırıları sonucu başlayan savaş, Türk ordusunun büyük başarılarıyla sonuçlanmıştır. Ancak diplomatik baskılar nedeniyle savaş alanında kazanılan zafer masada korunamamıştır. Buna rağmen zafer Osmanlı toplumunun moral ve güven tazelemesine olanak vermiştir. Birçok alana olduğu gibi Türk edebiyatına da önemli bir esin kaynağı olmuş ve birçok sanatçının sayısız eser ortaya çıkarmasını sağlamıştır. Başlangıcından son zamanlarına kadar gerek güncel gerek geçmişte meydana gelen sayısız tarihî olayı ele alan klasik Türk edebiyatı bu hadiseye kayıtsız kalmamıştır. Buna örnek olarak Kazasker Mehmed Mekkî Efendi’nin Divan’ı gösterilebilir. Eserde birçok olaya ait manzume yer almaktadır. Bunlar arasında 1897 Türk-Yunan Savaşı’na dair yazılmış 27 beyitlik kaside de bulunmaktadır. Manzume, kazanılan zaferin coşkusunu ve dönemin heyecanını yansıtması bakımından klasik Türk şiiri geleneği için önemli bir örnektir. Mekkî, birkaç şiirinde de savaşa giden yolda Türk-Yunan ilişkisini ele almıştır. Ancak kazanılan zaferi müstakil olarak anlatması bakımından bu manzume mühim bir yere sahiptir. Çalışmada Güldeste-i Zafer başlığını taşıyan bu kaside şekil ve muhteva yönünden incelenmiştir. Çalışmanın başlıca amacı bu kasideden yola çıkılarak 1897 Türk-Yunan Savaşı’nın klasik Türk edebiyatı üzerindeki etkisini göstermektir. Bunun yanında edebiyat ile tarih arasındaki ilişkiyi ortaya koyarak klasik Türk şiirinin sadece estetiğe duyarlı sanatsal bir alan olmadığını, aynı zamanda Türk milletinin duygu, düşünce ve tarihini yansıttığını vurgulamaktır.

Anahtar Kelimeler

Türk-Yunan Savaşı , zafer , Mekkî , klasik Türk şiiri , kaside

The Qasida Composed by Kazasker Mekki Celebrating The 1897 Victory, as well as His Divan, Reflect The Dynamics of Turkish-Greek Relations of The Time

Öz

Literature is a significant art form that reflects the history, culture, and emotions of societies. Particularly when historical events are mirrored in artistic works, they provide an opportunity to understand the mindset and values of the era. This multifaceted aspect of literature not only enhances its artistic value but also ensures it serves as a mirror to historical processes. In this context, the 1897 Greco-Turkish War emerged as one of the events that inspired literary creations. The war, triggered by Greek attacks on Ottoman lands, concluded with significant victories for the Turkish army. However, diplomatic pressures prevented these battlefield triumphs from being preserved at the negotiating table. Nevertheless, the victory reinvigorated the morale and confidence of Ottoman society and served as a profound source of inspiration across all fields of Turkish literature, leading to the creation of numerous works by many artists. Classical Turkish literature, which has addressed numerous historical events from its inception to later periods, did not remain indifferent to this event. An example of this is the Divan of Kazasker Mehmed Mekki Efendi, which includes various poems on different occasions. Among these is a 27-couplet qasida (ode) about the 1897 Greco-Turkish War. This poem is a significant example within the tradition of classical Turkish poetry as it conveys the enthusiasm of the victory and the fervor of the era. In his other poems, Mekkî also examines Greco-Turkish relations and the war's impact. However, this particular poem holds a distinguished place as it uniquely celebrates the victory. In this study, the qasida, titled The Garland of Victory, is analyzed in terms of form and content. The primary aim of this research is to demonstrate the impact of the 1897 Turkish-Greek War on classical Turkish literature through this qasida. Additionally, the study seeks to highlight the relationship between literature and history, emphasizing that classical Turkish poetry is not merely an aesthetic art form but also a reflection of the emotions, thoughts, and history of the Turkish nation.

Anahtar Kelimeler

Turkish-Greek War , victory , Mekki , Classical Turkish Poetry , qasida.

