Kocaeli Milli İrade Meydanı’nın Erişilebilirlik Kriterleri Üzerinden İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, kamusal mekânlarda erişilebilirliği, fiziksel engellerin aşılmasının ötesinde, mekânın sosyal kabulü, algılanabilirliği ve farklı gruplar tarafından benimsenmesini içeren çok boyutlu bir olgu olarak ele almayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda Kocaeli Milli İrade Meydanı, fiziksel, görsel, algısal/duyusal ve sosyal erişilebilirlik kriterleri üzerinden değerlendirilmektedir. Araştırma, Kocaeli Milli İrade Meydanı'nı dört boyutlu erişilebilirlik çerçevesiyle değerlendiren özgün bir örnek sunmaktadır. Çalışmada saha gözlemi, CBS tabanlı haritalama, Mekân Dizimi analizi, görsel okunabilirlik değerlendirmesi ve Kocaeli Büyükşehir Belediyesi anlık kamera görüntülerinin analizinden oluşan karma bir yöntem sunularak literatürdeki fiziksel engel odaklı yaklaşımlardan farklı olarak erişilebilirliği kullanıcı deneyimi ve kamusallık bağlamında bütüncül bir şekilde değerlendirilme modeli geliştirilmiştir. Geliştirilen karma yöntem ve dört boyutlu erişilebilirlik çerçevesi, benzer kamusal mekânların değerlendirilmesi için uygulanabilir bir model önermektedir. Analizlerden elde edilen bulgular meydanın kent merkezinin ana omurgasına kıyasla ikincil düzeyde bir düğüm niteliği taşıdığını, orta düzeyde bağlantılı bir geçiş mekânı olduğunu, meydanı çevreleyen yoğun trafikli arterler nedeniyle alanın fiziksel ve algısal bir 'ada' konumunda olduğunu göstermiştir. Diğer yandan meydanın duyusal/algısal, görsel ve sosyal erişilebilirlik açısından da önemli eksiklikler taşıdığı belgelenmiştir. Sonuç olarak, Milli İrade Meydanı'nın başarısı ve canlılığının, çok boyutlu erişilebilirlik yaklaşımlarını sağlayacak düzenlemelerle mümkün olabileceği görülmüştür. Çalışmanın sonucunda, tespit edilen erişilebilirlik sorunlarına yönelik kısa, orta ve uzun vadeli öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kamusal mekân
• Fiziksel erişilebilirlik
• Görsel erişilebilirlik
• Sosyal erişilebilirlik
• Milli İrade Meydanı

Etik Beyan

Yapılan çalışmada bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uyulmuştur. Etik kurul izni gerekmemiştir.

An Examination of Kocaeli Milli İrade Square Based On Accessibility Criteria

Öz

This study aims to address accessibility in public spaces as a multidimensional phenomenon that extends beyond overcoming physical barriers, encompassing the social acceptance, perceptibility, and adoption of a space by different groups. Within this framework, Kocaeli Milli İrade Square is evaluated based on physical, visual, perceptual/sensory, and social accessibility criteria. The research presents an original example that evaluates Kocaeli Milli İrade Square within the framework of four-dimensional accessibility. A mixed-method approach was developed for the study, comprising field observation, GIS-based mapping, Space Syntax analysis, visual readability assessment, and analysis of real-time camera footage provided by the Kocaeli Metropolitan Municipality. The developed mixed-method approach and four-dimensional accessibility framework offer an applicable model for the evaluation of similar public spaces. The findings obtained from the analyses indicate that the square functions as a secondary-level node compared to the main spine of the city center and is a moderately connected transitional space, and exists as a physical and perceptual 'island' due to the heavy-traffic arterial roads surrounding it. It was also revealed that due to the heavy-traffic arterial roads surrounding it, the area exists as a physical and perceptual 'island'. Furthermore, it is documented that the square possesses significant deficiencies in terms of sensory/perceptual, visual, and social accessibility. Consequently, it is concluded that the success and vibrancy of Milli İrade Square can only be achieved through arrangements that ensure multidimensional accessibility approaches. The study has resulted in the development of short-, medium- and long-term recommendations to address the accessibility issues identified.

