A Traditional Therapeutic Agent in the Struggle Against Epidemic and Infectious Diseases in 19th-Century Medical Practice: Turpentine Oil

Öz

Purpose: This study aims to examine the use of turpentine oil, which has held a place in medical practice since ancient times, as a strategic therapeutic agent in the struggle against epidemic and infectious diseases, particularly during the 19th century, along with its mechanisms of action and historical success. Method: In this study, prepared over a three-month period covering October-December 2025, domestic and foreign literature were reviewed, and foreign sources from important medical journals of the period were translated and classified using the document analysis method. Results: Research findings demonstrate that turpentine oil exhibited multifaceted and critical success against epidemic diseases in 19th-century medical practice. In cases of yellow fever, it was found to increase survival rates by reducing mortality in the 'black vomit' stage—the most lethal phase—from 15% to 11%. In the treatment of typhoid fever, it was determined to serve as a systemic stimulant that revitalizes the collapsed sympathetic nervous system, in addition to its local effect of healing ulcerative intestinal lesions. Furthermore, it was identified that it prevented permanent skin scarring in smallpox, limited systemic collapse in cholera and dysentery, and exerted a powerful toxic effect that neutralized parasites in scabies within 24 hours. Conclusion: In 19th-century medical practice, turpentine oil became an indispensable strategic resource in the fight against epidemics due to its roles as an antiseptic, hemostatic, and systemic stimulant. The research demonstrates that, through its empirical success, this substance filled a vital gap within the limited medical possibilities of its time and established a central position in the history of medicine.

Anahtar Kelimeler

• Turpentine Oil
• Epidemic
• Infectious
• 19th Century
• Treatment

XIX. Yüzyıl Tıp Pratiğinde Salgın ve Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadelede Geleneksel bir Tedavi Vasıtası: Terebentin Yağı

Öz

Amaç: Bu çalışma, antik çağlardan itibaren tıp pratiğinde yer edinen terebentin yağının, özellikle XIX. yüzyılda salgın ve bulaşıcı hastalıklarla mücadelede stratejik bir tedavi aracı olarak kullanımını, etki mekanizmalarını ve tarihsel başarısını incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: 2025 yılı Ekim-Aralık aylarını kapsayan üç aylık bir süreçte hazırlanan bu çalışmada; yerli ve yabancı literatür taranmış, dönemin önemli tıp dergilerindeki yabancı kaynakların çevirisi yapılarak doküman analizi yöntemiyle tasnif edilmiştir. Bulgular: Araştırma bulguları, XIX. yüzyıl tıp pratiğinde terebentin yağının salgın hastalıklar üzerinde çok yönlü ve kritik bir başarı sergilediğini kanıtlamaktadır. Sarı humma vakalarında, özellikle en ölümcül evre olan "siyah kusma" safhasındaki mortalite oranlarını %15’ten %11’lere düşürerek hayatta kalma şansını artırdığı saptanmıştır. Tifo tedavisinde ise bağırsaklardaki ülserli lezyonları iyileştirici yerel etkisinin yanı sıra, çökmüş sempatik sinir sistemini canlandıran sistemik bir uyarıcı işlevi gördüğü belirlenmiştir. Ayrıca çiçek hastalığında kalıcı deri izlerini önlediği, kolera ve dizanteride sistemik çöküşü sınırladığı, uyuzda ise parazitleri 24 saat içinde etkisiz hale getiren güçlü bir toksik etki yarattığı tespit edilmiştir. Sonuç: XIX. yüzyıl tıp pratiğinde terebentin yağı; antiseptik, hemostatik ve sistemik uyarıcı rolleriyle salgınlarla mücadelede vazgeçilmez bir stratejik kaynak olmuştur. Araştırma, bu maddenin ampirik başarısıyla döneminin kısıtlı tıbbi imkânları içerisinde hayati bir boşluğu doldurduğunu ve tıp tarihinde merkezi bir konum edindiğini kanıtlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Terebentin Yağı
• Salgın
• Bulaşıcı
• XIX. Yüzyıl
• Tedavi.

Kaynakça

1. 1.Meydan Larousse: Büyük Lûgat ve Ansiklopedi. "Terebentin". Cilt 12. İstanbul: Meydan Yayınevi; 1990.
2. 2. Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi. "Terebentin". Cilt 18. İstanbul: Gelişim Yayınları; 1986.
3. 3. AnaBritannica Genel Kültür Ansiklopedisi. "Terebentin / Terebentin Esansı". Cilt 20. İstanbul: Ana Yayıncılık; 1990.
4. 4. Temel Britannica: Temel Eğitim ve Kültür Ansiklopedisi. "Terebentin". Cilt 20. İstanbul: Ana Yayıncılık; 1993.
5. 5. Yeni Türk Ansiklopedisi. "Terebantin". Cilt 10. İstanbul: Ötüken Neşriyat; 1985.
6. 6. Taber CW. Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. 4. Baskı. Philadelphia: FA Davis Company; 1946.
7. 7. Mercier B, Prost J, Prost M. The essential oil of turpentine and its major volatile fraction (alpha- and beta-pinenes): a review. Int J Occup Med Environ Health 2009; 22(4): 331–342. DOI: 10.2478/v10001-009-0032-5
8. 8. Foulis J. Some of the Uses of Oil of Turpentine. Edinburgh Med J 1880; 26(2): 131–135. PMCID: PMC5311135

