Aile Sağlığı Merkezlerinin Analizi ve Tasarım İlkeleri Bağlamında Mekansal Çözüm Önerileri

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 1, 179 - 203, 30.04.2025

Yağmur Kocabıyık Amasyalı , Saadet Aytıs

Öz

İnsanın hayattaki varlığını koruması ve yaşamını sürdürebilmesi için hem fiziksel hem de ruhsal olarak sağlıklı olması gerekmektedir. Bu durumun korunabilmesi, sağlık hizmetlerine rahat bir şekilde erişim imkanı ve teşhis- tedavi gereksinimlerinin ulaşılabilir olması ile mümkün olmaktadır. Sağlık sunumunda, bakım sağlayan niteliği ve tıbbi teknolojik imkanların yanı sıra fiziksel mekân olanaklarının da planlanması gerekmektedir. Türkiye’de sağlık hizmetlerinin ilk basamağında aile sağlığı merkezleri yer almaktadır. Aile sağlığı merkezleri, koruyucu ve birinci basamak sağlık hizmeti sunumlarını karşılamaktadır.

Çalışma kapsamında, Türkiye ve farklı ülkelerde kullanılmakta olan mevcut aile sağlığı merkezleri değerlendirilmiştir. Değerlendirmenin örneklem grubu sağlıklı ve detaylı bilgilere ulaşılan, toplumun ekonomik ve sosyal profil anlamında çeşitlilik gösteren kesimlerini kapsayacak bir seçimle oluşturulmuştur. Koruyucu ve birinci basamak sağlık hizmetlerinin sunumunda, bakım veren, hasta/sağlıklı kişiler ve yakınlarının oluşturduğu kullanıcılarının ihtiyaçları doğrultusunda incelemeler yapılmıştır. Çalışmada, betimsel analiz yönteminden yararlanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda mevcut aile sağlığı merkezlerinde bulunan tasarım ve planlama sorunları ele alınmıştır. Bu çerçevede elde edilen bulgular değerlendirilerek henüz açılmamış veya hali hazırda hizmet veren aile sağlığı merkezlerinin iç mekanlarının iyileştirilmesi adına kullanıcı gereksinimlerini karşılayan, kimlikli, estetik ve uygulanabilir tasarım modellerinin oluşturulması amaçlanmıştır. Belirlenen amaç doğrultusunda aile sağlığı merkezlerinin nitelikli fiziksel mekân ihtiyacının sağlanmasına yönelik tasarım ilkelerine dayalı yeni iç mekân modelleri oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Aile sağlığı merkezleri , Sağlık yapıları , İç mekân tasarımı , Tasarım ilkeleri.

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi beyan ederim.

Analysis of Family Health Centers and Spatial Solution Proposals in the Context of Design Principles

Öz

In order for people to maintain their existence and sustain their lives, they need to be both physically and mentally healthy. Maintaining this condition is only possible with easy access to health services and accessibility of diagnosis and treatment requirements. In the provision of health care, the quality of care and medical technological facilities as well as physical space facilities should be planned. In Turkey, family health centres are located at the first step of health services. Family health centres provide preventive and primary health care services.

Within the scope of the study, existing family health centres in Turkey and in different countries were evaluated. The sample group of the evaluation was formed with a selection to cover the segments of the society, which are healthy and detailed information is available and which show diversity in terms of economic and social profile. In the provision of preventive and primary health care services, analyses were made in line with the needs of the users consisting of caregivers, patients/healthy people and their relatives. In the study, descriptive analysis method was used. As a result of the analyses, design and planning problems in existing family health centres were discussed. By evaluating the findings obtained in this framework, it is aimed to create identity, aesthetic and applicable design models that meet user needs in order to improve the interior spaces of family health centres that have not yet been opened or are currently serving. In line with the determined purpose, new interior space models based on design principles have been created to meet the qualified physical space needs of family health centres.

Anahtar Kelimeler

Family healthcare centers , Healthcare Facilities , Interior design , Design principles

