Gelmekte Olan Sinema: Yılmaz Güney Sinemasını Dekolonize Etmek.

Öz

Yılmaz Güney ve sineması uzun yıllar boyunca ulusal bir sinemanın, Türk sinemasının içerisinde konumlandırıldı. Filmleri toplumcu gerçekçilik ve köy filmleri kategorileri altında sınırlı analizlere tabi tutuldu. Söz konusu kategoriler etrafında çerçevelenen bu sınırlı analizler Güney’in filmlerinin politik ve estetik özgünlüğünü ortaya koyamamıştır. 1990’lardan itibaren bir söylem, kavram ve bir üretim alanı olarak Kürt sinemasının gelişmesiyle birlikte Güney, Kürt sinemasının kurucu figürü olarak nitelendirildi. Kurucu figür olarak Kürt sinemasının başlangıcına yerleştirilmesi özellikle Yol ve Sürü gibi son dönem filmlerindeki tematik unsurlar ve Kürtlüğe dair bazı göstergeler üzerinden gerçekleşmektedir. Güney’in filmlerini Kürt sinemasının başlangıcına yerleştiren çalışmalar ise Kürt sinemasıyla Güney filmleri arasında estetik, politik ve üretim biçimleri açısından ikna edici bağlantılar kuramıyor. Bununla birlikte Kürt sinemasının ortaya çıkış ve oluşumunu, 1990’lara tarihlendirdiğimizde Kürt sinemasının ‘kurucu babası’ olarak nitelendirilen, 1984’te hayatını kaybeden Yılmaz Güney ve filmleri tarihsel, teorik ve estetik bir mesele olarak beliriyor. Güney’i ve filmlerini tarihsel, estetik ve politik yönden Kürt sineması içinde konumlandırmak demek onu ve sinemasını dekolonize etmek anlamına gelecektir. Bu yeniden konumlandırma aynı zamanda, Kürt sinemasının politik ekolojisine dair daha derin bir kavrayışı ortaya çıkaracaktır. Bu makalede ilk olarak Kürt sinemasının tarihsel ve teorik bir çerçevesi çizilecektir. Güney’in filmleri çizilen bu tarihsel-teorik çerçeve bağlamında Kürt sineması içerisine yerleştirilerek, sineması yeniden konumlandırılacaktır. Güney filmleriyle Kürt sineması arasında üretim koşulları, estetik biçimler ve politik eğilimler bağlamında bağlantılar kurularak Güney ve sineması yeni bir bakışla değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Yılmaz Güney Sineması
• Kürt Sineması
• Kolonyal Konfigürasyon
• Kürtlük
• Dekolonyal Estetik

The Coming Cinema: Decolonizing Yılmaz Güney’s Cinema

Öz

For many years, Yılmaz Güney and his cinema were situated within the framework of Turkish cinema. His films were analyzed primarily through the categories of social realism and ‘village films.’ These constrained analyses, framed around these categories, failed to reveal the political and aesthetic originality of Güney’s later films. With the development of Kurdish cinema as a discourse, concept, and field of production since the 1990s, Güney has been characterized as the founding figure of Kurdish cinema. His positioning at the origins of Kurdish cinema as a founding figure is primarily based on thematic elements and certain indicators of ‘Kurdishness’ in his late-period films, such as Yol and Sürü. However, studies that place Güney’s films at the start of Kurdish cinema fail to establish convincing links between Kurdish cinema and Güney’s films in terms of aesthetics, politics, and modes of production. Furthermore, when the emergence and formation of Kurdish cinema are dated to the 1990s, Yılmaz Güney—who passed away in 1984 yet is described as the ‘founding father’ of Kurdish cinema—and his films raise a historical, theoretical, and aesthetic question. Positioning Güney and his films historically, aesthetically, and politically within Kurdish cinema implies decolonizing him and his cinema. This repositioning will simultaneously reveal a deeper understanding of the political ecology of Kurdish cinema. In this article, a historical and theoretical framework of Kurdish cinema will first be outlined. Within the context of this historical and theoretical framework, Güney’s films will be situated within Kurdish cinema, and his cinema will be repositioned. By establishing connections between Güney’s films and Kurdish cinema in terms of production conditions, aesthetic forms, and political tendencies, Güney and his cinema will be evaluated from a new perspective.

Anahtar Kelimeler

• Yılmaz Güney’s Cinema
• Kurdish Cinema
• Colonial Configurations
• Kurdishness
• Decolonial Aesthetics.