9. 9. Philadelphia County Medical Society. Oil of Turpentine in Typhus Fever, Etc. Med Exam (Phila) 1850; 6(64): 208–219. PMCID: PMC10309813
10. 10. Kurt N, Tatlı Çankaya İİ. Aromaterapi Uygulamaları ve Uçucu Yağlar. Lokman Hekim Dergisi 2021; 11(2): 230-241. https://doi.org/10.31020/mutftd.882997
11. 11. Yavuz S, Tekeli AE. Esans/Aromatik Yağların Sağlık Alanında Kullanımı. Tekeli A, Öztürk E (Editörler). Ankara: İksad Publications; 2022. 231-261. ISBN: 978-625-8323-31-3
12. 12. Lithgow D. On the Oil of Turpentine in Epilepsy. Edinburgh Med Surg J 1815; 11(43): 300–302. PMCID: PMC5743341
13. 13. Hogg FR. Turpentine. Indian Med Gaz 1878; 13(8): 199–200. PMCID: PMC5130874
14. 14. Moore CA. The Use of Turpentine in Surgery. Br Med J 1916; 2(2917): 744. DOI: https://doi.org/10.1136/bmj.2.2917.744-b
15. 15. Smith E. Remarks on the Internal Use of the Oil of Turpentine. Br Med J 1908; 1(2473): 1218–1220. DOI: 10.1136/bmj.1.2473.1218
16. 16. Yıldız Uslu M. Sivrisineklerin Gölgesinde Bir Salgın: 19. Yüzyılda Sarı Humma ile Mücadele. Erkmen A, Arslan M (Editörler). Yakın Çağ Osmanlı Tarihi Araştırmaları-2. İstanbul: Eğitim Yayınevi; 2025. 42-47. E-ISBN: 978-625-385-520-8
17. 17. On Spirit of Turpentine in the Yellow Fever. Med Phys J 1806; 15(83): 16. PMCID: PMC5671251
18. 18. Oil of Turpentine in the Treatment of Yellow Fever. Med Exam (Phila) 1853; 9(106): 668-669. PMCID: PMC10310102
19. 19. Yıldız Uslu M. 19. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde Tifo ve Tifo ile Mücadele. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2024. ISBN: 978-605-335-871-8
20. 20. Bilirli T. 19. Yüzyılın Sonlarında Osmanlı Devleti’nde Bir Salgın ve Alınan Önlemler: Çanakkale Çatalçam Köyü. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 2020; 9(2): 1957-1975. https://doi.org/10.15869/itobiad.715664
21. 21. Turpentine in Typhoid Fever. Southern Med Rec 1892; 22(11): 617–618. PMCID: PMC9154401
22. 22. Waller JJ. Turpentine in Typhoid. Southern Med Rec 1892; 22(8): 436–437. PMCID: PMC9154603
23. 23. Turpentine in Typhoid Fever. Southern Med Rec 1890; 20(8): 391. PMCID: PMC9153399
24. 24. Castor Oil and Spirits of Turpentine in Typhoid Fever. West J Med Surg 1849; 3(6): 544. PMCID: PMC10409142
25. 25. The Turpentine Treatment of Enteric Fever. Atlanta Med Surg J 1876; 14(2): 114–115. PMCID: PMC8816006
26. 26. Özlü Z, Demir E. Doktor Hacı Kasım İzzettin’e Göre Çiçek Hastalığının Belirtileri ve Devreleri (1911-1912). Çakmak F, Köse Ş, Büke Aç, Akçiçek E (Editörler). Tarihsel Süreçte Anadolu’da Çiçek. Ankara: Gece Kitaplığı; 2020. 63-73. ISBN: 9786257243308
27. 27. Yavuz N, Kara A. 19. Yüzyıl Sonlarında Osmanlı Devleti’nde Çiçek Hastalığı ve Tedavi Yöntemlerine Dair Öneriler (Doktor Besim Ömer'e Göre). Kocaoğlu B (Editör). Tarih Yolunda Bir Ömür Prof. Dr. İsmail Özçelik’e Armağan. Ankara: 2019. 601-610. ISBN: 978-605-7634-85-6
28. 28. Turpentine as an External Application for Small-Pox. Atlanta Med Surg J 1879; 17(6): 373. PMCID: PMC8856489
29. 29. Özlü Z, Üzüm İH. Kolera Salgını ve Mücadele Yöntemlerine Dair Bulgular (Himâye-İ Etfâl Cemiyeti Doktoru İsmail Kenan Bey’e Göre). Çakmak F, Köse Ş, Büke Aç, Akçiçek E (Editörler). Tarihsel Süreçte Anadolu’da Kolera. Ankara: Gece Kitaplığı; 2020. 21-33. ISBN: 978-625-7268-57-8
30. 30. Ayar M. Osmanlı Devleti’nde Kolera: İstanbul Örneği (1892-1895). İstanbul: Kitabevi Yayınları; 2007. ISBN: 9789759173524