Anahtar Kelimeler

• Public space
• Physical accessibility
• Visual accessibility
• Social accessibility
• Milli İrade Square

Etik Beyan

This study was conducted in accordance with scientific research and publication ethics. Ethics committee approval was not required.

Kaynakça

1. Achuthan, K., Titheridge, H., & Mackett, R. L. (2010). Mapping Accessibility Differences for the Whole Journey and for Socially Excluded Groups of People. Journal of Maps, 6(1), 220–229.
2. Acırlı, Z., & Kandemir, Ö. (2021). The Concept of Accessibility and İts Dimensions for Spatial Design. GRID-Architecture, Planning & Design Journal, 4(2), 225-248.
3. Afrooz, A. E., Hanaee, T., & Parolin, B. (2012). Wayfinding Performance of Visually İmpaired Pedestrians in an Urban Area. M. Schrenk, V. V. Popovich, P. Zeile, & P. Elisei (Ed.), Proceedings REAL CORP 2012: RE-MIXING THE CITY – Towards Sustainability and Resilience? içinde (s. 1081-1091). Schwechat: REAL CORP.
4. Aliağaoğlu, A., & Çetinkaya, S. (2021). Türkiye’de Değişen Belediye Logoları: Küreselleşme ve Başka Nedenler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(Özel Sayı), 44–64.
5. Arendt, H. (1958). The Human Condition. Chicago: University of Chicago Press.
6. Aristotle. (1993). Politika (M. Tuncay, Çev.). İstanbul: Remzi. (Orijinal çalışma MÖ 350 civarında)
7. Askarizad, R., & Safari, H. (2020). The İnfluence of Social İnteractions on the Behavioral Patterns of the People in Urban Spaces (Case Study: The Pedestrian Zone of Rasht Municipality Square, Iran). Cities, 101, 102687.
8. Bentley, I., Alcock, A., Murrain, P., McGlynn, S., & Smith, G. (1985). Responsive Environment: A Manual for Designers. London, UK: Architectural Press.