Kaynakça

• Acaroğlu, T. (1945). Teselya Harbi’nin edebî yankıları. Yücel, 18-19, 137-140.
• Aktaş, M. M. (2020). Kazasker Mekkî Divanı (metin-tahlil-inceleme) (Yayımlanmamış doktora tezi). Giresun Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Giresun.
• Akün, Ö. F. (2012). Abdülhak Hamid’in "Merkad-i Fatihi Ziyaret" manzumesi ve içindeki görüşler. Journal of Turkish Language and Literature, 7(1-2), 61-104.
• Alıcı, L. (2016). Üniversiteler için eski Türk edebiyatına giriş. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Arı, A., & Duranoğlu, S. (2022). Ekonomik hayatın klasik Türk şiirindeki yansımaları ve devalüasyon/enflasyon temalı bir şiir örneği. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 29(29), 167-185.
• Arslan, M. (2014). MEKKÎ Mehmed, Mekkeli. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/mekki-mehmed-mekkeli.
• Aydoğan, B. (2021). Mehmet Emin Yurdakul’un 1897 Türk-Yunan Savaşından Adana’nın kurtuluşuna yolculuğu. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30(3), 1-9. Doi:https://doi.org/10.35379/cusosbil.1028247
• Banarlı, N. S. (1983). Resimli Türk edebiyatı tarihi (Cilt 2). Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Birinci, N. (1983). 1897 Türk-Yunan Savaşı’nın şiirimizdeki akisleri. Kubbealtı Akademi Mecmuası, 12(4), 23-42.
• Birinci, N. (2000). Edebiyat üzerine incelemeler. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
• Canatak, A. (2022). Edebiyat-tarih ilişkisi ve edebî eserin tarihselliği üzerine tartışmalar. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 16-25. Doi: https://doi.org/10.48066/kusob.963883
• Cezar, M. (2010). Mufassal Osmanlı tarihi (resimli-haritalı) (Cilt 6). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Cunbur, M., & Ağca, H. (2006). Türk dünyası edebiyatçıları ansiklopedisi (Cilt 6). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
• Demiryürek, M. (2007). 1897 Türk-Yunan Savaşı’nın Servet-i Fünun ve Kokonoz-Akbaba gazetelerine yansımaları. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (HÜTAD), 7, 123–140.
• Devellioğlu, F. (2008). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lûgat. Ankara: Akaydın Kitabevi Yayınları.
• Dilçin, C. (2016). Örneklerle Türk şiir bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Doğan, A. (2022). Tarih-edebiyat ilişkisi. (Prof. Dr. Kerime Üstünova Armağanı), İstanbul: Efe Akademi Yayınları.
• Duman, H. H., & Güreşir, S. K. (2009). Yeni Türk edebiyatının kaynakları: savaş ve edebiyat (1828-1911). Electronic Turkish Studies, 4, 66-81.
• Erol, K. (2012). Tarih-edebiyat ilişkisi ve tarihî romanların tarih öğretimine katkısı. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 1(2), 59-70.
• Garan, B. (2014). Türk-Yunan ilişkileri üzerine makaleler-Menemenlizade Mehmet Tahir'in kaleminden 1897 Türk-Yunan Savaşı. Ankara: Doğu Kitabevi Yayınları.
• Gedikli, F. (2017). Safvet’in 1897 tarihli Türk-Yunan Harbine dair destanı. İstanbul Hukuk Mecmuası, 75, 369-388.
• Gülşen, H. (2008). Millî mücadele döneminde savaş edebiyatımız. İlmi Araştırmalar, (25), 85-96.
• Gültekin, İ. (2016). Sorularla klasik Türk edebiyatı (Ö. Şenödeyici, Ed.). İstanbul: Kesit Yayınları.
• Güven, C. (2010). Abdülezel Paşa’nın hayatı ve şehâdeti. Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(3), 71-82.
• Hülagü, M. (2008). Osmanlı-Yunan Savaşı: Abdülhamid’in zaferi. İzmir: Yitik Hazine Yayınları.
• Işık, E. (1995). Feth Sûresi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm ansiklopedisi (Cilt 12, ss. 345-347). Ankara: TDV Yayınları.
• İnal, İ. M. K. (1988). Son asır Türk şairleri (Cilt 2). İstanbul: Dergâh Yayınları.
• İpekten, H. (1985). Eski Türk edebiyatı nazım şekilleri. Ankara: Birlik Yayınları.
• İpşirli, M. (1991). Âsaf. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm ansiklopedisi (Cilt 3, ss. 260-262). Ankara: TDV Yayınları.
• İsen, M., vd. (2002). Eski Türk edebiyatı el kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları.
