Hitit Tıbbında Gastroentoroloji

Öz

Amaç: MÖ ikinci binyılda Anadolu’da ilk siyasi birliği sağlayarak bir imparatorluk kurmuş olan Hititler, devlet arşivi olan çivi yazılı kaynaklarından; devletin idarisi, diğer ülkelerle yapılan anlaşmalar, dini metinler, fallar, ritüelleri hakkında bilgi sahibi olabilmekteyiz. Bu çalışmada, tıp metinleri kapsamında, daha önce Hititoloji alanında farklı uzmanlarca filolojik olarak değerlendirilmiş KUB 44.61 numaralı metin ele alınacaktır. Bir kişinin yemek yiyememe problemi ve tedavisinin anlatıldığı kısımlar çalışmanın ana konusunu oluşturmaktadır. Çeşitli otlarla yapılan tedaviler ve hastanın baş aşağı olacak şekilde çevrilmesi konusu tıp tarihi açısından ilgi çekicidir. Bu çalışmada, metni filolojik olarak analiz etmenin yanında metinde anlatılan tedavi yöntemi modern tıp bilgileriyle değerlendirerek teşhis etmek amaçlanmaktadır. Yöntem: Çalışmada, çivi yazılı metnin filolojik analizinin yanı sıra, tedavide kullanılan otlar ve teknik modern tıp bilgisi kapsamında da değerlendirilecektir. Ayrıca, belgede konu edilen rahatsızlığın ne olabileceği yönünde fikir sunulacaktır. Bulgular: Çivi yazılı metinde “bir insan ekmek (yemek) yiyemiyorsa” ifadesinden yola çıkarak yapılan tedavinin şeklinin tıp tarihinde ve modern tıpta karşılığının ne olduğunun yanı sıra tedavi şeklinin uygunluğu Hititli tıp uzmanlarının bilgi birikimini göstermesi açısından önemlidir. Sonuç: Söz konusu belgede “bir insan ekmek (yemek) yiyemiyorsa” tek başına bir hastalığın tanımlanmasını güçleştirmektedir. Sonuç olarak gastroentorolojik şikayetler ile solunum yollarına sindirim sistemi sıvılarının kaçması olası olan olgularda, hastaya belirli zaman aralığında birkaç tedavi yönteminin uygulandığı anlaşılmaktadır. Herhangi bir olumsuzluk durumunda hastanın baş aşağı çevrilmesi tedavi yöntemi uygulanmıştır. Bu çalışmayla, çivi yazılı belgede geçen Hititçe ifade açıklanarak, Hitit tıp literatürüne yeni bir bilgi kazandırmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hititler
• Hitit tıbbı
• Yemek yiyememe
• İştahsızlık
• Tedavi
• Baş aşağı çevirme

Gastroenterology in Hittite Medicine

Öz

Purpose: The history of the Hittites, who established the first political union in Anatolia in the second millennium BCE and founded an empire, is known from cuneiform sources, which constitute the state archives. This study, the text catalogued as KUB 44.61, which has previously been examined philologically by various specialists in the field of Hittitology and recounts a case concerning an individual’s inability to eat and its treatment, will be analyzed. The treatments administered with various herbs and the practice of turning the patient upside down constitute significant aspects of the procedure. In addition to analyzing the text philologically, this study aims to identify the treatment method described in the text by evaluating it with modern medical knowledge. Method: In addition to the philological analysis of the cuneiform text, the herbs and techniques employed in the treatment will also be evaluated within the framework of modern medical knowledge, and an interpretation concerning the identification of the illness will be proposed. Findings: Based on the expression "if a person cannot eat bread (food)" in the cuneiform text, the treatment method will be explained in terms of its equivalent in medical history and modern medicine, as well as the fact that the history of the treatment method goes back further. Conclusion: The document states that "if a person cannot eat bread (food)," which alone makes it difficult to define a disease. Consequently, it appears that in cases involving gastroenterological complaints and possible aspiration of digestive fluids into the respiratory tract, several treatment methods were applied to the patient within a specific time frame. This study, by explaining the Hittite expression found in the cuneiform document, has contributed new information to Hittite medical literature.

Anahtar Kelimeler

• Hittites
• Hittite medicine
• Inability to eat
• Loss of appetite
• Treatment
• Turning upside down.

Kaynakça

1. 1. Trémouille M. C. I testi ittiti di medicina. Res Antiquae 1 (RANT 1) 2004:205-225.
2. 2. Katırcıoğlu SF. Hitit Tıp Metinlerinde Geçen Bazı Göz Hastalıkları Üzerine. Archivum Anatolicum 2021;15(2):385-398. doi.org/10.46931/ArAn.2021.15.2.3
3. 3. Edel E. Ägyptische Ärzte und ägyptische Medizin am hethitischen Königshof, Neue Funde von Keilschriftbriefen Ramses’ II aus Boğazköy. Opladen; 1974.
4. 4. Ünal A. Hitit Tıbbının Ana Hatları [Les traits essentiels de la médicine hittite]. Belleten 44, 1980: 475-495.
5. 5. Murat L, Katırcıoğlu SF. Hititlerde Tıp. Bilim ve Ütopya Aylık Bilim, Kültür ve Politika Dergisi 2008;170:52-59.
6. 6. Burde C. Hethitische Medizinische Texte. Studien zu den Boğazköy-Texten 19, Wiesbaden; 1974.
7. 7. Gerçek S, Perçin Gerçek P. Ortaköy-Şapinuva Kalıplarında Betimlenen Karışık Varlık Figürleri. Şapinuva'ya Adanmış Hayatlar: Aygül Süel ve Mustafa Süel Anı Kitabı (ed. Esma Reyhan, Leyla Murat Karakurt, Tülin Cengiz). Bilgin Kültür Sanat Yayınları, Ankara; 2024; 117-134.
8. 8. Aydın M, Katırcıoğlu S. F. Hitit Tıp Metinlerinde Bir Tedavi Yöntemi: Apse Drenajı”, Turkish Studies 2025;20(2):755-763. dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.78841