Kaynakça

1. Agamben, G. (2012) Gelmekte Olan Ortaklık, Çev. B. Parlak, İstanbul: Monokl.
2. Akın, S. (2010) “Language and Cultural Contact: Viva la merée… et la libération du Kurdistan”, Berger ve Komor (Der.), Polyglot Cinema: Migration and Transcultural Narration in France, Italy and Spain içinde, Transaction Publisher, 111–124.
3. Akkaya, H. (2014) “Sonsöz: Kürt Hareketinin Örgütlenme Süreci Olarak 1970’ler”, Türkmen, A. Özmen (Der.), Kürdistan Sosyalist Solu Kitabı içinde, Ankara: Dipnot, 269–275.
4. Arslan, U, T. (2009) Mazi Kabrinin Hortlakları Türklük Melankoli ve Sinema, İstanbul: Metis.
5. Aydınkaya, F. (2022) “Yılmaz Güney Sürüyü neden Ankara’ya gönderdi”, https://nupel.tv/firat-aydinkaya-yilmaz-guney-suruyu-neden-ankaraya-gonderdi/ (Son Erişim Tarihi, 12/3/2025).
6. Baker, U. (2011) Beyin Ekran, İstanbul: Birikim.
7. Başkaya, F. (2004) Paradigmanın İflası Resmî İdeolojinin Eleştirisine Giriş, Ankara: Özgür Üniversite.
8. Beşikçi, İ. (t.y.) Devletlerarası Sömürge Kürdistan, İstanbul: Alan.

