Feqiyê Teyran Divanı'nda Ölüm ve Özellikleri

Öz

Ölüm fikri, birçok inançta temel bir konudur. İslam da diğer dinler gibi bu konu üzerinde çokça durmaktadır. Konunun bu öneminden dolayı dini şahsiyetler yönlerini öbür dünyaya döner ve aleme bu nazarla bakarlar. Ölüm fikri insanlar için korkutucu olsa da, özellikle tasavvuf ehli için Allah muhabbeti ve sevgisiyle ölmek bir amaçtır; onlara keyif verir ve bu ölüm fedakarlık ile sevginin bir nişanesidir. Edebiyatta da şairler en çok sevgili yolundaki acıdan ve ölümden bahsederler. Yar yolundaki fedakarlık en önemli şeydir. Canan için kendi canından geçmek bir amaçtır. Şairler bu sevgiyi göstermek için kendi nefsinden, ruhundan, bedeninden, canından ve varlığından vazgeçmekten bahsederler. Çalışmamızın konusu olan Feqîyê Teyran da divanında diğer şairler gibi ölümden ve yar uğruna feda olmaktan çokça bahseder, bu konuda pek çok teşbih kullanır ve ölümün farklı yönleri üzerinde durur. Divanın her yerinde bu konu göze çarpmaktadır. Ancak biz çalışmamızı bazı belirgin kelime ve kavramlarla sınırlandırdık ve bu kelimeler etrafında Feqî'nin gözünde ölümün yönlerini ortaya çıkardık. Bu çalışmayla Feqî'nin ölümle ilgili temel kavramlar üzerinde durduğunu, İslami ve tasavvufi unsur ile sembolleri çokça kullandığını görmekteyiz.

Anahtar Kelimeler

• Şiir
• Klasik
• Fakiyi Teyran
• Divan
• Ölüm.

Etik Beyan

Etik beyana gerek yoktur

Death and Its Characteristics in the Divan of Feqiyê Teyran

Öz

The concept of death occupies a central place in many belief systems. Like other religions, Islam places significant emphasis on this subject. Because of its importance, religious figures direct their attention toward the hereafter and interpret the world from this perspective. Although the idea of death is often perceived as frightening, particularly for Sufis, dying out of love and devotion to God is regarded as a noble aspiration. It brings spiritual fulfillment and represents a symbol of sacrifice and sincere love. Likewise, in literature, poets frequently dwell on the pain and death endured for the sake of the beloved. Self-sacrifice on the path of the beloved constitutes one of the highest ideals, and relinquishing one's own life for the beloved is considered the ultimate expression of devotion. To convey this profound love, poets often speak of renouncing their ego, soul, body, life, and very existence. Like many classical poets, Feqîyê Teyran, the subject of this study, frequently addresses death and self-sacrifice for the beloved in his Dîwan. He employs numerous metaphors and similes to portray different dimensions of death, making this theme one of the most prominent throughout his work. However, this study is limited to selected key concepts and terms through which Feqîyê Teyran's perception of death is examined. The findings demonstrate that Feqîyê Teyran emphasizes fundamental concepts related to death while extensively employing Islamic and Sufi motifs and symbols to articulate his understanding of mortality.

Anahtar Kelimeler

• Fakiyi Teyran
• Divan
• Death
• Poem
• Classic

Etik Beyan

No ethics declaration is necessary.

Di dîwana Feqîyê Teyran da Mirin û Taybetîyên wê

Öz

Fikra mirinê di gelek bawerîyan da mijareke bingehîn e. Îslam jî wek dînên din li ser vê mijarê gelek disekine. Ji ber vê giringîya mijarê, kesayetên dînî berê xwe didin dinyaya din û li alemê bi vê nêrînê dinirxînin. Fikra mirinê ji bo mirovan tirsnak be jî bi taybet bo ehlê tesewwûfê mirina bi muhebbet û hezkirina Xwedê amanc e, kêf dide wan û ev mirin nîşana fedakarî û hezkirinê ye. Di wêjeyê da jî helbestvan herî zêde behsa êş û mirina di rêya hezkirîyê da dikin. Fedakarîya di rêya yarê da tiştê herî giring e. Derbasbûna ji canê xwe bo canan amanc e. Helbestvan bo nîşandana vê hezkirinê, behsa fedakarîya ji nefsa xwe, rûhê xwe, bedena xwe, can û hebûna xwe dikin. Mijara xebata me Feqîyê Teyran jî di dîwana xwe da wek helbestvanên din gelek behsa mirin û fedabûna bo yarê dike, li ser vê mijarê gelek şibandinan bi kar tîne û li ser alîyên cuda yên mirinê disekine. Di her dera dîwanê da ev mijar bi ber çavan dikeve. Lê me xebata xwe bi hin bêje û têgehên berbiçav ve sînordar kir û li dor wan bêjeyan alîyên mirinê di çavê Feqî da derxistin holê. Bi vê xebatê em dibînin ku Feqî li ser têgehên bingehîn ên bi mirinê ra têkildar rawestîyaye, unsûr û sembolên îslamî û tesewwûfî gelek bi kar anîne.

Anahtar Kelimeler

• Helbest
• Klasîk
• Feqîyê Teyran
• Dîwan
• Mirin.

Etik Beyan

Beyana etîkê ne hewce ye

Kaynakça

1. Akçay, M. (2005). Gazzali Düşüncesinde Ölüm ve Kabir Hayatı. EKEV Akademi Dergisi, 9(23), 85-102.
2. Aslanoğlu, O. (2020). Ruhayî Divan Şiiri Sözlüğü. Ankara: Sonçağ Yayınları.
3. Atlı, H. (2025). Destanên Kurdî Ji Alîyê Tema û Mijarên Xwe ve. International Journal of Kurdish Studies, 11(1), 399-422. Doi: http://dx.doi.org/10.21600/ijoks.1595895
4. Aydar, S. (2025). A General Overview of the Evidence That Ibn Sina Brought From the Qur'an on the Subject of the Soul. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 9(2), 679–695.
5. Az, M. A. (2017). Fârâbî’de Ruhun Ölümsüzlüğü Meselesi. Turkish Studies, 12(20), 85-100. Doi: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12419
6. Cebecioğlu, E. (2014). Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. Ankara: Otto Yayınları.
7. Çelebi, İ. (2021). İslam'ın İnanç Esasları. İstanbul: İSAM Yayınları.
8. Gazali, İ. (1999). Ölüm ve Kıyamet: Ölüm Hazırlığı. İstanbul: Sağlam Yayınları.

9. Gün, F. (2025). Kelâm İlmi Açısından Ölüm ve Âhiret İnancı. A. Sinanoğlu & V. Ünverdi (Ed.), Kelam Araştırmaları I içinde (s. 53-74). Ankara: İksad Publishing House.
10. Gündüz, H. ve Seyhan, M. (2015). Qur’ana Pîroz Melaweya Kurdî. Ankara: DİB.
11. Güneş, K. (2018). Meleklere İman. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
12. Kaplan, Y. (2023). Di Temayên Destana Kela Dimdimê da Kurdînîya Îdeal. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (34), 1235-1252. Doi: http://dx.doi.org/10.29000/rumelide.1316386
13. Pala, İ. (2009). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.
14. Teyran, F. (2022). Dîwan. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
15. Yazır, E. H. (2017). Hak Dini Kur’an Dili (Sadeleştiren: H. Döngüren, Cilt 8). İstanbul: Çelik Yayınevi.