Anne Sütü Bankacılığı ve Etik İkilemler: Türkiye Bağlamında, Toplumsal Değerler ve Klinik Uygulamalar Açısından Bir Narratif Derleme

Öz

Amaç: Bu çalışma, anne sütü bankacılığının klinik önemini ve Türkiye bağlamında ortaya çıkan dinî, etik ve toplumsal tartışmaları bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeyi ve uygulanabilir çözüm önerileri sunmayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma narratif derleme tasarımında yürütülmüştür. Literatür taraması PubMed, Scopus, TR Dizin ve Google Scholar veri tabanlarında gerçekleştirilmiştir. Arama sürecinde “human milk bank” OR “donor milk” kavramları; “pasteurization” OR “milk kinship” OR “süt akrabalığı” ve “ethic” anahtar sözcükleri ile farklı kombinasyonlarda Boolean operatörleri kullanılarak taranmıştır. Bulgular: Literatür, anne sütü bankacılığının özellikle prematüre ve yüksek riskli yenidoğanlar için önemli klinik faydalar sağladığını; bağışçı taraması, pastörizasyon ve izlenebilirlik süreçlerinin uygulamanın temelini oluşturduğunu göstermektedir. Türkiye’de ise anne sütü bankacılığına ilişkin tartışmaların, süt akrabalığına bağlı dinî hassasiyetler, kayıt ve mahremiyet gereksinimleri, bilgi eksikliği ve toplumsal kabul düzeyi etrafında şekillendiği belirlenmiştir. Tartışma: Bulgular, anne sütü bankacılığının yalnızca klinik bir uygulama olmadığını; etik, dinî ve sosyo-kültürel boyutların birlikte ele alınmasını gerektiren çok katmanlı bir alan olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç: Türkiye’de anne sütü bankacılığının uygulanabilirliği, klinik yararın yanı sıra etik ilkeler, dinî hassasiyetler, veri yönetimi ve toplumsal güvenin dengeli biçimde ele alınmasına bağlıdır.

Anahtar Kelimeler

• Anne sütü bankacılığı
• Donör sütü
• Süt akrabalığı
• Etik
• Türkiye

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, kamu, ticari veya kâr amacı gütmeyen sektörlerdeki herhangi bir fon sağlayıcı kuruluştan özel bir araştırma desteği (hibe) almamıştır.

Etik Beyan

Çalışma, yayımlanmış literatürün narratif derlemesi olarak tasarlanmıştır; herhangi bir insan/ hayvan deneği, müdahale veya tanımlanabilir kişisel veri kullanılmadığı için etik kurul onayı alınmamıştır.

Teşekkür

Bu çalışma kapsamında teşekkür edilecek kişi/kurum bulunmamaktadır.

Human Milk Banking and Ethical Dilemmas: A Narrative Review from the Perspective of Social Values and Clinical Practice in the Turkish Context

Öz

Aim: This study aims to evaluate the clinical significance of human milk banking and to comprehensively examine the religious, ethical, and socio-cultural debates arising in the Turkish context, as well as to propose applicable solutions. Methods: This study was designed as a narrative review. A literature search was conducted in PubMed, Scopus, TR Index, and Google Scholar databases. The search strategy combined the terms “human milk bank” OR “donor milk” with “pasteurization” OR “milk kinship” OR “milk siblinghood” AND “ethic” using Boolean operators in various combinations. Results: The literature indicates that human milk banking provides significant clinical benefits, particularly for preterm and high-risk neonates, and that donor screening, pasteurization, and traceability constitute the core components of safe practice. In Turkey, however, discussions on human milk banking are primarily shaped by religious concerns related to milk kinship, as well as issues of privacy, data management, lack of awareness, and societal acceptance. Discussion: The findings suggest that human milk banking is not merely a clinical practice but a multidimensional issue requiring the integration of ethical, religious, and socio-cultural considerations. Conclusion: The implementation of human milk banking in Turkey depends on balancing clinical benefits with ethical principles, religious sensitivities, data governance, and public trust.

