Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ

Burçin Özdemir

doi:10.19059/mukaddime.695086

Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ

Öz

Kerbelâ hadisesi, İslam tarihinin en acıklı olayları arasında yer almaktadır. Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da 10 Muharrem 61’de Yezid ordusu tarafından eziyet çektirilerek şehit edilişi, İslam dininin mensuplarının hafızasında yer etmiş; bu elîm olay, vuku bulduğu andan itibaren yüzyıllar boyunca hüzünle anılmış, anlatılmıştır. Kerbelâ hadisesi üzerinde Müslüman toplumların edebiyatlarınca üretilen eserler zamanla müşahhaslaşarak bir maktel-i Hüseyin edebi türünü doğurmuştur. Bir edebi tür olarak maktel-i Hüseyin, Hz. Hüseyin ve yakınlarının Kerbelâ’da şehit edilmesini konu edinen eselerlerin genel adıdır. Türk edebiyatında maktel-i Hüseyin türünde yazılmış en önemli eser, Ravzatü’ş-Şühedâ’nın tesiriyle 16. yüzyılın ortalarında kaleme alınmış olan Fuzulî’nin Hadîkatü's-Süedâ adlı eseridir. Türk edebiyatında Hadîkatü's-Süedâ'nın tesiri büyük olmuş, devrinde ve devrinden sonra bu eser esas alınarak yeni eserler telif edilmiştir. Bu makalede 17. yüzyıl sonlarında Muhammed bin Hacı Hasan tarafından Hadîkatü's-Süedâ'nın tesiriyle yazılmış olan Tuhfetü'ş-Şühedâ adlı maktel-i Hüseyin metni tanıtılmıştır. Makalede Hadîkatü's-Süedâ esas alınarak yazılan Eğirdirli Şerîfî Mehmed Efendi'nin Şevâhidü-ş-Şühedâ’sı (16.yy) Darendeli Bekâî'nin Kitâb-ı Kerbelâ'sı (18.yy) kısaca tanıtıldıktan sonra Tuhfetü'ş-Şühedâ'nın adı, müellifi, yazılış tarihi, sebeb-i telifi, nüshaları ve eserin dili hakkında bilgi verilmiştir. Sonrasında eserin Hadîkatü's-Süedâ ile bâb sayısı ve muhteva ettiği konular açısından genel bir karşılaştırması yapılarak Tuhfetü'ş-Şühedâ müellifinin yaptığı ilaveler belirtilmiş; eserde dikkat çeken bazı hususlara alt başlık halinde değinilmiştir. Müellifi hakkında kaynaklarda herhangi bir bilgiye rastlanılmayan Tuhfetü'ş-Şühedâ adlı eser, Fuzûlî'nin Türkçe yazılan Hadîkatü's-Süedâ adlı eserinin her okuyan ve dinleyenin anlaması amacıyla 1696 tarihinde dil içi aktarma yoluyla konuşma diline çevrildiği, eser telif edilirken aynı minvalde yazılan başka eserlerden de faydalanılarak ilavelerin yapıldığı mensur bir maktel-i Hüseyin metnidir.

Anahtar Kelimeler

Tuhfetü'ş-Şühedâ,Hadîkâtü's-Süedâ,maktel-i Hüseyin

Kaynakça

Bursalı Mehmet Tahir (1333). Osmanlı Müellifleri. İstanbul c. II. : Matbaa-i Âmire.
Çınarcı M. N. (2007). Şeyhülislam Arif Hikmet Bey'in Tezkiretü'ş-Şuarâsı ve Transkripsiyonlu Metni. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep Üniversitesi SBE.
Devellioğlu F. (2000). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. Ankara: Aydın Kitabevi.
Eren, H. (2014). Dârendeli Kâtipzâde Bekâyî-Maktel-i Hüseyn (İnceleme-Tenkitli Metin-Sözlük Dizin). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Fığlalı E. R. (2001) Çağımızda İtikadî İslam Mezhepleri. İstanbul: Şa-to.
Güngör, Ş. (2007) "Tarihî Olaydan Menkıbeye, Menkıbeden Şahesere [Kerbela Olayı ve Hadîkatü's-Süedâ]". 38. Icanas Bildiriler Kitabı (10-15 Eylül 2007). s. 769-788.
Güngör Ş. (1987) Hadîkatü's-Süedâ. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Güngör Ş. (2003) Maktel-i Hüseyin. TDV İslam Ansiklopedisi İçinde. Erişim Adresi https://islamansiklopedisi.org.tr/maktel-i-huseyin Erişim Tarihi 11.02.2020

