The Spatial Imprint of Republican Modernization and Agricultural Policies: The Sultansuyu Stud Farm in Malatya

Öz

It can be argued that the Republic reinterpreted the rational, statist, and mechanization-based approach to agricultural modernization through its own policies and embodied this approach in agricultural and livestock settlements. The Malatya Sultansuyu Stud Farm (a farm incorporating horse breeding), which was inherited from the Ottoman Empire and embodies a significant historical legacy, has been subject to several demolition decisions following the 2020 earthquake and the 2023 Kahramanmaraş earthquake. Therefore, documenting its historical and spatial values has become even more important. Although insufficiently studied, the Stud Farm constitutes a significant model that exemplifies agricultural transformations. This study aims to understand, through the Malatya Campus, the accumulated knowledge and experience of Republican modernization concerning agriculture and agricultural spatiality, which have received limited attention in the literature but whose importance has become increasingly evident in the face of serious crises such as pandemics and earthquakes. The study examines the processes of agricultural modernization and spatial formation during the Republican period through major turning points and tests these processes through the case of the Malatya Stud Farm. Theoretical and field-based research demonstrates that the Malatya Stud Farm effectively reflects the different phases of the Republic’s rational, statist, and mechanization-based agricultural modernization: the early period before the 1950s, characterized by the development of the settlement and its technical infrastructure; the later period from the 1950s to the 1990s, characterized by the dissemination of technical practices; and the neoliberal period from the 1990s to the present, which can be further divided into the period from the 1990s to the 2020–2023 earthquakes and the period following these earthquakes. In this context, it was found that, before the 1950s, the Stud Farm established its multifunctional structure, including the sequence of the main entrance, Atatürk Square, administration building, stables, and paddocks, as well as its close relationship with the surrounding community, important production buildings, secular social-space uses, and housing for its employees. After the 1950s, it expanded its technical spaces and, with the gradual relaxation of its secular character, added a place of worship. In the post-1990 period, it partially reflected the processes of privatization through garden leases. During the later phase of this period, following the 2020 and 2023 earthquakes, it lost some of its significant original structures and witnessed the construction of several new buildings of limited architectural quality. Consequently, the Malatya Stud Farm has accumulated significant agricultural, social, and morphological knowledge throughout the different periods of the Republic. These accumulated values and experiences provide important insights into understanding agriculture and agricultural spatiality and contribute to their preservation and transmission to future generations.

Anahtar Kelimeler

• Republican modernization
• Agricultural policies of the republic
• Agricultural and livestock settlements of the republic
• Malatya Sultansuyu Stud Farm

Cumhuriyet Modernleşmesi ve Tarım Politikalarının Mekânsal İzi: Malatya Sultansuyu Harası

Öz

Cumhuriyet’in tarım alanında rasyonel, devletçi, makineleşmeyi baz alan modernleşme arayışını, özgün politikalarla yorumladığı ve tarım-hayvancılık yerleşkeleri ile somutlaştırdığı söylenebilir. Osmanlı Devleti’nden devreden, önemli bir tarihsel birikim içeren ancak 2020 depremi ve 2023 Maraş depremi sonrası bazı yıkım kararlarına sahne olan, bu nedenle kayda geçirilmesi daha da önem kazanan Malatya Sultansuyu Harası da (içinde at yetiştiriciliği olan çiftlik), yeterince araştırılmamış ancak tarımsal dönüşümleri örnekleyen anlamlı bir modeldir. Bu çalışmada Malatya Yerleşkesi üzerinden Cumhuriyet modernleşmesinin, literatürde çok az yer kaplayan ancak pandemi, deprem gibi ciddi krizlerin yaşandığı günümüzde önemi daha fazla anlaşılan tarıma, tarım mekânsallığına ilişkin birikimlerinin kavranması amaçlanmıştır. Çalışmada Cumhuriyet’in tarımsal modernleşme, mekân oluşturma süreçleri kırılma noktaları üzerinden irdelenmiş ve Malatya Harası özelinde sınanmıştır. Yapılan kuramsal ve alana dayalı araştırmalar sonucunda Malatya Harası’nın, Cumhuriyet’in rasyonel, devletçi, makineleşmeye dayalı tarımsal modernleşme serüveninin yerleşke-teknik geliştirilen erken (50 öncesi), teknik yaygınlaştıran daha geç (50’lerden 90’lara) ve neo-liberal günümüz (90’lardan günümüze- 90’lardan 2020-23 depremlerine ve 2020-23 depremleri sonrası başlıklarıyla evrelendirilebilen) dönemlerini etkin biçimde yansıttığı görülmüştür. Bu bağlamda Hara’nın 50 öncesinde çok fonksiyonlu yapısını, ana giriş-Atatürk meydanı-idare-tavlalar-padok dizilimini, yakın mesafeden toplumla ilişkilerini, önemli üretim yapılarını, seküler sosyal mekân kullanımlarını, lojmanları oluşturduğu; 50 sonrasında teknik mekânlarını çoğalttığı, seküler yapıdaki esnemelerle ibadet birimini eklediği ve 90 sonrası dönemde bahçe kiralamaları yoluyla özelleştirmeleri bir oranda somutladığı, bu dönemin 2020-23 depremleri sonrası geç evresinde bazı önemli özgün yapılarını kaybettiği, niteliği sınırlı olan yeni bazı inşalara sahne olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak Malatya Harası’nın Cumhuriyet’in tüm süreçleri içinden tarımsal, sosyal, morfolojik pek çok önemli birikim getirdiği, bu birikimlerin tarımın, tarım mekânsallığının kavranmasına ve geleceğe aktarılmasına ışık tuttuğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Cumhuriyet modernleşmesi
• Cumhuriyet’in tarım politikaları
• Cumhuriyet’in tarım-hayvancılık yerleşkeleri
• Malatya Sultansuyu Harası

