Sağlık Evi Ebelerinin Mesleki Sorumluluklarının ve Çalışma Koşullarının Dönüşümü: Nitel Bir Araştırma

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, sağlık evi ebelerinin mesleki sorumluluklarının ve çalışma koşullarının sağlık ocağı ve aile hekimliği dönemindeki dönüşümünün incelenmesidir. Yöntem: Bu çalışma fenomenolojik desenli nitel bir araştırma olarak yürütülmüştür. Çalışmada sağlık ocağı döneminde sağlık evinde çalışmış 11 ebe ve aile hekimliği döneminde çalışan 8 ebeyle görüşülmüştür. Araştırma grubunun oluşturulmasında amaçlı örneklem türünden maksimum çeşitlilik ve kartopu örneklem yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmanın verileri ebelerle yarı yapılandırılmış görüşme formu ile bireysel derinlemesine görüşmeler yapılarak elde edilmiştir. Elde edilen verilerin analizi MaxQda 2024 nitel veri analiz programında sağlanmıştır. Bu çalışmada nitel araştırmayı raporlayabilmek amacıyla konsolide kriterler kılavuzu (COREQ) kontrol listesi kullanılmıştır. Bulgular: Ebelerle yapılan görüşmelerde elde edilen nitel veri analizinin sonucunda; 1) Toplumsal ve Kurumsal İlişkileri, 2) Ebelik Hizmetlerindeki Dönüşüm ve 3) Zorlu Yaşam ve Çalışma Koşulları olmak üzere üç ana temadan oluşmuştur. Sonuç: Sağlık evi ebelerinin mesleki sorumlulukları ve çalışma koşulları dönüşüme uğramıştır. Sağlık ocağı döneminde ebeler ana çocuk sağlığı hizmetleri, aile planlaması gibi bağımsız ebelik rollerinde aktif iken aile hekimliği döneminde bu rolleri azalmıştır. Ebelerin çalışma ve yaşam koşullarında iyileşmeler olsa da koşulların zorluğu halen devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• sağlık evi
• ebelik
• ebelik tarihi
• nitel arştırma
• sağlık ocağı
• aile hekimliği

Transformation of Professional and Working Conditions of Health Home Midwives: A Qualitative Research

Öz

Objective: The aim of this study is to examine the transformation of the professional responsibilities and working conditions of health center midwives during the period of health centers and family medicine. Method: This study was conducted as a qualitative research with phenomenological design. In the study, 11 midwives who worked at the health center during the health center period and 8 midwives working in the family medicine period were interviewed. Maximum variation and snowball sampling methods from purposive sampling interviews with midwives using a semi-structured interview form. The analysis of the data obtained was provided in MaxQda 2024 qualitative data analysis program. In this study, the consolidated criteria guide (COREQ) checklist was used to report qualitative research. Findings: As a result of the qualitative data analysis obtained from the interviews with midwives; 1) Social and Institutional Relationships, 2) Transformation in Midwifery Services and 3) It consisted of three main themes, namely Challenging Life and Working Conditions. Conclusion: The professional responsibilities and working conditions of health center midwives have been transformed. While midwives were active in independent midwifery roles such as maternal and child health services and family planning during the health center period, these roles have decreased during the family medicine period. Although there have been improvements in the working and living conditions of midwives, they are still difficult.

Anahtar Kelimeler

• health home
• midwifery
• midwifery history
• qualtitative research
• health center
• family medicine

Kaynakça

1. 1. World Health Organization. Constıtutıon Of The World Health Organızatıon; 1946 https://apps. who. int/gb/bd/pdf/bd47/en/constitution-en. pdf Erişim Tarihi:16.02.2025
2. 2. United Naitons (1948). The Universal Declaration of Human Rights. https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights
3. 3. T.C. Resmî Gazete. Türkiye Cumhuriyet Anayasası. 20 Temmuz 1961. Sayı: 10859. Ankara https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/10859.pdf
4. 4. Devlet Planlama Teşkilatı. I. Beş Yıllık Kalkınma Planı; 1963. https://www.sbb.gov.tr/wp content/uploads/2022/07/Kalkinma_Plani_Birinci_Bes_Yillik_1963-1967.pdf Erişim Tarihi:12.01.2024
5. 5. T.C. Resmî Gazete. 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun. 12 Ocak 1961. Sayı:10705. Ankara; 1961.
6. 6. Fişek N., Muş Sağlık Bülteni; 1964 :4-8 https://nusret.fisek.org.tr/saglik-hizmetlerinin-sosyallestirilmesinin-tarihcesi-ve-temel-prensipleri/
7. 7. Devlet Planlama Teşkilatı. II. Beş Yıllık Kalkınma Planı; 1968 https://www.sbb.gov.tr/wp content/uploads/2022/07/Ikinci_Bes_Kalkinma_Plani-1968-1972.pdf Erişim Tarihi:12.01.2024
8. 8. Yücel U. Türkiye’de Sağlık Evlerinin Yeri ve Mevcut Durumu, 3rd International Science Symposium (September 05-08, 2018), Pristina-Kosovo (ISS2018), 1B23PB; pp:117-122.

