Kentsel Bir Yeniden Üretim Pratiği Olarak Kapalı Konut Yerleşmeleri: İstanbul Örnekleri Üzerinden Göstergebilimsel Çözümleme

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 1, 153 - 177, 30.04.2025

Sevim Seyhan Ayten

Öz

Bu çalışmanın motivasyonunu; zaman ve yerötesi aşkınlıkta tarihi ve kültürel birikimlerin, coğrafi özelliklerin ve mimari biçimlerin genetik kodlarının minimal bir formüle indirgenerek başka bir bağlamda yeniden üretilmesi ile tasarlanan kentsel mekanlar oluşturmaktadır. Postmodern tüketim toplumunda, kendi bağlamından koparılan, özgün anlamından arındırılan ve yeniden tanımlanan imgeler, baştan çıkarıcı bir arzu nesnesi olarak metalaştırılmıştır. İhtiyaçların arzuya evrildiği tüketim toplumunda, kapalı konut yerleşmeleri de bir yeniden üretim pratiği olarak kentsel müdahalenin alanını oluşturmaktadır. Bu çalışma, tüketim kültürü tarafından şekillendirilen kapalı konut yerleşmelerinin tasarım ve pazarlama stratejileri ile kent içinde yarattıkları yerinden edilmiş mekânsal yapıya odaklanmaktadır. Bu yapı, tarihin, fiziksel coğrafyanın ve kültürel izlerin metalaştırılması yoluyla inşa edilmekte ve teatral bir sahnede hipergerçek bir mekânda yeniden üretilmektedir. Çalışma, kapalı konut yerleşimlerini, özellikle taklit ve yersizleşme sorunsalı çerçevesinde, hipergerçeklik perspektifinden analiz ederek kuramsal bir çerçevede eleştirel bir bakış açısıyla yeniden konumlandırmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, postmodern tüketim göstergelerinin kapalı konut yerleşmelerinin üretimindeki yansımaları ve kentsel mekânsal etkilerinin ortaya konulması hedeflenmektedir. Alan araştırması kapsamında, Venedik, İstanbul Boğazı, Toskana gibi farklı bağlamlardan alınan imgelerin yeniden üretimini taklit bir yaşam kurgusu üzerinden araçsallaştıran, İstanbul’da yer alan kapalı konut yerleşmeleri seçilmiştir. Seçilen kapalı konut yerleşmelerinin içsel dinamiklerini, bir meta olarak pazarlama stratejilerini ve mekânsal özelliklerini deşifre etmek amacı ile göstergebilimsel çözümleme yöntemi kullanılmıştır. Tanıtım broşürleri, reklam filmleri, kataloglar, web siteleri ve emlak portalleri üzerinden yapılan tarama ile ulaşılan sözlü, yazılı ve görsel bilgiler göstergebilimsel çözümlemenin materyalini oluşturmaktadır. Bu doğrultuda, imgelerin takliti ile yerin yeniden üretilmesi sonucu oluşan kapalı konut yerleşmelerine yersizleşme tartışması üzerinden eleştirel bir okuma geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Yersizleşme , Kapalı Konut Yerleşmeleri , Hipergerçeklik , Taklit , Göstergebilimsel Çözümleme

Teşekkür

Bu makale Sevim SEYHAN AYTEN tarafından Prof.Dr. F.Zeynep AYGEN yürütücülüğünde Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi FBE' nde hazırlanan "YER VE KİMLİK SORUNSALI BAĞLAMINDA KAPALI KONUT YERLEŞMELERİ ÜZERİNDEN ELEŞTİREL BİR OKUMA" başlıklı doktora tezinden üretilmiştir.

Gated Communities as Urban Reproduction Practice: Semiotic Analysis from Istanbul

