Prof. Dr. Nusret H. Fişek’in Tıp Tarihindeki Yeri ve Önemi

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1, 12 - 19, 23.01.2026

Habib Sarıkaya

https://doi.org/10.31020/mutftd.1801049

Öz

Cumhuriyetin 1923 yılında ilan edilmesiyle birlikte siyasal ve toplumsal yeniden yapılanma sürecine giren genç Türkiye Cumhuriyeti, savaştan yeni çıkmış olmanın getirdiği ekonomik zorluklarla mücadele etmekteydi. 1940’lı ve 1950’li yıllarda hızla artan nüfus, halkın temel sağlık ihtiyaçlarının daha belirgin hale gelmesine neden olmuştur. Bu koşullarda, Prof. Dr. Nusret H. Fişek, halk sağlığı ve koruyucu sağlık hizmetleri alanlarında yaptığı öncü çalışmalarla ülkenin sağlık sistemine kalıcı katkılar sağlamıştır. Sağlık sorunlarını demografi ve halk sağlığı göstergeleri ışığında gerçekçi bir şekilde ele alan Fişek, dönemin ihtiyaçlarına uygun olarak koruyucu sağlık hizmetlerini önceleyen bir model geliştirmiştir. Fişek’in hazırladığı 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun, sağlık sisteminde yatay örgütlenmeyi benimseyerek halkın sağlık hizmetlerine etkin katılım ve ulaşımını hedeflemiştir. Bu yaklaşım, ülke genelinde sağlık hizmetlerinin erişilebilirliğini artırırken, bireylerin sağlık hizmetleri üzerindeki farkındalığını da güçlendirmiştir. Demografi ve sağlık ilişkisi üzerine yaptığı çalışmalarıyla Türkiye’nin nüfus politikalarına yön veren Fişek, özellikle aile planlaması uygulamalarının yaygınlaşmasına öncülük etmiştir. Hacettepe Üniversitesi’nde kurduğu araştırma sahalarıyla diğer üniversitelere de örnek teşkil etmiştir. Halk sağlığı disiplininin yaygınlaştırılması, koruyucu sağlık hizmetlerinin öneminin anlaşılması ve Türk Tabipleri Birliği’nin etkinliğinin artırılması, Fişek’in sağlık sistemine yaptığı katkıların yalnızca birkaçını oluşturmaktadır. Prof. Dr. Nusret H. Fişek, halkın eşit ve nitelikli sağlık hizmetine erişimini sağlamayı temel ilke edinmiş, bu doğrultuda sağlık politikalarını şekillendiren bir hekim önderi olarak Türk tıp tarihinde önemli bir yere sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Nusret Fişek , Tıp Tarihi , Halk Sağlığı , Koruyucu Sağlık Hizmetleri

Etik Beyan

Bu çalışma bir derleme niteliğinde olup, herhangi bir insan veya hayvan örneği üzerinde yapılmış deneysel bir araştırma içermemektedir. Dolayısıyla etik kurul onayı gerektirmemektedir. Çalışmada yer verilen tüm kaynaklara uygun biçimde atıf yapılmıştır. Yazar, bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulduğunu beyan eder.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan maddi destek alınmamıştır.

The Role and Significance of Prof. Dr. Nusret H. Fişek in the History of Medicine

Öz

The young Republic of Turkey, emerging from war and grappling with economic challenges, embarked on a process of political and social reconstruction following the proclamation of the Republic in 1923. In the 1940s and 1950s, the rapidly increasing population brought the public’s fundamental healthcare needs into sharper focus. Under these circumstances, Prof. Dr. Nusret H. Fişek made significant and lasting contributions to the country’s healthcare system through his pioneering work in public health and preventive healthcare services. Addressing health issues through a realistic lens based on demographic and public health indicators, Fişek developed a model that prioritized preventive healthcare in line with the needs of the era.
The Law No. 224 on the Socialization of Health Services, drafted by Fişek, adopted a horizontally organized structure within the healthcare system with the aim of enhancing public access to health services and fostering active community participation.
This approach not only improved access to healthcare nationwide but also enhanced public awareness of healthcare services. Through his work on the relationship between demography and health, Fişek shaped Turkey’s population policies, particularly by spearheading the widespread adoption of family planning initiatives. His establishment of research fields at Hacettepe University served as an example for other universities.
The dissemination of the public health discipline, the recognition of the importance of preventive healthcare services, and the strengthening of the Turkish Medical Association’s effectiveness are just a few examples of Fişek’s contributions to the healthcare system. Prof. Dr. Nusret H. Fişek holds a distinguished place in Turkish medical history as a physician leader who prioritized equitable and high-quality healthcare for all, guiding health policies with this core principle.

Anahtar Kelimeler

Nusret Fişek , History of Medicine , Public Health , Preventive Healthcare Services

Etik Beyan

This study is a review article and does not include any experimental research involving human or animal subjects. Therefore, ethical committee approval was not required. All sources cited in the study have been appropriately referenced. The author declares that the principles of scientific research and publication ethics were followed during the preparation of this study.

Destekleyen Kurum

No funding was received from any institution or organisation for this study.