Kaynakça

1. Akova, Süheyla B.& Tapan, İ. (2022). Sürdürülebilir Tarım Kapsamında İyi Tarım Uygulamalarının Değerlendirilmesi: Malatya İli Örneği. Coğrafya Dergisi- Journal of Geography, 44, 151-167.doi: 10.26650/JGEOG2022-987872
2. Aracı, B. (2010). Cumhuriyet Döneminden Günümüze Tarım Politikalarında Devlet Çiftliklerinin Rolü ve Fiziki Mekâna Etkisinin İrdelenmesi- Lüleburgaz Sarmısaklı Çiftliği Örneği. (Yüksek LisansTezi). Yıldız Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
3. Arıtan, Ö. (2008). Modernleşme ve Cumhuriyet’in Kamusal Mekân Modelleri. Mimarlık, 342, 49-56.http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=353.
4. Arıtan, Ö. (2019). ”Cumhuriyet Modernleşmesi” ve “Kırsal İletişim/Kalkınma” Eksenleri Bağlamında Mekânsal Bir Model Olarak Eskişehir Çifteler Harası. Tasarım+Kuram, 15/28, 179-198.doi: 10.14744/tasarimkuram.2019.94840
5. Aydın, M. K. & Bacaksız, M. A. (2020). Neoliberal Ekonomi-Politik Düzenin Tarım Politikaları Üzerine Bir Değerlendirme. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 9/4, 374-389.https://dergipark.org.tr/en/pub/sid/article/783322
6. Ceylan, O., (2021). Cumhuriyet’in İlk Döneminde Geleneksel Bir Ürün: Kastamonu Kendirinin (Kenevir) Tarihsel Gelişimi (1923-1950). Belgi Dergisi, Pamukkale Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayını, 2021/II, 195-218. doi: 10.33431/belgi.886054
7. Emiroğlu, K.& Yüksel, A. (2009). Yoldaşımız At. İstanbul: Yapı Kredi.
8. Erdem, S. (2017). Osmanlı Devleti’nden Cumhuriyet’e Kalan Miras: Sultansuyu Harası. Atatürk Yolu, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Dergisi, 61, 145-178. doi: 10.1501/TITE_0000000476