Kaynakça

• Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği. (2013) Resmî Gazete, 28539, 25.01.2013. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=17051&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5, (s.11-12), Erişim tarihi : 10.09.2020.
• Arthur, P., & Passini, R. (1992). Wayfinding: people, signs, and architecture (s.42).
• Aslanoğlu, R., Ulusoy, B. & Olguntürk, N. (2020). Color in Hospitals. Luo,M.N(Ed.), Journal: Encyclopedia of Color Science and Technology, Springer reference, 1-4. https://www.researchgate.net/publication/345895904_Color_in_Hospitals adresinden alındı.
• Ateş, M. (2020a). Sağlık Sistemleri (s.8-85). İstanbul: Beta.
• Ateş, M. (2020b). Sağlık Hizmetleri Yönetimi (s.12-14). İstanbul: Beta.
• Birren, F. (2016). Color psychology and color therapy; a factual study of the influence of color on human life (s.148-149). Pickle Partners Publishing.
• Carpman, J. R., & Grant, M. A. (2016). Design that cares: Planning health facilities for patients and visitors (s.7-73). John Wiley & Sons.
• Cheung, K. (1997). Design guide for interiors (b.2, s.3). Corps of Engineers Washington DC.
• Ching, F. D. (2004). İç mekân tasarımı (s.26-37). Yapı Yayınları.
• Dalke, H., Little, J., Niemann, E., Camgoz, N., Steadman, G., Hill, S., & Stott, L. (2006). Colour and lighting in hospital design. Optics & Laser Technology, 38(4-6), 343-365. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0030399205001283 adresinden alınmıştır.
• De Boer, J. B., & Fischer, D. (1978). Interior lighting (s.201). Kluwer.
• Elliot, A. J., Fairchild, M. D., & Franklin, A. (Eds.). (2015). Handbook of color psychology (s.3-5). Cambridge University Press.
• Geshwiler, M., Howard, E., & Helms, C. (2003). HVAC design manual for hospitals and clinics (s.27-31). American Society of Heating, Refrigerating, and Air-Conditioning Engineers, Atlanta, GA, USA.
• Gordon, G. (2015). Interior lighting for designers (s.73-74). John Wiley & Sons.
• Kubba, S. (2003). Space planning for commercial and residential interiors (s.141). McGraw Hill Professional.
• McCullough, C. S. (Ed.). (2010). Evidence-based design for healthcare facilities (s.26). Sigma Theta Tau.
• Özdemir, O., Ocaktan, E., & Akdur, R. (2003). Sağlık Reformu Sürecinde Türkiye ve Avrupada Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinin Değerlendirilmesi, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 56(4), 211-212.
• Özgen, E. (2020). Sağlık Yapıları İç Mekân Tasarımı: Kuram ve Uygulama Pratikleri Bağlamında Tartışma. Mimarlık ve Yaşam, 5 (2), 603-614 DOI:10.26835/my.751732 https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1147399 adresinden alındı.
• Purves, G. (2009). Primary Care Centres (s.121). Routledge.
• Sargutan, A. E. (2005). Sağlık Sektörü ve Sağlık Sistemlerinin Yapısı. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 8(3), 400-428.
• Sungur Ergenoğlu, A., & Aytuğ, A. (2007). Sağlık Kurumlarında Değişen Paradigmalar Ve İyileştiren Hastane Kavramının Mimari Tasarım Açısından İrdelenmesi. Megaron, 2(1), 44-63.
• Vickery, C. G., Nyberg, G., & Whiteaker, D. (Eds.). (2015). Modern clinic design: Strategies for an era of change (s.93). John Wiley & Sons.
• URL 1: https://edumag.net/gunluk/avustralyada-saglik-sistemi/ Erişim tarihi:01.02.2025, 21:30.
• URL-2: https://www.racgp.org.au/running-a-practice/practice-resources/practice-tools/general-practice-business-toolkit/general-practice-tool-kit/module-2/layout Erişim tarihi: 01.02.2025, 21:00.
• URL-3: https://burhaniye8noluasm.wordpress.com/ Erişim tarihi: 27.01.2025. 20:30.
• URL-4: http://www.pursaklar2noluasm.net/galeri.html Erişim tarihi: 27.01.2025, 20:30.
• URL-5: http://www.atasehir14asm.net/galeri.html Erişim tarihi: 27.01.2025, 20:30.
• URL-6: http://www.corumbaharasm.com/galeri.html Erişim tarihi: 27.01.2025, 20:30.
• URL-7: https://www.msaarchitects.co.uk/uploads/601_007.jpg. Erişim tarihi: 18.10.2020, 17:00.
• URL-8: https://www.perfectpractice.com.au/projects/project-gallery/ur-family-practice-mascot/ Erişim tarihi: 27.01.2025, 20:00.
• URL-9: https://www.perfectpractice.com.au/projects/project-gallery/pendle-hill-family-medical-practice-nsw/ Erişim tarihi: 20.10.2020, 19:00.
• URL-10: https://www.pendlehillfamilymedical.com.au/home Erişim tarihi: 20.10.2020, 19:00.
• URL-11: https://healthengine.com.au/medical-centre/nsw/pendle-hill/pendle-hill-family-medical-practice/s69591?icid=unp:pro:unp:prp:paa::slp:::AO Erişim tarihi: 27.01.2025, 20:00.
• URL-12: https://healthengine.com.au/medical-centre/nsw/sutherland/boon-health-centre/s69827?icid=unp:pro:unp:prp:paa::slp:::AO Erişim tarihi: 27.01.2025, 20:00.
• URL-14: https://www.perfectpractice.com.au/projects/project-gallery/boon-health-centre-sutherland/ Erişim tarihi: 20.10.2020, 19:30.
• URL-13: https://boonhealthcentre.com.au/about-us/ Erişim tarihi: 20.10.2020, 19:30.