Öz

This study is motivated by the design of urban spaces that distill the genetic codes of historical and cultural accumulations, geographical features, and architectural forms into a minimal formula, which is then transcendentally reproduced in a different context beyond time and place. In postmodern consumer society, decontextualized and redefined images, emptied of their original meaning, have been commodified as alluring objects of desire. In a consumer society where needs evolve into desires, gated communities also serve as a form of urban intervention embodying a practice of reproduction. This study focuses on the design and marketing strategies of gated communities shaped by consumer culture, alongside the displaced spatial structure they create within the city. This structure arises from the commodification of history, physical geography, and cultural traces, which are reconstituted in a hyperreal space reminiscent of a theatrical stage. This study aims to critically reframe gated communities within a theoretical framework, analyzing them through the lens of hyperreality, with a particular focus on imitation and displacement. It seeks to reveal the reflections of postmodern consumption indicators in the production of gated communities and their urban spatial effects. For the field research, gated communities in Istanbul that instrumentalize the reproduction of images from diverse contexts, -such as Venice, the Bosphorus, and Tuscany- through an imitation of life narrative were selected. A semiotic analysis was conducted to examine the internal dynamics, marketing strategies, and spatial characteristics of these gated communities. The verbal, written, and visual materials obtained from promotional brochures, advertising films, catalogs, websites, and real estate portals constitute the basis for the semiotic analysis. In this direction, a critical reading has been developed by discussing displacement in gated communities, formed through the reproduction of place via the imitation of images.

Anahtar Kelimeler

Displacement , Gated Communities , Hyperreality , Imitation , Semiotic Analysis

Teşekkür

This article is extracted from the author's doctorate dissertation entitled “A Crıtıcal Readıng On Gated Communıtıes In The Context Of The Place And Identity Issue”, supervised by Prof. Dr. F. Zeynep AYGEN (Ph.D. Dissertation, MSGSU, İstanbul, 2021)