31. 31. Karcı E. Osmanlı Devleti’nde Bakteriyoloji Öğretiminin Öncüsü Doktor Hamdi Aziz Paşa ve 1902-1904 Irak Kolerasına Dair Tespitleri. SUTAD, 2020; (49): 399-417. https://doi.org/10.21563/sutad.857511
32. 32. Özlü Z, Tiryaki K. 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Sağlık Güvenliği Alanında Bir Uygulama: Kolera Talimatnamesi (1908). Çakmak F, Köse Ş, Büke Aç, Akçiçek E (Editörler). Tarihsel Süreçte Anadolu’da Kolera. Ankara: Gece Kitaplığı; 2020. 35-49. ISBN: 978-625-7268-57-8
33. 33. Philadelphia County Medical Society: Oil of Turpentine in Typhus Fever, Etc. Med Exam (Phila) 1850; 6(64): 2008–2019. PMCID: PMC10309813
34. 34. Toroğlu S, ve ark. Entamoeba histolytica'nın İnsan ve Hayvan Sağlığı Açısından Önemi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi 2018;6(1):275-291. https://doi.org/10.29130/dubited.296474
35. 35. Long J. Turpentine in Dysentery. North-Western Med Surg J 1852; 1(2): 80. PMCID: PMC9937342
36. 36. Erkmen A, Tüzün N, Erkmen O. Osmanlı Devleti’nden Erken Türkiye Cumhuriyeti’ne İstanbul’da Kızıl Hastalığı Üzerine Bir İnceleme (1880-1930). Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 2025; 10(Özel Sayı): 480-514. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1684935
37. 37. Scarlatina Treated with Oil of Turpentine. North-Western Med Surg J 1856; 5(3): 148. PMCID: PMC9970498
38. 38. Akgöl J, Köroğlu A. Uyuz Hastalığı (Skabiyes), Tedavisi ve Uyuz Hastalığı Tedavisinde Kullanılan Bitkiler. J Fac Pharm Ankara 2022; 46(2): 600-618. https://doi.org/10.33483/jfpau.1085681
39. 39. Roy DN, Ghosh SM. On the Possibility of Using Oil of Turpentine for the Treatment of Scabies. Indian Med Gaz 1944; 79(12): 589–590. PMCID: PMC5218805
40. 40. Oirala A, et al. Aural myiasis in a healthy adult laborer from Nepal: A case report. Ann Med Surg. 2024;86(6):3656-3659. DOI: 10.1097/MS9.0000000000003281
41. 41. Ishrat JE, et al. Severe wound myiasis caused by a minor injury sustained by a spectator during a tip-cat sport: A case report. Clin Case Rep. 2026;14(2):e71920. DOI: 10.1002/ccr3.71920
42. 42. Appel K, et al. In vitro anti-inflammatory effects of larch turpentine, turpentine oil, eucalyptus oil, and their mixture as contained in a marketed ointment. Planta Med. 2024;90(13):1023-1029. DOI: 10.1055/a-2388-7527
43. 43. Fuchs-Algrim J, et al. Turpentine ointment in bacterial skin infections: A randomized, placebo-controlled, double-blind clinical trial. Complement Med Res. 2023;30(1):56-62. DOI: 10.1159/000528220
44. 44. Shrestha AB, et al. Urogenital myiasis in a post-menopausal rural woman: A case report. Int J Surg Case Rep. 2023; 106:108138. DOI: 10.1016/j.ijscr.2023.108138
45. 45. Krasnova OA, et al. Improving the stability and effectiveness of immunotropic squalene nanoemulsion by adding turpentine oil. Biomolecules. 2023;13(7):1053. DOI: 10.3390/biom13071053
46. 46. Musharraf MU, Ahmad Z, Yaqub Z. Comparison of topical capsaicin and topical turpentine oil for treatment of painful diabetic neuropathy. J Ayub Med Coll Abbottabad. 2017;29(3):384-387. PMID: 29076666.
47. 47. Stinson RJ, Morice AH, Sadofsky LR. Modulation of transient receptor potential (TRP) channels by plant-derived substances used in over-the-counter cough and cold remedies. Respir Res. 2023;24(1):45. DOI: 10.1186/s12931-023-02347-z