Anahtar Kelimeler

• Human milk banking
• Donor milk
• Milk kinship
• Ethics
• Turkey

Destekleyen Kurum

This work received no specific grant from any funding agency in the public, commercial, or not-for-profit sectors.

Etik Beyan

The study was designed as a narrative review of the published literature; therefore, institutional ethics committee approval was not obtained, as it involved no human or animal subjects, interventions, or identifiable personal data.

Teşekkür

The authors have no acknowledgements to declare.

Kaynakça

1. 1. Yan J, Liu L, Zhu Y, Huang G, Wang PP. The association between breastfeeding and childhood obesity: a meta-analysis. BMC Public Health. 2014; 14:1267. doi:10.1186/1471-2458-14-1267.
2. 2. Victora CG, Bahl R, Barros AJD, França GVA, Horton S, Krasevec J, et al. Breastfeeding in the 21st century: epidemiology, mechanisms, and lifelong effect. Lancet. 2016;387(10017):475-90. doi:10.1016/S0140-6736(15)01024-7.
3. 3. World Health Organization. Exclusive breastfeeding for optimal growth, development and health of infants [Internet]. Geneva: WHO; 2023 Aug 9 [Erişim tarihi: 15 Aralık 2025]. Erişim adresi: https://www.who.int/tools/elena/interventions/exclusive-breastfeeding
4. 4. Peñacoba C, Catala P. Associations between breastfeeding and mother-infant relationships: a systematic review. Breastfeed Med. 2019;14(9):616-29. doi:10.1089/bfm.2019.0106.
5. 5. Linde K, Lehnig F, Nagl M, Kersting A. The association between breastfeeding and attachment: A systematic review. Midwifery. 2020 Feb; 81:102592. doi: 10.1016/j.midw.2019.102592. Epub 2019 Nov 30. PMID: 31830673.
6. 6. Haschke F, Grathwohl D, Haiden N. Metabolic Programming: Effects of Early Nutrition on Growth, Metabolism and Body Composition. Nestle Nutr Inst Workshop Ser. 2016; 86:87-95. doi: 10.1159/000442728. Epub 2016 Jun 23. PMID: 27337043.
7. 7. Altobelli E, Angeletti PM, Verrotti A, Petrocelli R. The impact of human milk on necrotizing enterocolitis: a systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2020;12(5):1322. doi:10.3390/nu12051322.
8. 8. Miller J, Tonkin E, Damarell RA, McPhee AJ, Suganuma M, Suganuma H, et al. A systematic review and meta-analysis of human milk feeding and morbidity in very low birth weight infants. Nutrients. 2018;10(6):707. doi:10.3390/nu10060707.