Kaynakça

• 1. Fişek Enstitüsü, Prof. Dr. Nusret Fişek ve Eylemi; [İnternet] 2017. [Erişim Tarihi: 15.03.2024]. Erişim: https://nusret.fisek.org.tr/
• 2. İstanbul Tabip Odası, Prof. Dr. Nusret Fişek'in Yaşam Öyküsü; [İnternet] 2010. [Erişim Tarihi: 18.03.2024]. Erişim: https://www.istabip.org.tr/412-prof-dr-nusret-fiekin-yaam-oeykuesue-.html
• 3. Erdem A. R. Atatürk’ün Liderliğinde Üniversite Reformu: Yükseköğretim ve Bilim Tarihimizde Dönüm Noktası, Belgi Dergisi 2012;4:376-88.
• 4. Uğurlu, M. C. Üniversite Reformu Kuşağından Bir Büyük Hekim Prof. Dr. Nusret H. Fişek (1914-1990), Toplum ve Hekim 1993;9:85-92.
• 5. Uğurlu, M. C. Bir Toplumsal Hekimlik Önderi Prof. Dr. Nusret Fişek [İnternet] 1992;45:367-410 [Erişim Tarihi: 15.03.2024]. Erişim adresi: https://cms.ankaratipfakultesimecmuasi.net/Uploads/Article_49201/ATFM-45-367-En.pdf
• 6. Savcı M. Nusret Fişek'in talebeleri nerede? Medikritik Köşe Yazısı; [İnternet] 2021. [Erişim Tarihi: 18.04.2024]. Erişim adresi: Nusret Fişek'in talebeleri nerede? | MediKritik
• 7. Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun; [İnternet] 1961, Sayı: 224, [Erişim Tarihi: 15.03.2024]. Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.4.224.pdf
• 8. Akın A. Büyük Bir Bilim İnsanı; Hocam Prof. Dr. Nusret H. Fişek (1914-1990). Osmangazi Tıp Dergisi 2023(Özel);52-75. Doi: https://doi.org/10.20515/otd.1382023
• 9. Metintaş MY, Elçioğlu Ö. Cumhuriyetin İlk On Beş Yılında Sağlık Hizmetleri, Osmangazi Tıp Dergisi 2007;29(3):162-170
• 10. Çavmak Ş, Çavmak D. Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişimi ve Sağlıkta Dönüşüm Programı. Sağlık Yönetimi Dergisi [İnternet] 2017;1(1):48-57. [Erişim Tarihi: 19.03.2024]. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/340272
• 11. Akdur R. Türkiye'nin 75. Yılında Türkiye’de Sağlık Politikaları, (Türkiye Cumhuriyeti’nin 75. Bilim Bilanço 1923-1998” Ulusal Toplantısı 8-9 Ekim 1999 İstanbul) TÜBA Yayınları 1999. Sayfa:47-60 [Erişim Tarihi: 12.04.2024]. Erişim adresi: https://www.recepakdur.com/media/1374/11-akdur-r-tcnin-75-yilinda-tu-rkiye-de-sag-lik-politikalari.pdf
• 12. Akdur R. Cumhuriyetten Günümüze Türkiye’de Sağlık. 12.Ulusal Halk Sağlığı Kongresi (21-25 Ekim 2008 Ankara) Kitabı; 2008. Sayfa:45-71
• 13. Kasapoğlu, A. Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinin Dönüşümü. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi [İnternet] 2016;19(2):131-174. [Erişim Tarihi: 18.03.2024]. Erişim adresi: https://doi.org/10.18490/sosars.261673
• 14. Doğan M. Türkiye’de Uygulanan Nüfus Politikalarına Genel Bakış. Marmara Coğrafya Dergisi [İnternet] 2011;23:293-307. [Erişim Tarihi: 18.03.2024]. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3244
• 15. Fişek NH. Halk Sağlığına Giriş, Çağ Matbaası, Ankara; 1983.
• 16. Örs Y. Tıp ve Eğitimi: Beş Öğretim Üyesiyle. Tıp Tabipleri Birliği Yayınları; [İnternet] 2001, No: 013/01 [Erişim Tarihi: 19.04.2024]. Erişim adresi: https://www.ttb.org.tr/kutuphane/tip_egitimi_yo.pdf
• 17. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası; 1961. https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1961-anayasasi/
• 18. Fişek NH. Prof. Dr. Nusret Fişek'in Kitaplaşmamış Yazıları-I Sağlık Dergisi; [İnternet] 1963,37:3. [Erişim Tarihi: 19.04.2024]. Erişim adresi: https://www.ttb.org.tr/n_fisek/kitap_1/20.html
• 19. T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye’de Sağlığa Bakış, Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı, Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü, Ankara; [İnternet] 2007. [Erişim Tarihi: 19.04.2024]. Erişim adresi: T.C. Sağlık Bakanlığı | E-Kütüphane - Türkiye'de Sağlığa Bakış 2007 (saglik.gov.tr)
• 20. Bostan H, Sertkaya Doğan Ö. Türkiye’nin Demografik Dönüşümü ve Nüfus Projeksiyonlarına Göre Fırsatlar. Doğu Coğrafya Dergisi [İnternet] 2019;24(41):61-90. [Erişim Tarihi: 19.04.2024]. Erişim adresi: https://doi.org/10.17295/ataunidcd.535018