9. Bertolini, L. (1999). Spatial Development Patterns and Public Transport: The Application of an Analytical Model in the Netherlands. Planning Practice & Research, 14(2), 199–210. doi:10.1080/02697459915724
10. Bilsel, F. C. (2006). Kentsel Dönüşüm Çözülen Kentler ve Parçalanan Kamusal Alan. Mimarlık Dergisi, 327, 21-25.
11. Birleşmiş Milletler. (2009). Engellilerin haklarına ilişkin sözleşme (Bakanlar Kurulu Kararı No: 2009/15137). Ankara: T.C. Resmî Gazete.
12. CABE & DETR. (2000). By Design: Urban Design in the Planning System: Towards Better Practice. London, UK: Thomas Telford.
13. Carmona, M. (2019). Principles for Public Space Design, Planning to Do Better. Urban Design International, 24(1), 47–59. doi:10.1057/s41289-018-0070-3
14. Carmona, M. (2021). Public Places Urban Spaces: The Dimensions of Urban design (3. Baskı). London, UK: Routledge. Carreon, R. S. (2000). Wayfinding by People with Visual Impairments in the Exterior Urban Environment (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Department of Landscape Architecture, University of Manitoba, Kanada.
15. Çepehan, İ. Z., & Güller, E. (2020). Evrensel Tasarım Kapsamında Herkes İçin Erişilebilir Tasarım. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 2 (Özel Sayı), 383-410.
16. Çetin, S. (2018, 16 Ağustos). Doğu Kışla’ya Taşınan Perşembe Pazarı’nın Hikayesi. https://www.cagdaskocaeli.com.tr/makale/4653992/sadun-cetin/dogu-kislaya-tasinan-persembe-pazarinin-hikayesi
17. Castells, M. (1983). The City and the Grassroots: A Cross-Cultural Theory of Urban Social Movements (No. 7). Berkeley, CA: University of California Press.
18. Castells, M. (2012). Networks of Outrage and Hope: Social Movements in the Internet Age. Cambridge, UK: Polity Press.
19. City of Toronto. (2004). Accessibility Design Guidelines. Toronto, ON: Chief Administrator’s Office, Diversity Management and Community Engagement Unit.
20. De Certeau, M. (1984). The Practice of Everyday Life (S. Rendall, Trans.). University of California Press. (Orijinal eser 1980’de yayımlandı).
21. Dewey, J. (2024). Kamu ve Sorunları: Siyasi Sorgulama Üzerine Bir Deneme (S. H. Özçelik, Çev.). Can. (Orijinal çalışma 1927’de yayımlandı).
22. Dua. (1992). Pişmaniye Dergisi, s.5.
23. Engelliler Hakkında Kanun (2005). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5378&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
24. Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği (2013). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18614&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
25. Francis, M. (1989). Control as a Dimension of Public-Space Guality. I. Altman & E. H. Zube (Ed.), Public Paces and Spaces İçinde (s. 147–172). New York, NY: Plenum Press.
26. Ganiç, C., & Akpınar, İ. (2022). Mimarlık-Demokrasi-Katılım Kentsel Küratörlük: Taksim Üzerinden Katılımcı Mimarlık Modeli. Mimarlık Dergisi, 427, 30–33.
27. Gehl, J. (2010). Cities for People. Washington, DC: Island Press.
28. Gehl, J. (2011). Life Between Buildings: Using Public Space (J. Koch, Çev.). Island Press. (Orijinal eser 1971'de yayımlandı)
29. Gray, D. B., Gould, M., & Bickenbach, J. E. (2003). Environmental Barriers and Disability. Journal of Architectural and Planning Research, 20 (1), 29–37.
30. Gupta, A., Yadav, M., & Nayak, B. K. (2025). A Systematic Literature Review on İnclusive Public Open Spaces: Accessibility Standards and Universal Design Principles. Urban Science, 9(6), 181.
31. Gurallar, N. (2009). Kamu-Kamusal Alan-Kamu Yapıları-Kamusal Mekân Modernite Öncesi ve Sonrası İçin Bir Terminoloji Tartışması. Mimarlık, 350, 52-55.
32. Habermas, J. (1962/1997). Kamusallığın Yapısal Dönüşümü: Burjuva Toplumunun Bir Kategorisi Üzerine Araştırmalar. (T. Bora, & M. Sancar, Çev.) İstanbul: İletişim.
