Kullanıcı Deneyimi Odaklı Tasarım ve İç Mekân Tasarımı İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Deneyim odaklı tasarım ve iç mekân tasarımı, kullanıcıyla mekân arasındaki etkileşimi yalnızca işlevsel gereklilikler üzerinden değil; algı, davranış, beklenti ve duyusal nitelikler üzerinden de kurgulayan güncel bir tasarım yaklaşımını görünür kılmaktadır. Tasarımcılar ve kuramcılar, deneyimin bireyin gereksinimleri ve davranışları doğrultusunda şekillendiğinin bilinciyle deneyim tasarımına ilişkin farklı yaklaşımlar geliştirmiş; böylece “deneyim odaklı tasarım” adıyla çok boyutlu bir alan ortaya çıkmıştır. Bu makale, deneyimin tasarlanabilir bir olgu olarak ele alınması çerçevesinde, deneyim odaklı tasarım yaklaşımlarının iç mekân tasarım sürecindeki karşılıklarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Türkiye’de deneyim odaklı yaklaşımlarla kurgulanmış ve kullanıcıyı merkezine alan beş iç mekân örneği üzerinden yürütülmüştür: “Sezin Okulu-Açık Çatı”, “Sezin Okulu Anaokulu–İlkokul”, “ATÖLYE İstanbul-Bomontiada”, “PTT Levent Şubesi” ve “Turkcell Diyalog Müzesi Fuaye Alanı”. Çalışmada örnekler, “Mekânsal Kullanıcı Deneyimi Modeli (SUE)” referans alınarak “mekânsal kavrama”, “fiziksel özellikler” ve “çevresel özellikler” boyutlarında mekânsal analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, deneyim odaklı tasarımın iç mekânda özellikle mekânsal okunabilirlik ve yönlenme, kullanıcı akışının kurgulanması, donatı-yerleşim kararlarının davranışı desteklemesi, etkileşim ve karşılaşma alanlarının oluşturulması ve ışık/akustik/termal konfor gibi çevresel bileşenlerin bütüncül ele alınması üzerinden somutlaştığını göstermektedir. Sonuç olarak makale, kullanıcı deneyimi hedeflerinin mekân ölçeğinde izlenebilir parametrelere dönüştürülebileceğini ve model temelli analiz yaklaşımının iç mekân tasarımında değerlendirme ile tasarım geri bildirimi üretmek için aktarılabilir bir çerçeve sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kullanıcı deneyimi
• Deneyim odaklı tasarım
• Mekânsal kullanıcı deneyimi modeli (SUE)
• İç mekân tasarımı

Etik Beyan

Yapılan çalışmada araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur, Etik Kurul izni gerekmemiştir.

An Evaluation of the Relationship Between User Experience-Oriented Design and Interior Desig

Öz

Experience-centered design and interior design highlight a contemporary design approach that structures the interaction between the user and the space not only through functional requirements but also through perception, behavior, expectations, and sensory qualities. Aware that experience is shaped by the individual's needs and behaviors, designers and theorists have developed different approaches to experience design, thus creating a multi-dimensional field known as "experience-centered design." This article aims to identify the counterparts of experience-centered design approaches in the interior design process, within the framework of considering experience as a designable phenomenon. The research is conducted through five interior space examples in Turkey that are designed with experience-centered approaches and center the user: "Sezin School-Open Roof", "Sezin School-Kindergarten-Primary School", "ATOLYE Istanbul-Bomontiada", "PTT Levent Branch", "Turkcell Dialogue Museum Foyer Project". In this study, the examples are examined using a spatial analysis method in terms of "spatial cognition," "physical characteristics," and "environmental characteristics," referencing the “Spatial User Experience Model (SUE)”. The findings demonstrate that experience-centered design in interior spaces is embodied particularly through a holistic approach to spatial readability and orientation, the structuring of user flow, the support of behavior through furnishing and placement decisions, the creation of interaction and encounter areas, and environmental components such as light/acoustic/thermal comfort. Consequently, the article reveals that user experience goals can be transformed into measurable parameters at the spatial scale, and that a model-based analysis approach offers a transferable framework for generating evaluation and design feedback in interior design.

Anahtar Kelimeler

• User experience
• Experience-centered design
• Spatial user experience model (SUE)
• Interior design

Etik Beyan

This study adhered to research and publication ethics; Ethics Committee approval was not required.