9. 9. Aloğlu, N., Taşlıyan, M. Aile Sağlığı Merkezlerinde (ASM) Çalışan Sağlık Personelinin Geçmiş Sistem İle (Sağlık Ocakları) Bugünkü Sistemdeki (Aile Hekimliği) Değerlendirilmeleri: Kahramanmaraş İl Merkezinde Bir Alan Çalışması. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 2016; 2(3): 1-14.
10. 10. Altındağ, Ö., & Yıldız, A. Türkiye’de Sağlık Politikalarının Dönüşümü. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 2020; 10 (1): 157-185.
11. 11. T. C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Taşra Teşkilatı Hizmet Birimlerinin Görevleri, Çalışma Usul ve Esasları ile Kadro Standartları Hakkında Yönerge; 2017. http://www.thsk.gov.tr/dosya/mevzuat/yonergeler/THSK_tasra_yonergesi_guncel.pdf
12. 12. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı. Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirdiği Bölgelerde Hizmetin Yürütülmesi Hakkında Yönerge. Akın Matbaası. Ankara; 1965
13. 13. Yücel U. Ülkemizde Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinin Tarihi Açısından Ebeliğin Tarihi, e Sağlık Ebelik Dergisi, 2016; 4(13): 46-51
14. 14. Korkutata S., Çetintaş H.B., Sağlık Kurumlarında Belge Yönetimi, Bingöl Araştırmaları Dergisi, 2021; 8(1), 7-25. https://doi.org/10.53440/bad.968705
15. 15. Fişek N. Halk Sağlığına Giriş. Hacettepe Üniversitesi, Çağ Matbaası, Ankara; 1985.
16. 16. Devlet Planlama Teşkilatı. III. Beş Yıllık Kalkınma Planı; 1973 https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Yeni-Strateji-ve-Kalkinma-Plani_Ucuncu-Bes-Yil_1973_1977.pdf Erişim Tarihi:12.01.2024
17. 17. Özcan, C., Erdal, R. Türkiye’de Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinin Sunumunda Yaşanılan Süreçler, Smyrna Tıp Dergisi. 2017; 58 :58-63
18. 18. Akdur R. (2008). Cumhuriyet’ten Günümüze Türkiye’de Sağlık. 12.Ulusal Halk Sağlığı Kongresi Kitabı. Ankara; 2008: 45-71
19. 19. Gönç, T. Neoliberal Politikaların Küresel Düzeyde Sağlık Üzerindeki Etkileri. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2017; 17(1), 159-178. https://doi.org/10.18037/ausbd.415673
20. 20. T.C. Resmî Gazete. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Sayı: 17863. Ankara; 1982 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.2709.pdf Erişim Tarihi:12.01.2024
21. 21. Kasapoğlu, A. Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinin Dönüşümü. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi / Journal of Sociological Research. 2016; 19 (2):131-174
22. 22. Vural B. K., Taşpınar A. Sağlık Politikaları. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi. 2006; 22 (1): 305-318.
23. 23. Fedai, R. Sağlıkta Dönüşüm Programı Öncesi Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinin Gelişimi: 1923-2003’’, MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2019; 8 (2): 2010-2032.
24. 24. Hamzaoğlu O., Pala K. Alma- Ata’dan Astana’ya Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri. Toplum ve Hekim, 2021; 36(1), 3-4.
25. 25. Çavmak, Ş., Çavmak K, D. Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişimi ve Sağlıkta Dönüşüm Programı’’, Sağlık Yönetimi Dergisi, 2017; 1 (1): 48 57
26. 26. T.C. Sağlık Bakanlığı. Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Çalışma Yıllığı 1996-1999. Ankara; 2001 27. Ögenler O., Akaalper İ., Okuyaz S. Dr. Refik Saydam’dan Günümüze Sağlık Alanındaki Gelişim: 100 Yıl: International Conference on Scientific and Academic Research.2023; pp: 174-180.
27. 28. Dedeoğlu H.N., 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalizasyonu Yasasının İrdelenmesi. Toplum ve Hekim Dergisi. 2024 ;39 (2):101-109.
28. 29. Çiçeklioğlu M., Şevik İ. Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın 20. Yılında Birinci Basamakta Koruyucu Sağlık Hizmetleri. Toplum ve Hekim. 2023. 38(2): 135-144.
29. 30. Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Sağlık Bakanlığı Yönergesi, 2005 https://www.ttb.org.tr/mevzuat_goster.php?Guid=5f5d8700-a285-11e7-9205-300896da83fe Erişim Tarihi:08.01.2024
30. 31. Kalkınma Bakanlığı. Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018). Ankara; 2013. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/06/Onuncu_Kalkinma_Plani-2014-2018.pdf Erişim Tarihi: 12.05.2025