9. 9. Patel AL, Johnson TJ, Engstrom JL, Fogg LF, Jegier BJ, Bigger HR, et al. Impact of early human milk on sepsis and health-care costs in very low birth weight infants. J Perinatol. 2013;33(7):514-9. doi:10.1038/jp.2013.2.
10. 10. Kültürsay N, Bilgen H, Türkyılmaz C. Turkish Neonatal Society guideline on enteral feeding of the preterm infant. Turk Arch Pediatr. 2018;53(Suppl 1):S109-18. doi:10.5152/TurkPediatriArs.2018.01811.
11. 11. Meek JY, Noble L; Section on Breastfeeding. Policy Statement: Breastfeeding and the Use of Human Milk. Pediatrics. 2022;150(1):e2022057988. Erişim adresi: https://texasmilkbank.org/file_download/inline/1f71f30f-8930-4144-a400-1697ef75eaa5
12. 12. Quigley M, Embleton ND, Meader N, McGuire W. Donor human milk for preventing necrotising enterocolitis in very preterm or very low-birthweight infants. Cochrane Database Syst Rev. 2024 Sep 6;9(9):CD002971. doi: 10.1002/14651858.CD002971.pub6. PMID: 39239939; PMCID: PMC11378496.
13. 13. Kuluçtu A, Özerdoğan N. Anne sütü bankası. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2017;4(2):593-596. Erişim adresi: https://izlik.org/JA98TE86BD
14. 14. Moro GE. History of milk banking: from origin to present time. Breastfeed Med. 2018;13(S1): S16-7. doi: 10.1089/bfm.2018.29077.gem.
15. 15. Israel-Ballard K, LaRose E, Mansen K. The global status of human milk banking. Matern Child Nutr. 2024;20(Suppl 4):e13592. doi:10.1111/mcn.13592.
16. 16. Boz, Mehmet Naim. “Anne sütü bankalarinin islâm hukukuna göre analizi”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 5/1 (01 Nisan 2021): 24-43. https://doi.org/10.52115/apjir.891265.
17. 17. Kabasakal E, Bozkurt Ö. Türkiye’de Anne Sütü Merkezi Girişimlerinin Değerlendirilmesi ve Sistem Önerisi. Journal of Contemporary Medicine. 2019;9(4):417-423. doi:10.16899/jcm.563568
18. 18. T.C. Sağlık Bakanlığı. T.C. Sağlık Bakanlığı 2018 faaliyet raporu. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2019. Erişim adresi: http://www.sp.gov.tr/upload/xSPRapor/files/BVlpo+TC_Saglik_Bakanligi_Faaliyet_Raporu_2018.pdf
19. 19. Arslanoglu S, Moro GE, Tonetto P, De Nisi G, Ambruzzi AM, Biasini A, Profeti C, Gagliardi L, Salvatori G, Bertino E. Recommendations for the establishment and operation of a donor human milk bank. Nutr Rev. 2023 Mar 9;81(Suppl 1):1-28. doi: 10.1093/nutrit/nuad012. PMID: 36892193; PMCID: PMC9997086.
20. 20. Moro GE, Billeaud C, Buffin R, Calvo J, Cavallarin L, Christen L, et al. Processing of donor human milk. Front Pediatr. 2019; 7:49. doi:10.3389/fped.2019.00049.
21. 21. Tyebally Fang M, Chatzixiros E, Grummer-Strawn L, Engmann C, Israel-Ballard K, Mansen K, O'Connor DL, Unger S, Herson M, Weaver G, Biller-Andorno N. Developing global guidance on human milk banking. Bull World Health Organ. 2021 Dec 1;99(12):892-900. doi: 10.2471/BLT.21.286943. Epub 2021 Oct 20. PMID: 34866685; PMCID: PMC8640695.
22. 22. ESPGHAN Committee on Nutrition; Arslanoglu S, Corpeleijn W, Moro G, Braegger C, Campoy C, Colomb V, Decsi T, Domellöf M, Fewtrell M, Hojsak I, Mihatsch W, Mølgaard C, Shamir R, Turck D, van Goudoever J. Donor human milk for preterm infants: current evidence and research directions. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2013 Oct;57(4):535-42. doi: 10.1097/MPG.0b013e3182a3af0a. PMID: 24084373.
