Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu

Ahmet Kütük

doi:10.19059/mukaddime.781096

Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu

Öz

Her dönemin olduğu gibi Orta çağ tarih yazıcılığının da kendine özgü bir yazım üslubu vardır. Genellikle iktibas usulüne dayalı bu üslup, kendinden önceki müelliflerin yazdıklarından ilham alarak yeni eserler vücuda getirmeyi öngörür. Orta çağ yazarlarının, bu kontrolsüz iktibas alışkanlıkları tarih yazımında benzer tekrarlara ve bilinçli/bilinçsiz bilgi deformasyonlarına sebep olmuştur. Müellifin etik algısı, beğenilme kaygısı, dini, etnik ya da coğrafi aidiyetleri bir önceki kaynaktan alınan bilgilerin nasıl servis edileceği noktasında önemli belirleyicilerdir. Dönemin baskın ideolojisi ya da iktidarı, çoğu zaman aynı olay veya durumun kendi çağına uydurulması noktasında tarihçinin iştahını kabartmıştır. Bu makalede, orta çağ tarih yazıcılığının temel karakteri ve dönemin kaynaklarında geçen bilgi tekrarları ele alınacak, bu vesileyle bizzat tarihçi eliyle bilginin özünde meydana getirilen deformasyon örnek metinler üzerinden incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

----------------------. (1982). Oğuz Kağan Destanı (Reşüdüddin Oğuznamesi), (Tercüme ve tahlil Z. Velidi Togan), İstanbul: Enderun Yayınları.
Gregory Abu’l Farac (Bar Habraeus). (1999). Abu’l-Farac Tarihi, (Çev. Ö. R. Doğrul), c. I, Ankara: TTK Yayınları.
Ahmed b. Mahmud. (1977). Selçuk-name, (Haz. Erdoğan Merçil), c. I, İstanbul: Kervan Yayınları.
Ahmetbeyoğlu, A. (2018). Avrupa Hunları, İstanbul: Yeditepe Yayınları.
Agacanov, S. G. (2002). Oğuzlar, (Çev. Ekber N. Necef-Ahmet Annaberdiyev), İstanbul: Selenge Yayınları.
Aksarayî. (2000). Musâmeratü’l Ahbar, (Çev. Mürsel Öztürk), Ankara: TTK Yayınları.
Anonim. (1986). Moğolların Gizli Tarihi (Çev. A. Temir), Ankara: TTK Yayınları.
Anonim Süryani. (2005), I. ve II. Haçlı Seferleri Vekayinamesi, Çev. V. İlmen, , İstanbul: Yaba Yayınları.