33. Hajmirsadeghi, R. S., Shamsuddin, S., Bin Lamit, H., & Foroughi, A. (2013). Design's Factors Influencing Social Interaction in Public Squares. European Online Journal of Natural and Social Sciences, 2(4), 556.
34. Hanzl, M. (2013). The Meaning of Public Spaces. S. M. M. H. Azeiteiro, W. Leal Filho, & C. S. Caeiro (Ed..), Green Design, Materials and Manufacturing Processes İçinde (pp. 39–44). Boca Raton, FL: CRC Press.
35. Jacobs, A., & Appleyard, D. (1987). Toward an Urban Design Manifesto. Journal of the American Planning Association, 53(1), 112–120. doi:10.1080/01944368708976642
36. Jacobs, J. (1961). The Death and Life of Great American Cities. New York, NY: Random House.
37. Jackson, M. A. (2013). Universal Design–Assisting Accessibility. Sanctuary: Modern Green Homes, (25), 85–87.
38. Jenkins, G. R., Yuen, H. K., & Vogtle, L. K. (2015). Experience of Multisensory Environments in Public Space Among People with Visual İmpairment. International Journal of Environmental Research and Public Health, 12(8), 8644–8657.
39. Kar, A., Le, H. T., & Miller, H. J. (2023). Inclusive Accessibility: Integrating Heterogeneous User Mobility Perceptions into Space-Time Prisms. Annals Of The American Association Of Geographers, 113(10), 2456–2479.
40. Kar, A., Xiao, N., Miller, H. J., & Le, H. T. (2024). Inclusive Accessibility: Analyzing Socio-Economic Disparities in Perceived Accessibility. Computers, Environment and Urban Systems, 114, 102202.
41. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi. (2026). İzmit Milli İrade Meydanı Canlı Kamera Görüntüsü [Canlı kamera akışı]. Kocaeli’yi Seyret. Erişim tarihi: 21.01.2026, 31.01.2026, 02.02.2026 https://kocaeliyiseyret.com/Kamera/Index/izmit-milli-irade-meydani/3092
42. Koç, O. (2020). Erişilebilirlik Kılavuzu, Ankara: Uzman Yayıncılık. https://webdosya.csb.gov.tr/db/meslekihizmetler/menu/erisilebilirlik_kilavuzu_2021_20231122101955.pdf
43. Kosova, E. (2007). Dışarı Çıkma Cesareti. Varlık Aylık Edebiyat ve Kültür Dergisi. İstanbul: Varlık, 1195: 9-11.
44. Legeby, A. (2009). Accessibility and Urban Life: Aspects on Social Segregation. In 7th International Space Syntax Symposium.
45. Lynch, K. (1960). The Image of the City. Cambridge, MA: MIT Press.
46. Lynch, K. (1981). A Theory of Good City Form. Cambridge, MA: MIT Press.
47. Lynch, K. (1995). City Sense and City Design: Writings and Projects of Kevin Lynch. Cambridge, MA: MIT Press.
48. Ma, Y., Gu, X., Zhang, W., Hu, S., Liu, H., Zhao, J., & Chen, S. (2021). Evaluating the Effectiveness of Crosswalk Tactile Paving on Street-Crossing Behavior: A Field Trial Study for People with Visual Impairment. Accident Analysis & Prevention, 163, 106420.
49. Madanipour, A. (1996). Urban Design and Dilemmas of Space. Environment and Planning D: Society and Space, 14(3), 331-355.
50. Madanipour, A. (2003). Public and Private Spaces of the City. London, UK: Routledge.
51. Madanipour, A. (2019). Rethinking Public Space: Between Rhetoric and Reality. Urban Design International, 24(1), 38–46. doi:10.1057/s41289-019-00087-5
52. Manley, S. (2016). Inclusive Design in the Built Environment. Design Commission for Wales.
53. Martin, F. E. (1999). Integrating Accessibility. Landscape Architecture, 89(5), 66–103.
54. Mitchell, D. (1995). The End of Public Space? People’s Park, Definitions of the Public, and Democracy. Annals of the Association of American Geographers, 85(1), 108–133. https://www.jstor.org/stable/2564393
55. Mitchell, D. (2003). The Right to the City: Social Justice and the Fight for Public Space. New York, NY: Guilford Press.
56. Mouffe, C. (2000). The Democratic Paradox. London, UK: Verso.
57. Mouffe, C. (2005). On the Political. New York: Routledge.