23. 23. Human Milk Banking Association of North America. HMBANA standards for donor human milk banking [Internet]. Fort Worth: HMBANA; 2020 [Erişim tarihi: 15 Aralık 2025]. Erişim adresi: https://www.hmbana.org/file_download/inline/78058d21-b0c4-48e7-93ca-6f64445a91f7
24. 24. Blackshaw K, Valtchev P, Koolaji N, Berry N, Schindeler A, Dehghani F, Banati RB. The risk of infectious pathogens in breast-feeding, donated human milk and breast milk substitutes. Public Health Nutr. 2021 May;24(7):1725-1740. doi: 10.1017/S1368980020000555. Epub 2020 Jun 16. PMID: 32539885; PMCID: PMC10195434.
25. 25. Thayagabalu S, Cacho N, Sullivan S, Smulian J, Louis-Jacques A, Bourgeois M, Chen H, Weerasuriya W, Lemas DJ. A systematic review of contaminants in donor human milk. Matern Child Nutr. 2024 Apr;20(2):e13627. doi: 10.1111/mcn.13627. Epub 2024 Jan 24. PMID: 38268226; PMCID: PMC10981490.
26. 26. Boyd CA, Quigley MA, Brocklehurst P. Donor breast milk versus infant formula for preterm infants: systematic review and meta-analysis. Arch Dis Child Fetal Neonatal Ed. 2007 May;92(3):F169-75. doi: 10.1136/adc.2005.089490. Epub 2006 Mar 23. PMID: 16556615; PMCID: PMC2675323.
27. 27. T.C. Sağlık Bakanlığı. 2019 faaliyet raporu. Ankara: Sağlık Bakanlığı; 2020. Erişim adresi: http://www.sp.gov.tr/upload/xSPRapor/files/nmy6C+36626_tc-saglik-bakanligi-faaliyet-raporu-2019pdf.pdf
28. 28. Ekşioğlu A, Yeşil Y, Çeber Turfan E. Annelerin süt bankası hakkındaki görüşleri: İzmir örneği. Türk Pediatri Arsivi. 2015;50(2):83-9. Erişim adresi: https://search.trdizin.gov.tr/en/yayin/detay/179241
29. 29. Ergin A, Uzun SU. Turkish Women's Knowledge, Attitudes, and Behaviors on Wet-Nursing, Milk Sharing and Human Milk Banking. Matern Child Health J. 2018 Apr;22(4):454-460. doi: 10.1007/s10995-018-2433-1. PMID: 29340904.
30. 30. Bulut H, Aksu H. Knowledge and Opinions of Premature Infant Mother’s on Human Milk Banks. Journal of Contemporary Medicine. 2022;12(5):770-776. doi:10.16899/jcm.1145494.
31. 31. Kürtüncü, M., Kurt, A., & Arslan, N. (2024). 0-2 yaş arasında çocuğu olan annelerin anne sütü bankalarına ilişkin görüşleri: Nitel bir çalışma. Sağlık Ve Yaşam Bilimleri Dergisi, 6(1), 16–22. Erişim adresi: https://doi.org/10.33308/2687248X.202461321
32. 32. Gürol A, Ozkan H, Celebioğlu A. Turkish women's knowledge and views regarding mother's milk banking. Collegian. 2014;21(3):239-44. PMID: 25632719. Erişim adresi: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25632719/
33. 33. Karacan E, Çelikkanat Ş, Güngörmüş Z. Beliefs and views of breastfeeding mothers regarding human milk banking: A qualitative study. Nutrition. 2024; 119:112299. https://doi.org/10.1016/j.nut.2023.112299.
34. 34. Din İşleri Yüksek Kurulu. Anne sütünün başka bebeklere verilmesi [Internet]. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı; 2024. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. Erişim adresi: https://kurul.diyanet.gov.tr
35. 35. Özdemir, E. İslam’da süt akrabaliği ile ilgili rivayetlerin değerlendirilmesi”. İlahiyat. 2 (01 Haziran 2019): 15-32. https://izlik.org/JA28MK73MX.
36. 36. Yaman, A. (2016). Süt bankası oluşturulmasında Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yaklaşımı. İ. İkılınç & A. Uçar (Ed.), Süt akrabalığı ve süt bankası (s. 127–141). ISAR Yayınları. erişim adresi: https://tac.isar.org.tr/kitap-sut-akrabaligi-ve-sut-bankasi/
37. 37. Din İşleri Yüksek Kurulu. Süt bankası fetvası [Internet]. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı; 2017. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. Erişim adresi: https://kurul.diyanet.gov.tr