Anonim. (1952). Selçukname, (Anadolu Selçukluları Devleti Tarihi III), (Neşr. ve Trc. F. Nafiz Uzluk), Ankara: Örnek Matbaası.
Âşık Paşazade. (2003). Osmanoğulları’nın Tarihi, (Haz. K. Yavuz-M. A. Y. Saraç), İstanbul: K Kitaplığı.
Bang, W.- Rahmeti, G. R. (1936). Oğuz Kağan Destanı, İstanbul: Burhaneddin Basımevi.
Bayat, F. (2016). “Oğuzname”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, c. Ek-2, İstanbul: TDV Yayınları, ss. 375-376.
Cüveynî. (2013). Tarih-i Cihangüşa, (Çev. M. Öztürk), Ankara: TTK Yayınları.
Cüzcanî. (2015). Tabakat-ı Nasıri, (Terc. E. Göksu), Ankara: TTK Yayınları.
Demirkent, I. (1994). Urfa Haçlı Kontluğu Tarihi, c. II, , Ankara: TTK Yayınları.
Divitçioğlu, S. (2015). Oğuz'dan Selçuklu'ya, İstanbul: Alfa Yayınları.
Duygu, Z. (2019). Süryanilerde Tarih Yazıcılığı, , Mardin: Artuklu Üniversitesi Yayınları.
Ebu’l Gazi Bahadır Han. (1996). Şecere-i Terakime, (Türkmenlerin Soykütüğü) (Haz. Z. Kargı Ölmez), Ankara: Simurg Yayınları.
Gordlevski, V. (1988). Anadolu Selçuklu Devleti, (Çev. Azer Yaran), Ankara: Onur Yayınları.
Hamdullah Müstevfî-yi Kazvinî. (2018). Tarih-i Güzide, (Çev. Mürsel Öztürk), Ankara: TTK Yayınları.
Hüseynî. (1999). Ahbarü’d Devleti’s-Selçukiyye, (Çev. Necati Lugal), Ankara: TTK Yayınları.
İbn Bibi. (2014). el-Evâmiru’l Alâ’iyye fi’l Umûri’l-Alâ’iyye, (Selçuknâme), (çev. Mürsel Öztürk), Ankara: TTK Yayınları.
İbn Vâsıl. (1957). Müferricü’l Kurub fi Ahbar Ben-i Eyyub, (Cemaleddin Eş-Şeyyal), c. I, İskenderiye.
İbnu’l Esir. (1991). el-Kâmil fi’t Tarih, c. X, (çev. A. Özaydın), İstanbul: Bahar Yayınları.
Hoca Sadeddin Efendi. (1974). Tacü’t Tevarih, (Sad. İ. Parmaksızoğlu), c. I, İstanbul: Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı Kültür Yayınları.
Kanar, M. (1996). “Firdevsî, Diyanet İslam Ansiklopedisi, c. 13, İstanbul: TDV Yayınları, ss. 125-127.
Kaşgarlı Mahmud. (1985). Divan-ı Lügati’t Türk Tercemesi, c. I, (Çev. Besim Atalay), Ankara: TDK Yayınları.
Köprülü, M. F. (1991). Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu, Ankara: TTK Yayınları.
Köymen, M. A. (2016). Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi, (Kuruluş Devri), c. I, Ankara: TTK Yayınları.
Köymen, M. A. (1976). Tuğrul Bey ve Zamanı, İstanbul: MEB Basımevi.
Mevlâna Mehmed Neşrî. (2008). Cihannüma [Osmanlı Tarihi (1288-1485)], (Haz. N. Öztürk), İstanbul: Çamlıca Yayınları.
Müverrih Vardan. (2017). Türk Fetihleri Tarihi (889-1269), (Trc. H. D. Andreasyan), İstanbul: Post Yayınları.
Nizami Aruzî. (2016). Çehar Makale, (Çev. Esin Eren Soysal), İstanbul: Demavend Yayınları.
Orkun, H. N. (1994). Eski Türk Yazıtları, Ankara: TDK Yayınları.
Ögel, B. (2010). Türk Mitolojisi, c. I, , Ankara: TTK Yayınları.
Ravendî. (1999). Rahatus’ Sudûr ve Ayet-üs-Sürûr, (Gönüllerin Rahatı ve Sevinç Alameti), c. I, (Çev. Ahmet Ateş), Ankara: TTK Yayınları.
Reşidüddin Fazlullah. (2011). Camiü’t Tevarih, (Selçuklu Devleti), (Çev. Erkan Göksu), İstanbul: Selenge Yayınları 2011.
Süryani Mihail. (1944). Vekayiname, (Türkçe çev. H. D. Andreasyan), (Basılmamış TTK Nüshası).
Turan, O. (1998). Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
Var, U. (2019). “Süryani Mikhail Kroniği’nde Eski Türk Dini ve Türklerin İslamiyet’e Geçiş Sebepleri”, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, c. 2, Sayı: 1, ss. 68-79.
Zahirüddin Nişaburî. (2018). Selçukname, (Çev. Ayşe Gül Fidan), İstanbul: Kopernik Yayınları

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Kütük ^*
0000-0002-0092-5447
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

7 Mayıs 2021

Gönderilme Tarihi

15 Ağustos 2020

Kabul Tarihi

22 Ocak 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 12 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.19059/mukaddime.781096

IZ

https://izlik.org/JA49SK45RW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kütük, A. (2021). Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu. Mukaddime, 12(1), 45-68. https://doi.org/10.19059/mukaddime.781096

AMA

1.Kütük A. Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu. Mukaddime. 2021;12(1):45-68. doi:10.19059/mukaddime.781096

Chicago

Kütük, Ahmet. 2021. “Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu”. Mukaddime 12 (1): 45-68. https://doi.org/10.19059/mukaddime.781096.

EndNote

Kütük A (01 Mayıs 2021) Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu. Mukaddime 12 1 45–68.

IEEE

[1]A. Kütük, “Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu”, Mukaddime, c. 12, sy 1, ss. 45–68, May. 2021, doi: 10.19059/mukaddime.781096.

ISNAD

Kütük, Ahmet. “Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu”. Mukaddime 12/1 (01 Mayıs 2021): 45-68. https://doi.org/10.19059/mukaddime.781096.

JAMA

1.Kütük A. Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu. Mukaddime. 2021;12:45–68.

MLA

Kütük, Ahmet. “Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu”. Mukaddime, c. 12, sy 1, Mayıs 2021, ss. 45-68, doi:10.19059/mukaddime.781096.

Vancouver

1.Ahmet Kütük. Metinler Arası İlişki Bağlamında Orta Çağ Tarih Yazımında İktibas Yöntemi ve Bilgi Deformasyonu. Mukaddime. 01 Mayıs 2021;12(1):45-68. doi:10.19059/mukaddime.781096

Cited By

Türk-Moğol Uluslarında Batıl İnançlar, Uğur ve Uğursuzluk Telakkisi

History Studies

https://doi.org/10.9737/historystudies.1700592