Kürtçe İki Çocuk Kitabının Ekoeleştiri Kuramı ve Çevre Eğitimi Açısından İncelenmesi

Öz

Çocuk edebiyatı kapsamında bazı kitaplar doğa ve çevre sevgisi, bilinci ve bunları korumayı konu edinir. Bu kitaplar, okuyucularına doğa ve çevrenin içinde olduğu halleri ve bu yönde bazı tehlikeleri yansıtan bir role sahiptir. Doğa ve çevre bilinci de çocuk edebiyatında önemli bir tema olarak dikkat çeker. Edebi kuramlardan Ekoeleştiri ve eğitim alanında çevre eğitimi bu yönde bazı özelliklere sahiptir. Bu çalışma, Kürtçe iki çocuk kitabını ekoeleştiri kuramı ve çevre eğitimi açısından incelemektedir. Örnek kitaplar Berfin Ayşe Öğüt’e ait Dara Pîroz (Kutlu Ağaç) ve Îsmaîl Dîndar’a ait Warê Leglegan’dır (Leyleklerin Yurdu). Birincisi çocuklar için resimli öykü, diğeri ise roman olarak kaleme alınmıştır. Çalışmanın amacı, ilgili kitapların ekoeleştiri kuramı ve çevre eğitimi açısından hangi karşılıklara sahip olduğunun incelenmesidir. Bu çalışmada doküman analizi ve bulgulara erişmek için içerik analizi yöntemlerine başvurulmuştur. Çalışmanın sonucunda bu kitapların temaları ve içeriklerinin doğa sevgisi, bilinci ve onu koruma üzerine olduğu; bu çerçevede bazı özellikler taşıdıklarına ulaşılmıştır. Ekoelşetiri kuramı ve çevre eğitimiyle örnek kitapların içerik ve özelliklerinin denkleştiği görülmüştür. Buna göre örnek kitaplar “doğa ve çevre ile bir ve birlikte olma; onları tanıma, keşfetme ve fark etme; sevme; bilincine varma; fayda ve zorlukları; ona yönelik tehlikeler; koruma, bunun için harekete geçme ve girişimcilik gösterme vb. unsurlara göre incelenmiş ve yorumlanmıştır. Dolayısıyla bu çalışmanın çocuk edebiyatı alanında doğa ve çevre sevgisi, bilinci ve bunları korumaya yönelik ailelere, eğitim çalışanlarına ve uzmanlara rehberlik edebileceği beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ekoeleştiri Kuramı
• Çevre Eğitimi
• Doğa
• Dara Pîroz
• Warê Leglegan

An Eco-Critical Analysis of Two Children's Books in Kurdish from the Perspective of Environmental Education

Öz

Within children's literature, some books address themes related to the love of nature, environmental awareness, and the protection of the natural world. These books play a role in reflecting the state of nature and the environment, as well as the dangers and threats they face, to readers. Nature and environmental awareness are therefore significant themes in children’s literature. In this regard, ecocriticism within literary theory and environmental education within the field of education offer important conceptual frameworks. This study examines two Kurdish children’s books through the lenses of ecocriticism and environmental education. The sample texts are Dara Pîroz (The Blessed Tree) by Berfin Ayşe Öğüt and Warê Leglegan (The Land of Storks) by Îsmaîl Dîndar. The former is an illustrated storybook for children, while the latter is a novel. The aim of the study is to explore how these books correspond to the principles of ecocriticism and environmental education. Document analysis and content analysis methods were used to obtain the findings. The results revealed that the themes and content of the books center on love for nature, environmental awareness, and environmental protection; within this framework, the books exhibit specific characteristics. It was observed that the content and features of the sample books align with ecocriticism and environmental education. Accordingly, the books were examined and interpreted based on elements such as “being one with nature and the environment; recognizing, discovering, and noticing them; loving and appreciating them; understanding their benefits, harms, and dangers; protecting them; taking action; and demonstrating initiative.” Therefore, this study is expected to guide families, educators, and experts in children’s literature in fostering love for nature, environmental awareness, and environmental protection.