58. Negt, O., & Kluge, A. (2016). Public Sphere and Experience: Analysis of the Bourgeois and Proletarian Public Sphere (P. Labanyi, J. O. Daniel, & A. Oksiloff, Trans.). London, UK: Verso. (Orijinal çalışma 1972’de yayımlandı).
59. Noguchi, M. (Ed.). (2016). ZEMCH: Toward the Delivery of Zero Energy Mass Custom Homes. Springer.
60. Office of the Deputy Prime Minister. (2004). Living Places: Caring for Quality. London, UK: The Stationery Office.
61. Pasaogulları, N., & Doratlı, N. (2004). Measuring Accessibility and Utilization of Public Spaces in Famagusta. Cities, 21(3), 225–232.
62. Poldma, T., Labbé, D., Bertin, S., De Grosbois, È., Barile, M., Mazurik, K., ... & Artis, G. (2014). Understanding People's Needs in a Commercial Public Space: About Accessibility and Lived Experience in Social Settings. Alter, 8(3), 206–216.
63. Project for Public Spaces. (2005, 30 Kasım). 10 Principles for Successful Squares. https://www.pps.org/article/squaresprinciples
64. Project for Public Spaces. (n.d.). What Makes a Successful Place? https://www.pps.org/article/grplacefeat
65. Selanon, P., Puggioni, F., & Dejnirattisai, S. (2024). An Inclusive Park Design Based on A Research Process: A Case Study of Thammasat Water Sport Center, Pathum Thani, Thailand. Buildings, 14(6), 1669.
66. Selanon, P., Dejnirattisai, S., & Naknawaphan, A. (2025). Beyond Accessibility: Rethinking Universal and Inclusive Design in Bangkok’s Public Parks. Buildings, 15(16), 2839.
67. Sennett, R. (1977). The Fall of Public Man. New York, NY: Alfred A. Knopf.
68. Siu, K. W. M. (2013). Accessible Park Environments and Facilities for the Visually Impaired. Facilities, 31(13/14), 590–609.
69. Siu, K. W. M., Xiao, J. X., & Wong, Y. L. (2019). Policy, Implementation and Management of the Inclusive Design of Open Space for Visually Impaired Persons. Facilities, 37(5/6), 330–351.
70. Spreiregen, P. D. (1965). Urban Design: The Architecture of Towns and Cities. New York, NY: McGraw-Hill.
71. Stauskis, G. (2017). The Methodology for Evaluating Accessibility As a Tool for Increasing Social Responsiveness of Urban Landscapes in Singapore. Acta Sci. Pol. Formatio Circumiectus 16(2), 199-216.
72. Tanyeli, U. (2011). Rüya, İnşa, İtiraz: Mimari Eleştiri Metinleri. İstanbul: Boyut.
73. UN-Habitat. (2013). Charter of Public Space. https://habnet.unhabitat.org/sites/default/files/documents/Charter%20of%20Public%20Space.pdf
74. UN-Habitat. (2015). Public Spaces for all - whd 2015. https://unhabitat.org/public-spaces-for-all-2
75. UN-Habitat. (2016). Global Public Space Toolkit: From Global Principles to Local Policies and practice. https://www.local2030.org/library/82/Global-Public-Space-Toolkit--From-Global-Principles-to-Local-Policies-and-Practice.pdf
76. UN-Habitat. (2018). Module 6: Public space. https://archive.unescwa.org/sites/www.unescwa.org/files/u593/module_6_public_space_edited_23-03-2018.pdf
77. United Nations General Assembly. (1993). Standard Rules on the Equalization of Opportunities for Persons with Disabilities. https://www.un.org/development/desa/disabilities/resources/general-assembly/standard-rules-on-the-equalization-of-opportunities-for-persons-with-disabilities-ares4896-part-2.html
78. Varna, G., & Tiesdell, S. (2010). Assessing the Publicness of Public Space: The Star Model of Publicness. Journal of Urban Design, 15(4), 575-598. WHO. (2018). Environmental noise guidelines for the European region. https://www.who.int/europe/publications/i/item/9789289053563
79. Whyte, W. H. (1980). The Social Life of Small Urban Spaces. Washington, DC: Conservation Foundation.
80. Wong, H. L. (2014). Architecture without Barriers: Designing Inclusive Environments Accessible to All (Yüksek Lisans Tezi). Toronto Metropolitan University