38. 38. Pekdemir Ş. İslam hukukuna göre anne sütü bankaları. J Acad Soc Sci Stud. 2015;40:537-54. doi: 10.9761/JASSS3073
39. 39. Gribble, K. D. (2014). Perception and management of risk in Internet based peer-to-peer milk-sharing. Early Child Development and Care, 184(1), 84-98. https://doi.org/10.1080/03004430.2013.772994
40. 40. al-Naqeeb NA, Azab A, Eliwa MS, Mohammed BY. The introduction of breast milk donation in a Muslim country. J Hum Lact. 2000 Nov;16(4):346-50. doi: 10.1177/089033440001600412. PMID: 11155613.
41. 41. Khalil A, Buffin R, Sanlaville D, Picaud JC. Milk kinship is not an obstacle to using donor human milk to feed preterm infants in Muslim countries. Acta Paediatr. 2016 May;105(5):462-7. doi: 10.1111/apa.13308. Epub 2016 Jan 19. PMID: 26659819.
42. 42. NSW Health. Pasteurised donor human milk [Internet]. Sydney: NSW Health; 2018. Erişim tarihi: 15 Aralık 2025. Erişim adresi: https://www.health.nsw.gov.au/kidsfamilies/MCFhealth/Factsheets/pasteurised-donor-human-milk.pdf
43. 43. Carroll K. Body dirt or liquid gold? How the 'safety' of donated breastmilk is constructed for use in neonatal intensive care. Soc Stud Sci. 2014 Jun;44(3):466-85. doi: 10.1177/0306312714521705. PMID: 25051591.
44. 44. Steele C, Bixby C. Barcode scanning of human milk and enteral formulas improves efficiency and patient safety: A 7-year review. Nutr Clin Pract. 2022 Aug;37(4):921-928. doi: 10.1002/ncp.10765. Epub 2021 Oct 1. PMID: 34596270.
45. 45. Miracle DJ, Szucs KA, Torke AM, Helft PR. Contemporary ethical issues in human milk-banking in the United States. Pediatrics. 2011 Dec;128(6):1186-91. doi: 10.1542/peds.2010-2040. Epub 2011 Nov 14. PMID: 22084324.
46. 46. Brownell EA, Lussier MM, Herson VC, Hagadorn JI, Marinelli KA. Donor human milk bank data collection in North America: an assessment of current status and future needs. J Hum Lact. 2014 Feb;30(1):47-53. doi: 10.1177/0890334413508237. Epub 2013 Oct 28. PMID: 24166053.
47. 47. O'Hare EM, Wood A, Fiske E. Human milk banking. Neonatal Netw. 2013 May-Jun;32(3):175-83. doi: 10.1891/0730-0832.32.3.175. PMID: 23666187.
48. 48. Unger SL, O'Connor DL. Review of current best practices for human milk banking. Matern Child Nutr. 2024 Jun;20 Suppl 4(Suppl 4):e13657. doi: 10.1111/mcn.13657. Epub 2024 May 16. PMID: 38752309; PMCID: PMC11184574.
49. 49. Republic of South Africa. Regulations relating to human milk banks. Government Gazette No. 38945. 2015. Erişim adresi: https://platform.who.int/docs/default-source/mca-documents/policy-documents/law/ZAF-MN-67-01-LAW-2015-eng-Regulations-relating-to-Human-Milk-Banks.pdf
50. 50. Australian Government Department of Health. Operational guidelines for milk banks in Australia and New Zealand [Internet]. 2022. Erişim adresi: https://www.health.gov.au/sites/default/files/documents/2022/07/operational-guidelines-for-milk-banks-in-australia-and-new-zealand.pdf
51. 51. Committee on Nutrition; section on breastfeeding; Committee on fetus and newborn. Donor Human Milk for the High-Risk Infant: Preparation, Safety, and Usage Options in the United States. Pediatrics. 2017 Jan;139(1):e20163440. doi: 10.1542/peds.2016-3440. PMID: 27994111.
52. 52. Women’s and Children’s Hospital. Pasteurised donor human milk fact sheet [Internet]. 2021. Erişim adresi: https://cdn.wchn.sa.gov.au/downloads/WCH/women/breastfeeding/pasteurised-donor-human-milk-fact-sheet.pdf