The Construction of the New Generation Through School Desks in the Early Republican Period

Öz

Objective: This study aims to examine the biopolitical function of school desks in the construction of the new generation in light of education and health policies during the Early Republic period. Method: The study bases its primary materials on M. Cemal’s Yeni Mekteb Hıfzıssıhhası (1928-1929) and Celâl Abdi’s Muhtasar Mekteb Hıfzıssıhhası (1926), which are the fundamental sources of the period’s school hygiene literature, as well as Dr. Louis Dufestel’s Hygiène Scolaire, which these works referenced. In the research, where the document analysis method -one of the qualitative research methods- was employed, it was determined that the non-standard and old-style desks inherited from the Ottoman era were coded as pathological elements threatening students’ spinal and ocular health. Findings: The findings indicate that the sanitary desk standards of the Republican era were established through the direct transfer of anatomical and physiological norms determined by the French school, rather than a local search. In particular, the rule of negative distance (menfi mesafe), which stipulates that the edge of the desk must protrude a certain amount over the seat surface, was identified as a disciplinary technology that mechanically forces the student to sit upright. Conclusion: Consequently, it is revealed that in the Early Republican period, school desks functioned not only as pedagogical equipment but also as a preventive medical tool combating diseases such as kyphosis, scoliosis, and myopia, and as a strategic apparatus of power embodying the “Robust Turkish Child” (Gürbüz Türk Çocuğu) ideal.

Anahtar Kelimeler

• School Hygiene
• Biopolitics
• School Desks
• Body Construction
• School Diseases

Erken Cumhuriyet Döneminde Mektep Sıraları Aracılığıyla Yeni Neslin İnşası

Öz

Amaç: Bu çalışma, Erken Cumhuriyet dönemi eğitim ve sağlık politikaları ışığında, mektep sıralarının yeni neslin inşasındaki biyopolitik işlevini incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Çalışma, dönemin mektep hıfzıssıhhası literatürünün temel kaynakları olan M. Cemal’in Yeni Mekteb Hıfzıssıhhası (1928-1929) ve Celâl Abdi’nin Muhtasar Mekteb Hıfzıssıhhası (1926) adlı eserleri ile bu eserlerin referans aldığı Dr. Louis Dufestel’in Hygiène Scolaire, isimli eserini temel gereçleri olarak esas almıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı araştırmada, Osmanlı’dan devralınan standart dışı ve eski usul sıraların, öğrencilerin omurga ve göz sağlığını tehdit eden patolojik unsurlar olarak kodlandığı tespit edilmiştir. Bulgular: Cumhuriyet dönemi sıhhi sıra standartlarının, yerel bir arayıştan ziyade Fransız ekolünün belirlediği anatomik ve fizyolojik normların doğrudan transferiyle oluşturulduğunu göstermektedir. Özellikle masa kenarının oturak yüzeyinin üzerine belirli bir miktar girmesini şart koşan “menfi mesafe” kuralının, öğrenciyi mekanik olarak dik durmaya zorlayan bir disiplin teknolojisi olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Erken Cumhuriyet döneminde mektep sıralarının, sadece pedagojik bir donanım değil kamburluk, omurga eğriliği ve miyopi gibi hastalıklarla mücadele eden koruyucu bir tıbbi araç ve “Gürbüz Türk Çocuğu” idealini somutlaştıran stratejik bir iktidar aygıtı olarak işlev gördüğü ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Mektep Hıfzıssıhhası
• Biyopolitika
• Okul Sıraları
• Beden İnşası
• Okul Hastalıkları

Kaynakça

1. 1. Akın Y. Ana hatları ile Cumhuriyet döneminde beden terbiyesi ve spor politikaları. Toplum ve Bilim 2005; (103):53-92.
2. 2. Işık E. Cumhuriyetin gürbüz çocukları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2023; (75):1-12. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1002782
3. 3. İlikan Rasimoğlu, C. G. Erken Cumhuriyet döneminde sağlıklı bireyin inşası: Pronatalist politikalar, çocuk sağlığı ve verem. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi 2019; 39(2):329-357. Doi: 10.26650/SJ.2019.39.2.0104
4. 4. Gazel A. A. 20. yüzyıl başlarında Anadolu’da eğitimin durumu (Ahmet Şerif’in notlarına göre). Pesa Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 2020; 6(1): 32-55. https://doi.org/10.25272/j.2149-8385.2020.6.1.04
5. 5. Dağlı N. Aktürk, B. (Haz), Hükümetler ve programları, TBMM Yayınları (12); 1988.
6. 6. Işık H, Dağlı R. Osmanlıdan Cumhuriyete geçiş sürecinde eğitim yapılarında tasarım ve fonksiyonellik: Muallim Cevdet’e göre okul mimarîsi ve sağlığı. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 2025; (26):325-356. https://doi.org/10.21021/osmed.1637341
7. 7. Maarif eminleri 1927 senesi içtimai mukarreratı, Maarif Vekaleti 1927.
8. 8. Selim Sırrı. Çocuklarımızın bel kemiği nasıl çarpılıyor? Gürbüz Türk Çocuğu Şubat 1928; (17):7-8.

9. 9. Naime Halid. Tabiat tedkiki ve hıfzıssıhha. 5. baskı, Hilal Matbaası; 1926-1927.
10. 10. M. Cemal. Yeni mekteb hıfzıssıhhası. Gündoğdu Matbaası; 1928-1929.
11. 11. Celâl Abdi. Muhtasar mekteb hıfzıssıhhası. 2. baskı, Milli Matbaa; 1926.
12. 12. Kadıoğlu S, Edisan Z, Kadıoğlu F. Okul sağlığı tarihçesinden bir yaprak: M. Cemal’in “Yeni mektep hıfzıssıhhası” kitabı. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi 2012; 2(3):58-72. https://izlik.org/JA37CD85SZ
13. 13. Dufestel L. Hygiène scolaire. Octave Doin Et Fils, Éditeurs; Paris 1909.
14. 14. Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA). Milli Eğitim Bakanlığı (Genel) Fon Kodu: 180-9-0-0, Yer Bilgisi: Kutu (K) 165 – Dosya (D) 796 – Gömlek (G) 2, 001-002. 21.03.1924
15. 15. BCA. Milli Eğitim Bakanlığı (Genel) Fon Kodu: 180-9-0-0, Yer Bilgisi: K:61 – D:302 – G:11, 001-002. 18.10.1924
16. 16. Duran S, Fırat D. Erken Cumhuriyet dönemi (1923 – 1950) eğitim alanının yapısı dinamiklerine eleştirel bir yaklaşım. ViraVerita E- Dergi 2024; (20): 38-77. https://doi.org/10.47124/viraverita.1560985
17. 17. Hakimiyet-i Milliye. Yeni Maarif Vekilimiz. 30 Kasım 1924, S.1285: 1.
18. 18. BCA, Milli Eğitim Bakanlığı (Genel) Fon Kodu: 180-9-0-0, Yer Bilgisi: K:78 – D:382 – G:67, 003. 05.01.1925
19. 19. Öztekin H. Tek parti dönemi çocuk dergilerinde “İdeal Türk çocuğu”nun inşası: Yavrutürk ve Cumhuriyet Çocuğu dergileri üzerine bir inceleme. Erciyes İletişim Dergisi 2019; 6(2):1229-1254. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.547979
20. 20. Yeniyol Gazetesi. 18 Mayıs 1938, S.2490: 1.