Kaynakça

1. Alben, L. (1996). Quality of Experience: Defining The Criteria For Effective İnteraction Design. Interactions, 3(3), s.11-15.
2. Arayıcı, O. (2015). Mekân ve Tasarım Üzerine Tanımlar. İstanbul:Ege.
3. Bonfanti, A., Vigolo, V., Douglas, J., & Baccarani, C. (2017). Servicescape navigation: A customer typology based on the wayfinding ability of Italian hospital visitors. The TQM Journal, 29 (4), s. 546–563.
4. Ersoy, Z. (2010). Mimari tasarımda kullanıcı odaklı süreçler. Mimarlık, 351, 68-72 .
5. Garrett, J.J. (2006). The elements of user experience: User-centered design for the web. New Riders.
6. Garrett, J.J. (2009). The State of User Experience. UX Week, San Francisco, CA, United States, https://talks.ui-patterns.com/events/ux-week
7. Gifford, R. (2007). Environmental psychology: Principles and practice. 365-400. Colville, WA: Optimal.
8. Hall, E.T. (1966). The hidden dimension. (Vol. 609). Garden City, NY: Doubleday.

9. Hasol, D. (2009). Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi.
10. Hassenzahl, M. (2008). User experience (UX): towards an experiential perspective on product quality. Proceedings of the 20th International Conference of the Association Francophone d'Interaction Homme-Machine (pp. 11-15). Metz, France: ACM.
11. Hekkert, P. (2006). Design aesthetics: Principles of pleasure in design. Psychology Science, 48(2), 157-172.
12. Juliá Nehme, B., Rodriguez, E., Yoon, S.Y. (2020). Spatial User Experience: A Multidisciplinary Approach to Assessing Physical Settings. Journal of Interior Design 45(3), 7-25. doi:10.1111/joid.12177
13. Juliá Nehme, B., Torres Irribarra, D., Cumsille, P. Yoon, S.-Y. (2021), Waiting Room Physical Environment and Outpatient Experience: The Spatial User Experience Model as Analytical Tool. Journal of Interior Design, 46: 27-48. doi:10.1111/joid.12205
14. Lang, J. (1987). Creating Architectural Theory. New York: Van Nostrand Reinhold.
15. Leder, H., Belke, B., Oeberst, A., Augustin, D. (2004). A model of aesthetic appreciation and aesthetic judgments. British Journal of Psychology, 95(4), s. 489–508. doi:10.1348/0007126042369811
16. Mehrabian, A., Russell, J.A. (1974). An approach to environmental psychology. Cambridge, MA: The MIT.
17. Pallasmaa, J. (2011). Tenin Gözleri. İstanbul: YEM.
18. Russell, J. A., Pratt, G. (1980). A description of the affective quality attributed to environments. Journal of Personality and Social Psychology, 38(2), 311–322. doi:10.1037/0022-3514.38.2.311
19. Saffer, D. (2009). Designing for Interaction, Second Edition: Creating Innovative Applications and Devices. Berkeley, CA: New Riders.
20. Schneider, M. (2002). Do School Facilities Affect Academic Outcomes? https://eric.ed.gov/?id=ED470979
21. Smardzewski, J. (2015). Furniture Design. Cham: Springer International Publishing. Tuan, Y. (1977). Space and Place: The Perspective of Experience. Minneapolis: University of Minnesota.
22. Woodson, W., Tillman, B., Tillman, P. (1992). Human factors design handbook: Information and guidelines for the design of systems, facilities, equipment, and products for human use. (2nd ed.). New York, NY: McGraw-Hill.
23. URL-1: https://tdk.org/ Erişim tarihi: 03/02/2025.
24. URL-2: https://uxdesign.cc/architecture-vs-ux-design-6d914091d036 Erişim tarihi: 04/02/2025.
25. URL-3: https://atolye.io/tr/proje/ozel-sezin-okulu-acik-cati Erişim tarihi: 21/04/2025.
26. URL-4: https://www.arkiv.com.tr/proje/sezin-okullari-cati-kati-projesi/7377 Erişim tarihi: 03/02/2025.
27. URL-5: https://www.arkiv.com.tr/proje/ozel-sezin-okulu-ilkokul-ve-anaokulu-alanlari donusum-projesi/11362 Erişim tarihi: 03/02/2025.
28. URL-6: https://www.arkiv.com.tr/proje/atolye-istanbul/5457 Erişim tarihi: 03/02/2025.
29. URL-7: https://www.arkiv.com.tr/proje/ptt-levent-subesi/10373 Erişim tarihi: 03/02/2025.
30. URL-8: https://i-amonline.com.tr Erişim tarihi: 03/02/2025.
31. URL-9: https://www.arkiv.com.tr/proje/turkcell-diyalog-muzesi/6617 Erişim tarihi: 03/02/2025.