9. Bozarslan, B. (2014) “Önsöz: Türkiye’de Sol Kürt Hareketi”, E. A. Türkmen, A. Özmen (Der.), Kürdistan Sosyalist Solu Kitabı içinde, Dipnot, 9-69.
10. Bozarslan, H. (1990) “Marginalité, idéologie et art: Notes sur la vie et l'oeuvre de Yilmaz Güney”, CEMOTI.
11. Candan, C. (2016) “Kurdish Documentaries in Turkey: An Historical Overview”, Kurdish Documentary Cinema in Turkey: The Politics and Aesthetics of Identity and Resistance içinde, S. Koçer ve C. Candan (Der.), Newcastle: Cambridge, 1-33.
12. Casetti F. (2021) “Sinemanın Yeniden Konumlandırılması”, Denson, S. ve Leyda, J. (Der.), Post Sinema: 21. Yüzyıl Sinemasının Kuramsallaştırılması içinde, Çev. Z. Koçak, E S. Onat vd., İstanbul: Notabene, 173-210.
13. Choi, J. (2011) “National cinema: An anachronistic delirium?”, Journal of Korean Studies, 16(2), 173–191.
14. Chris, K. (2009) “Sürü Kürt halkının tarihidir”, M. Arslan (Der.), Kürt Sineması: Yurtsuzluk Sınır ve Ölüm içinde, İstanbul: Agora, 130–137.
15. Crofts, S. (1993) “Reconceptualizing national cinema/s”, Quarterly Review of Film & Video, 14(3), 49–67.
16. Çiçek, Ö. (2016) Kurdish Cinema in Turkey: Imprisonment, Memory and the Archive, New York: Binghamton University.
17. Çiftçi, A. (2009) “Kazım Öz Sineması: Konuşmak Hatırlamak”, M. Arslan (Der.), Kürt Sineması: Yurtsuzluk Sınır ve Ölüm içinde, İstanbul: Agora, 267–288.
18. Çiftçi, A. (2015) The Politics of Text and Context: Kurdish Films in Turkey in a Period of Political Transformation, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Londra: University of London.
19. Davis, R. E. (2006) “The Instantaneous Worldwide Release: Coming Soon to Everyone, Everywhere”, Ezra, E. ve Rowdenn, T. (Der.), Transnational Cinema: The Film Reader içinde, Routledge, 73–81.
20. Deleuze, G. (1989) Cinema 2. Time-Image, Çev. H. Tomlinson ve R. Galeta, Minnesota: University of Minnesota Press.
21. Deleuze, G. (2021) Sinema 2. Zaman-İmge, Çev. B. Yalım ve E. Koyuncu, İstanbul: Norgunk.
22. Deleuze, G. ve Guattari, F. (2008) Kafka Minör Bir Edebiyat İçin, Çev. I. Ergüden, İstanbul: YKY.
23. Ergül, S. (2018) “Yılmaz Güney sinemasının mantıkları ve işlemleri”, Şenel, B. ve Kartal, O. (Der.), Yılmaz Güney’den Emin Alper’e Politik Sinema içinde, İstanbul: Phoenix, 23-47.
24. Frampton, D, (2012) Filmozofi: Sinemayı Yepyeni Bir Tarzda Anlamak İçin Manifesto, Çev. Y. Karadağ, İstanbul: Metis.
25. Göral, Ö. (2014) “Geçmişle Hesaplaşma ve Sömürgecilik: Kürt Meselesine Sömürgesizleştirme Ekseninden Bakmak”, Ayrıntı Dergi, (Son Erişim Tarihi, 19/3/2025).
26. Güney, Y. (2019) https://www.youtube.com/watch?v=jslMnG71uXE (Son Erişim Tarihi, 4/2/2025).
27. Higson, A. (2000) “The limiting imagination of national cinema”, H. Mette ve S. MacKenzie, (Der.), Cinema and Nation içinde, London: Routledge, 63-74.
28. Kennedy, T. (2009) “Bölünmüş Bir Halk Olarak Kürtler ve Yılmaz Güney Sineması”, M. Arslan (Der.), Kürt Sineması Yurtsuzluk, Sınır ve Ölüm, İstanbul: Agora, 89-130.
29. Marx, K. (2009) Louis Bonaparte’ın 18 Brumaire’i, Çev. Erkin Özalp, Ankara: Yazılama.
30. Mette, H. ve MacKenzie, S. (2000) (Der.) Cinema and Nation, London ve New York: Routledge/Psychology Press.
31. Murphy, D. (2000) “Africans filming Africa: Questioning theories of an authentic African cinema”, Journal of African Cultural Studies, 13(2), 239-249.
32. Naficy, H. (2001) An Accented Cinema: Exilic and Diasporic Filmmaking, New Jersey: Princeton University Press.
33. O’Regan, T. (1996) Australian National Cinema, London: Routledge.
34. Ranciere, J. (2015) Özgürleşen Seyirci, Çev. E. Burak Şaman, İstanbul: Metis.
35. Ranciere, J. (2021) Anlaşmazlık: Siyaset ve Felsefe, Çev. A. D. Temiz, İstanbul: Metis.
36. Said, E. (2009) “Önsöz”, Hamit Dabaşi (Der.), Filistin Sineması: Bir Ulusun Hayalleri içinde, İstanbul: Agora.
37. Smets, K. ve Akkaya, H. (2016) “Conflict and Resistance on Screen: On the Films of Halil Dağ”, Kurdish Documentary Cinema in Turkey: The Politics and Aesthetics of
38. Identity and Resistance içinde, S. Koçer ve C. Candan (Der.), Newcastle, Cambridge Publishing, 191-219.
39. Solanas, F. ve Gettino, O. (2008) “Üçüncü Bir Sinemaya Doğru”, Sinema İdeoloji ve Politika, Çev. S. Büker ve G. Güçhan, İstanbul: Nirengi, 165-197.
40. Suner, A. (2010) New Turkish Cinema: Belonging, Identity and Memory, New York: I. B. Tauris.
41. Sutton, D. ve Jones, D. (2014) Yeni Bir Bakışla Deleuze, Çev. E. Agat, İstanbul: Kolektif Kitap.
42. Şen, S. (2019) Gemideki Hayalet: Türk Sinemasında Kürtlüğün ve Türklüğün Kuruluşu, İstanbul: Metis.
43. Şen, S. (2025) “Kürt Çalışmaları İçin Bir Çerçeve Önerisi: Kolonyal Konfigürasyon”, https://kurdarastirmalari.com/yazi-detay-oku-384. (Son Erişim Tarihi, 20/10/2025).
44. Şen, S. (2025) “Minör Bir Sinemadan Dekolonyal Bir Estetiğe Kürt Sineması, https:// kurdarastirmalari.com/details/minor-bir-sinemadan-dekolonyal-bir-estetige-kurt sinemasi. (Son Erişim Tarihi, 05/5/2026).
45. Şimşek, B. (2018) “Kurdish Cinema”, Handbook on the Kurds içinde, Micheal M. Gunter (Der.), London: Routledge, 110-123.
46. Şimşek, B. (2021) On the Aesthetic Regime of Kurdish Cinema: The Making of Kurdishness, Laiden: Leiden University Press.
47. Ünlü, B. (2014) “Türklük sözleşmesi’nin imzalanışı (1915–1925)”, Mülkiye Dergisi, 38(3), 47–82.
48. Üstündağ, N. (2013) “Pornografik Devlet–Erotik Direniş: Kürt Erkek Bedenlerinin Genel Ekonomisi”, N. Y. Sünbüloğlu (Der.), Erkek Millet Asker Millet içinde, İstanbul, İletişim: 487-511.
49. Yeğen, M. (2007) “Türkiye Solu ve Kürt Sorunu”, M. Gültekingül, (Der.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Sol içinde, İstanbul: İletişim, 1184 – 1205. https://blog.kovarazarema.com/category/zarema-8/. (Son Erişim tarihi, 5/12/2025). https://kurdarastirmalari.com/dosya-53. (Son Erişim Tarihi, 12/3/2025).