Anahtar Kelimeler

• Ecocriticism Theory
• Environmental Education
• Nature
• Dara Pîroz
• Warê Leglegan

Nirxandina Du Pirtûkên Kurdî yên ji bo Zarokan li gorî Teoriya Ekorexneyê û Perwerdeya Hawirdorê

Öz

Hin pirtûkên zarokan di nav edebiyata zarokan de li ser hezkirin, hişmendî û parastina xweza û hawirdorê radiwestin. Ev pirtûk ji xwînerên xwe re wekî navbeynkarekê şert û mercên xweza û hawirdorê û xetereyên wê bi vî awayî pêşkeş dikin. Hişmendiya xweza û hawirdorê jî di edebiyata zarokan de wekî temayeke berpêş balê dikişîne. Di teoriyên edebî de ekorexne û di qada perwerdeyê de perwerdeya hawirdorê bi vî rengî hin taybetiyan dihewînin. Ev vekolîn li ser du pirtûkên kurdî yên ji bo zarokan disekine û nirxandinekê li ser teoriya ekorexne û perwerdeya hawirdorê pêşkêş dike. Pirtûkên mînak, berhema Berfin Ayşe Öğüt a bi navê Dara Pîroz û ya Îsmaîl Dîndar a bi navê Warê Leglegan in. A yekem wekî çîroka biwêne ya duyem jî wekî roman hatiye nivîsîn. Amanca vekolînê nirxandina pirtûkên berbehs e ji aliyê teoriya ekorexne û perwerdeya hawirdorê ve. Ev xebat, li ser bingeha “Di van pirtûkan de hewandina hêmanên ekorexne û perwerdeya hawirdorê çawa ye?” hatiye avakirin. Di vê xebatê de rêbaza analîza dokumanî û ji bo destkeftiyan jî analîza naverokî hatiye bikaranîn. Di encama lêkolînê de hatiye dîtin ku tema û naverokên van pirtûkên mînak li ser hezkirin, hişmendî û parastina xwezayê ne; di vê çarçoveyê de hin taybetmendiyan dihewînin. Wate, hatiye dîtin ku teoriya ekorexneyê û perwerdehiya hawirdorê bi taybetî û naverokên pirtûkên mînak re hinkûf in. Bi vî awayî pirtûkên mînak li gorî hêmanên “ji bo bihevrebûn û yekbûna digel xweza û hawirdorê; naskirina wan, hayjêhebûn û kifşkirin; hezkirin; hişmendî; feyde û zehmetiyên wan; xetereyên li hemberî wan; parastina wan, tevger û nîşandana peyankeriyê ji bo wan, hatine nirxandin û şirovekirin. Loma ev xebat, di qada edebiyata zarokan de ji bo hezkirin, hişmendî û parastina xweza û hawirdorê dikare ji malbat, berpirsiyariyên perwerdeyê û pisporan re bibe rênişandanek.

Anahtar Kelimeler

• Ekorexne
• Perwerdeya Hawirdorê
• Xweza
• Dara Pîroz
• Warê Leglegan

Kaynakça

1. Akçay, İ. (2006). Farklı Ülkelerde Okul Öncesi Öğrencilerine Yönelik Çevre Eğitimi. Lîsansa Bilin a Neçapbûyî. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. Arıkan, A. (2011). Edebî Metin Çözümlemesi ve Ekoeleştiri. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 1(1), 43-51.
3. Bahar, M. & Kiras, B. (2017). Türkiye’de Yayımlanan Çevre Eğitimi Konulu Makale ve Tezlerin Genel Analizi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17 (4), 1702-1720.
4. Bulut, F. (2020). Ekoeleştiri Kuramı Işığında Ayla Kutlu’nun “Huvava: İlk Çevre Koruyucu” Adlı Eserine Bakış. Turkish Studies-Language, 15(2), 625-638. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.41650
5. Bulut Sarıkaya, D. (2005). Çevre ve Edebiyat: Yeni Bir Yazın Kuramı Olarak Ekoeleştiri. Littera, 17, 79–86.
6. Dîndar, İ. (2020). Warê Leglegan. Amed: Weşanxaneya Morî.
7. Erten, S. (2004), Çevre Eğitimi ve Çevre Bilinci Nedir, Çevre Eğitimi Nasıl Olmalıdır?, Çevre ve İnsan Dergisi (Çevre ve Orman Bakanlığı Yayın Organı). 65/66, 1-13.
8. Gaard, G. (2008). Toward an Ecopedagogy of Children’s Environmental Literature, Green Theory & Praxis: The Journal of Ecopedagogy, 4 (2), 11-23.