9. Ersan, F. (1938). Breton Atları- Nonius Irkı- Monbelyard(Montbeliarde)Sığır Irkı. Birinci Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi, Ankara 1938, Kongre Yayını, A Serisi, Takım 35. Ankara: T.C. Ziraat Vekaleti Birinci Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi.
10. Gedik, E., (2025). Osmanlı Devleti’nde Askeri Çiftlikler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 84, 15-39. doi: 10.51290/dpusbe.1577348
11. Gülöksüz, G.& Gülöksüz, Y. (2000). Kırsal Yapı. Murat Belge (Gen. Yön.), Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Vol. 5 içinde (s. 1240-1253). İstanbul:İletişim.
12. Harvey, D. (2006). Neo-Liberalism as Creative Destruction. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography, 88, 145-158. doi: 10.1111/j.0435-3684.2006.00211.x
13. Kazgan, G. (2000). Tarım. Murat Belge (Gen. Yön.), Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Vol. 9 içinde (s. 2416-2429). İstanbul: İletişim.
14. Kazgan, G. (2013). Tarım ve Gelişme. İstanbul: Bilgi Üniversitesi (İlk baskı 1966).
15. Keyder, Ç. (2000). Türk Tarımında Küçük Köylü Mülkiyetinin Tarihsel Oluşumu ve Bugünkü Yapısı. Murat Belge (Gen. Yön.), Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Vol. 5 içinde (s. 1254-1272). İstanbul: İletişim.
16. Keyder, Ç. & Yenal, Z. (2013). Bildiğimiz Tarımın Sonu- Küresel İktidar ve Köylülük. İstanbul: İletişim.
17. Köymen, O. (1999). Cumhuriyet Döneminde Tarımsal Yapı ve Tarım Politikaları. Oya Baydar (Ed.), Bilanço 98- 75 Yılda Köylerden Şehirlere içinde (s. 1-30). İstanbul:Tarih Vakfı.
18. Köymen, O. (2009). Kapitalizm ve Köylülük: Ağalar-Üretenler-Patronlar. Mülkiye Dergisi, XXXIII(262), 25-39.https://www.acarindex.com/mulkiye-dergisi/kapitalizm-ve-koylulukagalar-uretenler-patronlar-250712?language=tr
19. Pamuk, Ş. (2013). Son İki Yüzyılda Türkiye’de Gelirin Bölüşümü. ODTÜ Gelişme Dergisi, 40, 297-316.https://open.metu.edu.tr/handle/11511/58411
20. Peck, J. & Tickell, A. (2002). Neoliberalizing Space. Antipode, 34/3, 380-404. doi: 10.1111/1467-8330.00247
21. Quataert, D. (1985). Osmanlı İmparatorluğu’nda Tarımsal Gelişme. Murat Belge (Gen. Yön.), Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi içinde. (s. 1556-1562). İstanbul: İletişim.
22. Tekeli, İ.& İlkin, S. (1999). Devletçilik Dönemi Tarım Politikaları (Modernleşme Çabaları). Oya Baydar (Ed.), Bilanço 98- 75 Yılda Köylerden Şehirlere içinde. (s. 43-56). İstanbul: Tarih Vakfı.
23. Usumi, S. (1999). 75 Yılda Hayvancılık: Gelişmeden Çöküşe. Oya Baydar (Ed.), Bilanço 98- 75 Yılda Köylerden Şehirlere içinde. (s. 36-42). İstanbul: Tarih Vakfı.
24. Yaşar, A. (1999). Osmanlı Dönemi’nde Çiflikat-ı Hümayunlar (Haralar) ve Hayvancılık, Güler Eren (Ed.), Osmanlı 8 Bilim içinde. (s. 611-622). Ankara: Yeni Türkiye Yayınları. https://www.researchgate.net/publication/360671835_Osmanli_Donemi%27nde_Ciftlikat-i_Humayunlar_Haralar_ve_Hayvancilik
25. Yenal, D. & Yenal, Z. (1993). 2000 Yılına Doğru Dünyada Gıda ve Tarım. Toplum ve Bilim, 56-61, 93-114.https://www.scribd.com/document/17032040/toplum-ve-bilim-say%C4%B1-56-61
26. Malatya Sultansuyu Tarım İşletmesi. (t.y.). Fotoğraf albümü [Fotoğraf albümü]. Malatya Sultansuyu Tarım İşletmesi Arşivi.
27. URL 1: TİGEM Sultansuyu Tarım İşletmesi Müdürlüğü. https://www.tigem.gov.tr/Isletme/Detay/6599d55e-2740-ee11-b80e-00155d019b76 Erişim Tarihi: 05/08/2025
28. URL 2: Anadolu Aydınlanmasında Akçadağ’daki Bir Kilit Taş.Köy Enstitüsü. https://malatyahaber.com/haber/anadolu-aydınlanmasında-akçadağdaki-bir-kilit-taş Erişim Tarihi: 27/02/2026
29. URL 3: Malatya Sultansuyu Tarım İşletmesi- Google Earth (Tarihsel Görüntüleme 2020, 2021, 2022, 2025; street view; fotoğraflar) https://earth.google.com/web/search/Malatya+sultansuyu+tar%c4%b1m+i%c5%9fletmesi/@38.3429735,38.0595814,876.96383108a,645.78486407d,35y,0h,0t,0r/data=CjQiJgokCb6VMhdQcDVAEbyVMhdQcDXAGdycWJlmsElAIdncOZVoEErAKgYIARIAGAFCAggBOgMKATBCAggASg0I____________ARAAErişim Tarihi: 15/03/2026
30. URL 4: Malatya Sultansuyu Tarım İşletmesi- Google Earth (fotoğraflar) https://earth.google.com/web/search/Malatya+sultansuyu+tar%c4%b1m+i%c5%9fletmesi/@38.3429735,38.0595814,876.96383108a,645.78486407d,35y,0h,0t,0r/data=CpIBGmQSXgokMHg0MDc3ZDI1ZTI5YjkwNDdmOjB4YWRiMTc2YzZiZWFmOWJjGYTyPo7mK0NAIZY5Al2gB0NAKiRNYWxhdHlhIHN1bHRhbnN1eXUgdGFyxLFtIGnFn2xldG1lc2kYAiABIiYKJAk-Ao8BCC1DQBHdH1FevipDQBkqCOS0cQhDQCFEkPs71gZDQEICCAE6AwoBMEICCABKDQj___________8BEAA?authuser=0Erişim Tarihi: 23/07/2026
31. URL 5: Malatya Sultansuyu Tarım İşletmesi- Google Earth (Tarihsel Görüntüleme 2025; street view; fotoğraflar) https://earth.google.com/web/search/Malatya+sultansuyu+tar%c4%b1m+i%c5%9fletmesi/@38.34323049,38.05978824,877.09492726a,0d,60y,287.49296965h,92.06714099t,0r/data=CiwiJgokCT4CjwEILUNAEd0fUV6-KkNAGSoI5LRxCENAIUSQ-zvWBkNAQgIIASIaChZWWXN4aDROZ0Fkd0d1R2lGUkJNVXN3EAI6AwoBMEICCABKDQj___________8BEAA?authuser=0Erişim Tarihi: 23/07/2026