Thinking at the Threshold of Death: From Ontology to Ethics in Heidegger and Levinas

Öz

This study examines Heidegger’s and Levinas’s conceptions of death by first analyzing each thinker within his own philosophical framework and then offering a comparative evaluation. Both philosophers reject an understanding of death as a merely biological end and instead treat it as a constitutive limit experience through which the subject’s relation to the world, to time, and to itself is disclosed. Despite this shared phenomenological orientation, death assumes divergent meanings in their respective philosophies. In Heidegger’s thought, death appears as Dasein’s ownmost possibility and reveals the ontological structure of existence. Being-toward-death separates Dasein from the anonymity of the they-self and enables the authentic appropriation of its own existence. Death thus functions as an ontological horizon through which the subject takes ownership of its possibilities. In contrast, Levinas understands death as an exteriority that prevents the subject from remaining enclosed within itself. Death dissolves the subject’s mastery over its own being and opens it to the ethical demand that emerges in the face of the other. Rather than grounding authenticity, death establishes responsibility. This comparison shows that death cannot be reduced to a single phenomenological meaning. Instead, it marks a decisive divergence between ontological authenticity and ethical responsibility, revealing death as a fundamental problem that shapes both the direction of phenomenology and the philosophical position of the subject.

Anahtar Kelimeler

• Death
• Ontology
• Ethics
• Heidegger
• Levinas

Ölümün Eşiğinde Düşünmek: Ontolojiden Etiğe Heidegger ve Levinas

Öz

Bu çalışma, Heidegger ve Levinas’ın ölüm düşüncelerini karşılaştırmalı bir çerçevede ele almakla birlikte karşılaştırmayı doğrudan değil, her iki düşünürün ölüm anlayışlarını önce kendi felsefi bütünlükleri içinde ayrı ayrı inceleyerek ve ardından bu çözümlemeleri karşılaştırmalı bir değerlendirmeye tabi tutarak gerçekleştirmektedir. Her iki düşünür de ölümü biyolojik bir sona indirgemek yerine öznenin dünyayla, zamanla ve kendisiyle kurduğu ilişkinin sınırında yer alan kurucu bir deneyim olarak kavrar. Ne var ki bu ortak fenomenolojik yönelim, ölümün özne üzerindeki anlamı söz konusu olduğunda ontolojik bir imkân ile etik bir zorunluluk arasında derin bir ayrışmaya evrilir. Heidegger’de ölüm, Dasein’ın en özgün olanağı olarak varoluşun ontolojik yapısını görünür kılar ve özneyi herkes-benliğinden kendisine döndürerek kendi varoluşunu sahici biçimde üstlenmeye yöneltir. Bu anlamda ölüm, öznenin kendi varoluşunu içkin olarak sahiplenmesini mümkün kılan bir ontolojik ufuk işlevi görür. Levinas’ta ise ölüm, öznenin kendi benliğinde kalmasını imkânsızlaştıran bir dışsallık olarak belirir. Ölüm, benliğin kendisi üzerindeki egemenliğini çözerek özneyi başkasının yüzünde beliren etik çağrıya açık hâle getirir ve ona karşı sorumlu kılar. Bu karşılaştırmalı yaklaşım, ölümün fenomenolojik düşünce içinde tekil bir anlam çerçevesine indirgenemeyeceğini, aksine ontolojik sahicilik ile etik sorumluluk arasında belirleyici bir ayrışma yarattığını gösterir. Çalışmamız, bu ayrışma üzerinden ölüm temasının, fenomenolojinin yönünü ve öznenin felsefi konumlanışını belirleyen temel bir problem alanı olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ölüm
• Ontoloji
• Etik
• Heidegger
• Levinas

Kaynakça

1. Assoun, P. L. (2021). Özne ve Öteki. S. Harasym (Ed.). Kayıp Yüzleşme Levinas ve Lacan içinde (s. 132-164). (K. Gülen, Çev.). Ankara: Fol Kitap.
2. Bergson, H. (2022). Şuurun Doğrudan Doğruya Verileri. (M. Ş. Tunç, Çev.). İstanbul: Dergâh Yayınları.
3. De Saint Cheron, M. (2015). Levinas ile Söyleşi -Yüz Fenomenolojisinden Kopuş Felsefesine-. (I. Ergüden, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
4. Descartes, R. (2021). Metafizik Üzerine Düşünceler. (E. D. Yılmaz, Çev.). Eskişehir: Kapra Yayıncılık.
5. Heidegger, M. (2017). Metafizik Nedir?. (M. Ş. İpşiroğlu ve S. K. Yetkin, Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
6. Heidegger, M. (2018). Varlık ve Zaman. (K. Ökten, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
7. Heidegger, M. (2021). Kant ve Metafizik Problemi. (K. Ökten, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
8. Husserl, E. (2003). Fenomenoloji Üzerine Beş Ders, (H. Tepe, Çev.). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.

9. Husserl, E. (2010). İçsel Zaman Bilincinin Fenomenolojisi Üzerine. (M. Heidegger, Der.; M. Keskin, Çev.). İstanbul: Avesta Yayınları.
10. Kant, I. (2022). Arı Usun Eleştirisi. (A. Yardımlı, Çev.). İstanbul: İdea Yayınları.
11. Levinas, E. (1979). Totality and Infinity. (A. Lingis, Trans.). London: Martinus Nijhoff Publishers.
12. Levinas, E. (2011). Otherwise Than Being or Beyond Essence. (A. Lingis, Trans.). Pennsylvania: Duquuesne University Publishers.
13. Levinas, E. (2016). Aşkınlık ve Yükseklik. Z. Direk ve E. Gökyaran (Haz.), Sonsuza Tanıklık içinde (s. 115-129). (H. Yücefer ve Z. Direk, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
14. Levinas, E. (2016). Başka’nın İzi. Z. Direk ve E. Gökyaran (Haz.). Sonsuza Tanıklık içinde (s. 129-147). (E. Gökyaran, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
15. Levinas, E. (2021a). Tanrı, Ölüm ve Zaman. (I. Ergüden, Çev.). İstanbul: Sel Yayınları.
16. Levinas, E. (2021b). Zaman ve Başka. (Ö. Gözel, Çev.). Ankara: Fol Kitap.
17. Nietzsche, F. (2010). Böyle Buyurdu Zerdüşt. (M. Batmankaya, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.