9. Gülersoy, A. E., Dülger, İ., Dursun, E., Ay, D. & Duyal, D. (2020). Nasıl Bir Çevre Eğitimi? Çağdaş Yaklaşımlar Çerçevesinde Bazı Öneriler. Turkish Studies, 15(5), 2357-2398. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44074
10. Ismail, H. M. (2024). Ecocriticism and Children's Literature: Dr. Seuss's The Lorax as an Example, World Journal of English Language, 14(3), 139-139.
11. Kiziroğlu, İ (2023) Çevre Eğitimi ve Çevre Bilinci. Tabiat ve İnsan, 2(193), 5-17.
12. Mamur, N. (2017). Ekolojik Sanat: Çevre Eğitimi ile Sanatın Kesişme Noktası. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 1000-1016. https://doi.org/10.17860/mersinefd.316297
13. Massey G. & Bradford, C. (2011). Children As Ecocitizens: Ecocriticism and Environmental Texts. Kerry Mallan and Clare Bradford (Ed.), Contemporary Children’s Literature and Film Engaging with Theory (r. 109-126) dnd. London: Palgrave Macmillan.
14. Mishra S. K. (2016). Ecocriticism in Children’s Literature: An Analysis of Amit Garg’s Two Tales, Galaxy: An International Multidisciplinary Research Journal, 5(5), 91-96.
15. Oppermann, S. (1999). Ecocriticism: Natural World in the Literary Viewfinder. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 16(2), 29-46.
16. Öğüt, B. A. (2020). Dara Pîroz (Wênesaz: Bilal Karagöz). Amed: Weşanxaneya Morî.
17. Özdemir, O. (2007). Yeni Bir Çevre Eğitimi Perspektifi: Sürdürülebilir Gelişme Amaçlı Eğitim. Eğitim ve Bilim, 32(145), 23-39.
18. Özdemir, M., & Gökçe, N. (2019). 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabının Çevre Eğitimi Açısından İncelenmesi. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 61-75.
19. Topal, G. (2025). Greg Garrard’ın Ekoeleştiri Teorisi Çerçevesinde Pom Poko Filmi Üzerine Bir Okuma. Communicata (30), 32-44. https://doi.org/10.32952/communicata.1706424
20. Şimşekli, Y. (2004). Çevre Bilincinin Geliştirilmesine Yönelik Çevre Eğitimi Etkinliklerine İlköğretim Okullarının Duyarlılığı. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 83-92.
21. Teke, N. & Baş, T. (2021). Çevre ve Çocuk Edebiyatı. Fatma Alisinanoğlu (Ed.), Çocuk ve Çevre (r. 135-158.) dnd. Enqere: Weşanxaneya İzge. Tošić, J. (2006). Ecocriticism-Interdisciplinary Study of Literature and Environment, Facta Universitatis- Series: Working and Living Environmental Protection, 3(1). 43-50.
22. Yavuz, Y. (2019). Edebiyat ve Ekoeleştiri: Latife Tekin’in Manves City ve Sürüklenme Adlı Romanları. Edebî Eleştiri Dergisi (Eleştiri Kuramları Özel Sayısı), 3/3, 245-259. Doi: 10.31465/eeder.567368
23. Yazgünoğlu, K. C. (2024). Ekoeleştiri Nedir? Ekolojinin Aynasından Edebiyat Eleştirisine Bakmak. Söylem Filoloji Dergisi (Edebiyat Kuramları ve Eleştiri Özel Sayısı). 334-355. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1558360
24. Yücel, A. S. & Morgil, F. İ. (1999). Çevre Eğitiminin Geliştirilmesi. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(1), 76-89.