• Kanat, S. (2018). Dönemin Fransız gazetelerinde 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 62, 447-464. Doi: https://doi.org/10.14222/Turkiyat3810
• Karal, E. Z. (2007). Osmanlı tarihi (Cilt 8). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Kesik, B. (2009). Mahmûd Rıfkî (hayatı-edebî kişiliği ve divançesi). Erzurum: Salkımsöğüt Yayınları.
• Kınacı Baran, C. (2023). Tarih-Edebiyat ilişkisi bağlamında II. Dünya Savaşı’nın Kazak edebiyatına yansıması. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 7(1), 170-192. Doi: https://doi.org/10.34083/akaded.1256335
• Köksal, A. (2018). 1897 Türk-Yunan Harbi’nde Trabzon redif taburları. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 12(24), 235-268. Doi: https://doi.org/10.18220/kid.422636
• Küçük, C. (1988). Abdülhamid II. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm ansiklopedisi (Cilt 1, ss. 231-234). İstanbul: TDV Yayınları.
• Mehmed Süreyyâ. (1996). Sicill-i Osmânî (N. Akbayar & S. Kahraman, Haz.) (Cilt 5). İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
• Mumcu Ay, Y. (2008). 1897 Türk-Yunan Savaşı’nın basında yer alan şiirlere yansımaları. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 185-201.
• Öksüz, M. (2010). Girit Meselesi’nin belirsizlik yılları (1908-1913). Karadeniz Araştırmaları, 25, 93-114.
• Ölmez, A. (2004). Gazi Ethem Paşa’nın askerî ve siyasi hayatı (1844-1909) (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Ölmez, A. (2009). 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nda Epir Cephesi’nin savaşın sonucuna etkileri. Şarkiyat, 1, 81-95. Önal, M. (2007). Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi” Hakkında Bir İnceleme. Türkbilig, (14), 143-167.
• Parlatır, İ. (2011). Osmanlı Türkçesi sözlüğü. Ankara: Yargı Yayınları.
• Samsakçı, M. (2023). Tarih-edebiyat ilişkileri bağlamında yeni Türk edebiyatında Tarih temi (şiir ve roman). Tarih Dergisi, (81), 667-667. Doi: https://doi.org/10.26650/iutd.20238118
• Serbestoğlu, İ. (2013). 1897 Türk-Yunan Savaşı’nda ecnebilerin zararlarının tazmini meselesi. OTAM-Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 34, 223-243. Doi: https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000630
• Sezer, C. (2023). 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı’nda gönüllü Osmanlılar. Karadeniz Araştırmaları, 77, 139-155. Doi: https://doi.org/10.56694/karadearas.1267667
• Shaw, S. J., & Shaw, E. K. (1983). Osmanlı İmparatorluğu ve modern Türkiye (Cilt 2). İstanbul: E Yayınları.
• Sun, S. (1965). 1897 Osmanlı-Yunan Harbi. Ankara: Genelkurmay Başkanlığı Harp Tarihi Dairesi Resmî Yayınları.
• Şenışık, P. (2014). Girit, siyaset ve isyan. İstanbul: Kitap Yayınevi.
• Şentürk, A. A. (2021). Gül-deste’nin manzum metinlerdeki anlamları hakkında. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 1612-1631. Doi: https://doi.org/10.34083/akaded.1015578
• Şentürk, A. A., & Kartal, A. (2015). Üniversiteler için eski Türk edebiyatı tarihi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Şeyhî Mehmed Efendi. (2018). Vekâyi‘u’l-fuzalâ-Şeyhî’nin şakâ’ik zeyli (R. Ekinci, Haz.) (Cilt 3). İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanları Yayınları.
• Şimşek, K. (2018). Norveçli doktor Hans Dae’nin gözünden 1897 Osmanlı-Yunan Harbi’nde ilkyardım ve tedavi hizmetleri. Tarih İncelemeleri Dergisi, 154-172. Doi: https://doi.org/10.18513/egetid.443316
• Ülgen, E. (1993). 1897 Türk-Yunan Savaşı’nın Türk şiirindeki akisleri (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Ülgen, E. (1994). 1897 Türk-Yunan Savaşı’nın ünlü komutanlarından Şehit Abdülezel Paşa (1828-1897), hayatı ve hakkında yazılan şiirler. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 42(1994), 169-203.
• Yiğitler, Ş. Ş. (2017). Türk savaş edebiyatında ayrıcalıklı bir zafer: Teselya Savaşı. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 34 (2), 253-270.