Güngör Ş. (1997) Hadîkatü's-Suadâ. TDV İslam Ansiklopedisi İçinde. Erişim Adresi https://islamansiklopedisi.org.tr/Hadîkatus-suada Erişim Tarihi 11.02.2020
Kurtuluş R. (2002) Arap, Fars Edebiyatında Kerbelâ. TDV İslam Ansiklopedisi İçinde. Erişim Adresi https://islamansiklopedisi.org.tr/kerbela#2 Erişim Tarihi 21.02.2020
Muhammed bin Hacı Hasan. Tuhfetü'ş-Şühedâ, Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi Nüshası numara 1382.
Muhammed bin Hacı Hasan. Tuhfetü'ş-Şühedâ, Süleymaniye Kütüphanesi Nüshası, Hacı Mahmud Efendi Bölümü numara 4394.
Özçelik K. (2010). “Türk Edebiyatında Yazılmış İlk Maktel-i Hüseyn Kimin Eseridir?” Çeşitli Yönleriyle Kerbela c. 2. s. 7-17.
Pala İ. (2003). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: LM Yayıncılık.
Türkoğlu S. (2017). Türk Edebiyatında Maktel-i Hüseyinler ve Bekâî'nin Kitâb-ı Kerbelâ Mesnevisi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi s. 58, 2017.
Türkoğlu S. (2012). Bekâî Kitâb-ı Kerbelâ (İnceleme-Metin-Sözlük), Atatürk Üniversitesi SBE Yayımlanmamış Doktora Tezi. Erzurum.
Uzun M. İ. (2002) Türk Edebiyatında Kerbelâ. TDV İslam Ansiklopedisi İçinde. Erişim Adresi https://islamansiklopedisi.org.tr/kerbela#3-turk-edebiyatinda-kerbela Erişim Tarihi 21.02.2020
Yazar S. (2009). "XVI. Yüzyıl Şarlerinden Eğirdirli Şerîfî'nin Şevâhidü'ş-Şühedâ'sı", Turkish Studies. Volume 4/2 Winter s. 1060-1084.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Burçin Özdemir ^*
0000-0002-5980-5239
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

27 Mayıs 2020

Gönderilme Tarihi

27 Şubat 2020

Kabul Tarihi

7 Nisan 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 11 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.19059/mukaddime.695086

IZ

https://izlik.org/JA32TW23NM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özdemir, B. (2020). Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ. Mukaddime, 11(1), 18-46. https://doi.org/10.19059/mukaddime.695086

AMA

1.Özdemir B. Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ. Mukaddime. 2020;11(1):18-46. doi:10.19059/mukaddime.695086

Chicago

Özdemir, Burçin. 2020. “Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ”. Mukaddime 11 (1): 18-46. https://doi.org/10.19059/mukaddime.695086.

EndNote

Özdemir B (01 Mayıs 2020) Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ. Mukaddime 11 1 18–46.

IEEE

[1]B. Özdemir, “Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ”, Mukaddime, c. 11, sy 1, ss. 18–46, May. 2020, doi: 10.19059/mukaddime.695086.

ISNAD

Özdemir, Burçin. “Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ”. Mukaddime 11/1 (01 Mayıs 2020): 18-46. https://doi.org/10.19059/mukaddime.695086.

JAMA

1.Özdemir B. Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ. Mukaddime. 2020;11:18–46.

MLA

Özdemir, Burçin. “Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ”. Mukaddime, c. 11, sy 1, Mayıs 2020, ss. 18-46, doi:10.19059/mukaddime.695086.

Vancouver

1.Burçin Özdemir. Hadîkatü’s-Süedâ Tesirinde Bir Maktel-i Hüseyin: Tuhfetü’ş-Şühedâ. Mukaddime. 01 Mayıs 2020;11(1):18-46. doi:10.19059/mukaddime.695086

Cited By

AHMET HACA HALİS’İN MAKTEL-NAMESİ ÜZERİNE

Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD)

https://doi.org/10.30563/turklad.1399857