9. 9. Aydın M, Katırcıoğlu SF. Hitit Tıp Metinlerinde Geçen Bir Hastalık Üzerine, Archivum Anatolicum-Anadolu Araştırmaları 2023;17(2):247-257. doi.org/10.46931/aran.1383571
10. 10. Erkut S. Hititlerde AN.TAH.ŠUM SAR Bitkisi ve Bayramı Üzerine Bir İnceleme, III. Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri Kitabı, 1998:189-195.
11. 11. Jameson JL, Fauci AS, Kasper DL, Hauser SL, Longo DL, Loscalzo J. Harrison's Principles of Internal Medicine. 21st ed. New York: McGraw-Hill, 2022.
12. 12. Feldman M, Friedman LS, Brandt LJ. Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease. 11th ed. Philadelphia: Elsevier, 2021.
13. 13. Katz PO, et al. ACG Clinical Guideline for GERD. Am J Gastroenterol 2022;117(1):27–56. DOI: 10.14309/ajg.0000000000001538
14. 14. Talley NJ, Ford AC. Functional Dyspepsia. N Engl J Med 2015;373:1853-1863. DOI: 10.1056/NEJMra1501505
15. 15. Koch KL. Nausea and vomiting: mechanisms and treatment. Gastroenterology. 2014.
16. 16. DuPont HL. Acute infectious diarrhea. N Engl J Med 2014;370:1532–1540. DOI: 10.1056/NEJMra1301069
17. 17. Bharucha AE, Pemberton JH, Locke GR. Constipation. Lancet 2013;381: 1126–1137. doi:10.1053/j.gastro.2012.10.028.
18. 18. Ford AC, Suares NC. Effect of fiber in constipation. BMJ 2014;349:5439. doi:10.1136/gut.2010.227132
19. 19. Lacy BE, et al. IBS clinical guideline. Gastroenterology 2016;150:1393–1407. doi.org/10.1053/j.gastro.2016.02.031
20. 20. Laine L, Jensen DM. Management of patients with ulcer bleeding. Am J Gastroenterol 2012;107:345–360. DOI: 10.1038/ajg.2011.480
21. 21. Strate LL, Gralnek IM. Lower GI bleeding. N Engl J Med 2016;375: 1054–1063. doi: 10.1038/ajg.2016.41.
22. 22. Yokoe M, Hata J, Takada T. Tokyo Guidelines for acute cholecystitis. J Hepatobiliary Pancreat Sci 2018;25:41–54. doi: 10.1002/jhbp.509.
23. 23. Morley JE. Anorexia of aging. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2012;67:150–157. doi.org/10.1007/s12603-012-0061-9 24. Mandell LA, Niederman MS. Aspiration pneumonia. N Engl J Med. 2019;380:651–663. DOI: 10.1056/NEJMra1714562
24. 25. Marik PE. Aspiration pneumonitis and pneumonia. Chest. 2001;120:336–344. DOI: 10.1056/NEJM200103013440908
25. 26. Seong Han Ng. Practical Approaches to GI Disease. A Clinical Approach to Medicine,.2nd. December 2004:409-419. doi.org/10.1142/9789812565822_0022
26. 27. Niederman MS, Cilloniz C. Aspiration pneumonia. Rev Esp Quimioter 2022;35(Suppl. 1):73-77. DOI: 10.37201/req/s01.17.2022
27. 28. Santos JMLG, et al. Interventions to Prevent Aspiration Pneumonia in Older Adults: An Updated Systematic Review. J Speech Lang Hear Res 2021;64(2):464-480. DOI: 10.1044/2020_JSLHR-20-00123
28. 29. Makhnevich A, et al. Aspiration Pneumonia in Older Adults. J Hosp Med 2019;14(7):429-435. DOI: 10.12788/jhm.3154
29. 30. Scarborough J. Roman Medicine and the Legions. Med Hist 2011;55:76–95. doi.org/10.1017/S0025727300013296
30. 31. Nunn JF. Ancient Egyptian Medicine. Norman: University of Oklahoma Press; 1996.
31. 32. Ankri S, Mirelman D. Antimicrobial properties of allicin from garlic. Microbes Infect 1999;1:125–129. DOI: 10.1016/s1286-4579(99)80003-3
32. 33. Griffiths G, Trueman L, Crowther T. Onions – biological activity. J Nutr 2002;132: 317–322. doi: 10.1002/ptr.1222.
33. 34. Daglia M. Polyphenols as antimicrobial agents. Curr Opin Biotechnol 2012;23:174–181. DOI: 10.1016/j.copbio.2011.08.007
34. 35. Bruneton J. Pharmacognosy, Phytochemistry, Medicinal Plants. 2nd ed. Paris: Lavoisier; 1999.
35. 36. Handa SS, Khanuja SPS, Longo G. Extraction Technologies for Medicinal and Aromatic Plants. Trieste: ICS-UNIDO; 2008.
36. 37. Sampaio FJB, Aragão AHM. Anatomical relationship between the renal collecting system and kidney stones. J Urol 1992;147: 1088–1091. doi: 10.1016/s0022-5347(17)40056-5.
37. 38. Azwanida NN. A review on extraction methods of medicinal plants. Med Aromat Plants 2015;4:196. doi.org/10.4172/2167-0412.1000196
38. 39. Spanagel R. Alcohol and the brain. Nat Rev Neurosci 2009;10:678–690. doi.org/10.1152/physrev.00013.2008