Kaynakça

• Aytaç, Ö. (2013). Kent Mekânları ve Kimlik / Farklılık Sorunu, İdeal Kent, 4(9) 138-169. URL: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/461595
• Barthes, R. (2016). Göstergebilimsel Serüven. Mehmet Rifat & Sema. Rifat (Trans.). İstanbul: Yapı Kredi. (The original work is dated 1985)
• Baudrillard, J. (1994). Simulacra and Simulation. Sheila Glaser (Trans.). Michigan: The University of Michigan Press. (The original work is dated 1981)
• Baudrillard, J. (2016). Simgesel Değiş Tokuş ve Ölüm. Oğuz Adanır (Trans.). İstanbul: Boğaziçi University. (The original work is dated 1976)
• Baudrillard, J. (2019). Karnaval ve Yamyam. Oğuz Adanır (Trans.). Ankara: Doğu Batı. (The original work is dated 2008)
• Büyükçam, S. & Zorlu, T. (2018). Metinler Arasılık ve Mimarlık. Art Sanat, (9) 479-493. URL: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/783717
• Çeken, B., & Arslan, A. (2016). İmgelerin Göstergebilimsel Çözümlenmesi Film Afişi Örneği. Journal of Bayburt Faculty of Education, 11(2) 507-517. URL: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/296101
• Deleuze, G., & Guattari, F. (1996). Uygar Kapitalist Makine. Journal of Toplumbilim-Gilles Deleuze Special İssue, (5) 81-86. ISSN: 1301-0468.
• Dumlu, A. (2021). Jean Baudrillard ve Yeni Dünyanın İnşası: Göstergebilimsel Analiz Örneği, Selçuk İletişim Journal, 14(1) 137-164. https://doi.org/10.18094/josc.776686
• Eisenman, P. (1980). Three Texts for Venice, Domus, (611) 9-11.
• Erol, Ş.Y. & Karadayı A. (2013). Bir Yaşam Tercihi Olarak Kapalı Siteler: İstanbul İçin Bir Çalışma. Mimarlık, 369. URL: http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=383&RecID=3032
• Featherstone, M. (1996). Consumer Culture and Postmodernism. London: Sage.
• Gottdiener, M. (2005). Postmodern Göstergeler; Maddi Kültür ve Postmodern Yaşam Biçimleri. Erdal Cengiz (Trans.). Ankara: İmge. (The original work is dated 1995)
• Güzer, C. A. (2007). Mimarlıkta Gerçekle Taklidin Sınırları, Mimarlık, 333. URL: http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=51&RecID=1254
• Harvey, D. (1985). The Urbanisation of Capital. Baltimore: Johns Hopkins University Press
• Harvey, D. (2009). Social Justice and the City. Athens: The University of Georgia.
• Harvey, D. (2012). Rebel Cities From the Right to the City to the Urban Revolution. UK: Verso.
• Hays, K.M. (2015). Mimarlığın Arzusu: Geç Avangardı Okumak. Volkan Atmaca & Bahar Demirhan (Trans.). İstanbul: Yem. (The original work is dated 2010)
• Jameson, F. (2009). Ütopya Denen Arzu. F. Burak Aydar (Trans.). İstanbul: Metis. (The original work is dated 2005)
• Jameson, F. (2011). Postmodernizm ya da Geç Kapitalizmin Kültürel Mantığı. Nuri Plümer (Trans.). Ankara: Nirengi. (The original work is dated 1991)
• Koçyiğit, R.G. (2018). Marc Augé’de Yok-Yer (Non-Lieu) Kavramı Üzerine Bir Epistemik Çözümleme. Megaron Journal, 13(4) 536-544. URL: https://doi.org/10.5505/megaron.2018.27880
• Lefebvre, H. (2011). The Production of Space. Donald Nicholsan Simith (Trans.). Cambridge: Blackwell. (The original work is dated 1991)
• Mayer, M. (2012). Cities for People, Not for Profit-Critical Urban Theory and the Right to the City. New York: Routledge.
• Martin, R. (2010). Utopıa’s Ghost Architecture and Postmodernism, Again. Minneapolis: University of Minnesota Press.
• Özkan Eren, M. (2013, December 12-13). İstanbul’da Postmodern Kentsel Uygulamaların Değerlendirilmesi: Bir Kent Politikası Olarak Pastiş [Paper presentation]. 23rd Urban Design and Applications Symposium, MSGSÜ, İstanbul.
• Rıfat, M. (2014). Göstergebilimin ABC'si. İstanbul: Say.
• Ritzer, G. (2010). Enchanting a Disenchanted World: Revolutionizing the Means of Consumption. London: Sage.
• Rosenau, P. M. (1998). Post-Modernizm ve Toplum Bilimleri. Tuncay Birkan (Trans.). Ankara: Ark. (The original work is dated 1991)
• Sarup, M. (1993). An Introductory Guide to Post-structuralism and Postmodernism. Athens: The University of Georgia.
• Sinirlioğlu, H. (2018) Kentin Görünen ve Görünmeyen Sınırları: İstanbul-Batı Ataşehir Örneği, (Published doctoral dissertation). Beykent University / Institute of Science, İstanbul. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Soja, E.W. (2002). Postmetropolis Üzerine Altı Söylem. Ayten Alkan & Bülent Duru (Ed.&Trans.)., 20. Yüzyıl Kenti (p.285-306). Ankara: İmge. (The original work is dated 1997)
• Şahin, H. (2016). Günümüz Sanatı ve Pastiş, Art-e Sanat Dergisi, 8 (15) 110-126. URL: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/193490
• Şişen, O. (2009, December 15). Mimarlık ve Tüketim. URL: http://www.mimdap.org/?p=14739
• Tanyeli, U. (2017). Yıkarak Yapmak, Anarşist Bir Mimarlık Kuramı İçin Altlık. İstanbul: Metis.
• Turner, B. (2002). Eşitlik. Bahadır Sina Şener (Trans.). Ankara: Dost. (The original work is dated 1986)
• URRY, J. (1999). Mekanları Tüketmek. Rahmi Öğdül (Trans.). İstanbul: Ayrıntı. (The original work is dated 1995)
• URL-1: https://www.evrenolarchitects.com/m/projeler-Bosphorus_City-4-tr.html Accessed: 20/04/2025.
• URL-2: https://www.sinpas.com.tr/projeler/istanbul-saraylari Accessed: 10/01/2019.
• URL-3: https://www.evrenolarchitects.com/m/projeler-Istanbul_Saraylari-6-tr.html Accessed: 20/04/2025.
• URL-4: https://www.youtube.com/watch?v=bOg7LI8nirE Accessed: 20/05/2018.
• URL-5: http://www.veneziamegaoutlet.com/gallery Accessed: 04/05/2020.
• URL-6: https://tr.emaar.com/tr/our-communities/tuscan-valley/ Accessed: 12/06/2019.
• URL-7: https://www.paesionline.it/italia/nei-dintorni-greve_in_chianti/montefioralle Accessed: 18.03.2025
• URL-8: https://sienafree.it/168268-la-val-dorcia-celebra-i-venti-anni-del-riconoscimento-unesco Accessed: 20.03.2025