81. Xu, N., & Wang, P. (2024). Evolutionary Characteristics of Urban Public Space Accessibility for Vulnerable Groups from a Perspective of Temporal–Spatial Change: Evidence from Nanjing Old City, China. Land, 13(7). doi:10.3390/land13070998
82. Yaya Yolları ve Kaldırımların Tasarım Kuralları Hakkında Yönetmelik (2023). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/11/20231107-1.htm
83. Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü. (2023). İncinebilir Yol Kullanıcılarının Korunmasına Yönelik Tedbirler Uygulama Kılavuzu. https://webdosya.csb.gov.tr/db/yerelyonetimler/icerikler/uygulama-kilavuzu-son-hal---22.06.2023-20230623140716.pdf
84. Yılmaz, M. (2018). Public Space and Accessibility. ICONARP International Journal of Architecture and Planning, 6, 01–14.
85. Zallio, M., & Clarkson, P. J. (2021). Inclusion, Diversity, Equity and Accessibility in the Built Environment: A study of Architectural Design Practice. Building and Environment, 206, 108352.
86. Zerengök, D. (2024). Inclusive Leisure: Accessibility and Participation in Public Spaces. Homo Sporticus, 26(2).
87. İnternet Kaynakları
88. URL-1: https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 09/12/2025, 17.45.
89. URL-2: https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 27/12/2025, 22.00.
90. URL-3: https://aile.tr/sss/engelli-ve-yasli-hizmetleri-genel-mudurlugu/erisilebilirlik/q-0001/ Erişim Tarihi: 27/12/2025, 22.21.
91. URL-4: https://www.kocaeli.bel.tr/hizmet/milli-irade-meydani-96.html Erişim Tarihi: 27/11/2025, 10.56.
92. URL-5: Kocaeli Büyükşehir Belediyesi. 2016 yılı Ağustos ayı 1. birleşim meclis karar özetleri. https://www.kocaeli.bel.tr/meclis-karar/2016-yili-agustos-ayi-1birlesim-meclis-karar-ozetleri-465.html Erişim Tarihi: 28/11/2025, 12.05.
93. URL-6: https://www.fibhaber.com/nevsehirde-degisen-sokak-ve-cadde-isimleri Erişim Tarihi: 28/11/2025, 19.00.
94. URL-7: https://www.gaziantep.bel.tr/tr/haberler/gaziantepin-yeni-meydanina-milli-irade-meydani-adi-verildi Erişim Tarihi: 28/11/2025, 19.05.
95. URL-8: https://kahramanmaras.bel.tr/proje/milli-irade-meydani Erişim Tarihi: 28/11/2025, 19.10.
96. URL-9 https://www.aa.com.tr/tr/gunun-basliklari/kizilay-meydaninin-ismi-degisti/625072 Erişim Tarihi: 28/11/2025, 19.20.
97. URL-10: https://www.santiye.com.tr/ozerurger-mimarlik-kocaeli-nde-kamusal-alan-projelerine-i-mza-atiyor-4660.html Erişim Tarihi: 27/11/2025, 11.20.
98. URL-11: https://earth.google.com/web/@40.76470351,29.94186205,-77180.44916229a,78179.80339637d,35y,0h,0t,0r/data=CgRCAggBOgMKATBCAggASg0I____________ARAA?hl=tr
99. URL-12: https://ozerurger.com/portfolio-item/kocaeli-kent-meydani/?lang=tr Erişim Tarihi: 27/11/2025, 11.40.
100. URL-13: https://www.kocaeli.bel.tr/haber/izmit-meydana-cikacak-39925.html Erişim Tarihi: 28/11/2025, 13.30.
101. URL-14: https://www.kocaeli.bel.tr/haber/milli-irade-meydani-basin-aciklamasi-46417.html Erişim Tarihi: 28/11/2025, 14.30.
102. URL-15: https://www.openstreetmap.org/#map=18/40.764121/29.942202
103. URL-16: https://www.kocaeli.bel.tr/haber/milli-irade-meydaninda-ilk-konuk-halil-necipoglu-47441.html Erişim Tarihi: 21/01/2026, 20.30.
104. URL-17: https://rehber.kocaeli.bel.tr/#40.7604800,29.9329980,14z Erişim Tarihi: 21/01/2026, 20.00.
105. URL-18: https://www.golcukgundem.com/haber/24686855/milli-irade-meydani-ilk-gun-dolup-tasti Erişim Tarihi: 21/01/2026, 20.50.
106. URL-19: https://www.facebook.com/KadirErbagg/posts/milli-irade-meydan%C4%B1-izmit-kocaeli19-may%C4%B1s-2025-drone-cemal-kandemir/1260680146062180/ Erişim Tarihi: 03/02/2026, 11.20.
107. URL-20: https://www.kocaelibarisgazetesi.com/gundem/buyuksehirden-3-gunluk-19-mayis-programi-h130519 Erişim Tarihi: 21/01/2026, 20.55.