KARANLIK TURİZM DESTİNASYONLARINDA GERÇEKLEŞTİRİLEN REKREATİF ETKİNLİKLERİN TURİSTLERİN DUYGUSAL DENEYİMLERİNE ETKİSİ

Öz

Karanlık turizm; ölüm, trajedi ve acı gibi insanlık tarihine damga vuran olumsuz olaylarla ilişkilendirilen mekânlara gerçekleştirilen ziyaretleri ifade eden özel bir turizm türüdür. Bu kapsamda savaş alanları, toplama kampları, doğal afet bölgeleri, müzeler ve trajik olayların yaşandığı diğer alanlar önemli destinasyonlar arasında yer almaktadır. Söz konusu mekânlar yalnızca tarihsel bilgi sunmakla kalmayıp, aynı zamanda ziyaretçilere derin, etkileyici ve çoğu zaman unutulmaz duygusal deneyimler yaşatmaktadır. Bu bağlamda gerçekleştirilen rekreatif faaliyetler; rehberli turlar, anma törenleri, müze gezileri ve tematik yürüyüşler gibi etkinlikler aracılığıyla ziyaretçilerin destinasyonu algılama biçimlerini ve duygusal tepkilerini önemli ölçüde şekillendirmektedir. Aynı zamanda bu etkinlikler, bireylerin geçmişle bağ kurmasını kolaylaştırarak öğrenme süreçlerini desteklemekte ve tarihsel olayların daha anlamlı biçimde kavranmasına katkı sağlamaktadır. Bu çalışmanın amacı, karanlık turizm destinasyonlarında sunulan rekreatif etkinliklerin turistlerin duygusal deneyimleri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş ve veri toplama sürecinde literatür taraması tekniğinden yararlanılmıştır. Bu kapsamda karanlık turizm, rekreasyon ve turist deneyimi kavramları bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Literatür bulguları, karanlık turizm deneyimlerinin ziyaretçilerde merak, empati, hüzün, korku, saygı ve farkındalık gibi çeşitli duygular uyandırdığını göstermektedir. Ayrıca bu deneyimlerin yalnızca olumsuz duygularla sınırlı kalmayıp, ziyaretçilere tarihsel bilinç kazandırdığı, toplumsal hafızayı canlı tuttuğu ve anlamlı turistik deneyimler oluşturduğu da vurgulanmaktadır. Araştırma sonuçları, karanlık turizm destinasyonlarında sunulan rekreatif etkinliklerin ziyaretçilerin duygusal bağ kurmasını güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle rehberli anlatımlar, hikayeleştirme teknikleri, dijital uygulamalar ve interaktif sergiler, ziyaretçilerin geçmiş olaylarla empati kurmasını kolaylaştırmakta ve deneyimin kalıcılığını artırmaktadır. Bunun yanı sıra yoğun duygusal deneyimlerin, ziyaret sonrası hatırlanabilirlik düzeyini yükselttiği, bireylerin düşünsel sorgulama süreçlerini tetiklediği ve destinasyonun başkalarına önerilme olasılığını artırdığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, destinasyon yöneticilerinin etik duyarlılığı gözeten, eğitici, deneyim odaklı ve sürdürülebilir rekreatif faaliyetler geliştirmesi büyük önem taşımaktadır. Ayrıca bu tür faaliyetlerin, ziyaretçilerin kültürel farkındalığını artırarak toplumsal değerlerin korunmasına da katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Karanlık turizm
• rekreasyon
• Turist deneyimi
• duygusal deneyim
• Destinasyon yönetimi

THE IMPACT OF RECREATIONAL ACTIVITIES IN DARK TOURISM DESTINATIONS ON TOURISTS' EMOTIONAL EXPERIENCES

Öz

Dark tourism is a distinctive type of tourism that refers to visits to places associated with death, tragedy, and suffering that have left a mark on human history. Within this scope, battlefields, concentration camps, disaster areas, museums, and other sites where tragic events have occurred are considered significant destinations. These places not only provide historical information but also offer visitors deep, impressive, and often unforgettable emotional experiences. In this context, recreational activities such as guided tours, commemorative ceremonies, museum visits, and thematic walks significantly shape visitors’ perceptions of the destination and their emotional responses. Moreover, these activities facilitate individuals’ connection with the past, support learning processes, and contribute to a more meaningful understanding of historical events. The aim of this study is to examine the effects of recreational activities offered in dark tourism destinations on tourists’ emotional experiences. A qualitative research method was adopted, and a literature review was used as the primary data collection technique. In this framework, the concepts of dark tourism, recreation, and tourist experience were addressed from a holistic perspective. The literature indicates that dark tourism experiences evoke various emotions in visitors, such as curiosity, empathy, sadness, fear, respect, and awareness. Furthermore, these experiences are not limited to generating negative emotions; they also promote historical consciousness, sustain collective memory, and create meaningful tourism experiences. The findings of the study reveal that recreational activities in dark tourism destinations strengthen the emotional bond between visitors and the destination. In particular, guided narratives, storytelling techniques, digital applications, and interactive exhibitions facilitate empathy with past events and enhance the memorability of the experience. Additionally, intense emotional experiences increase post-visit recall, stimulate reflective thinking processes, and raise the likelihood of recommending the destination to others. Consequently, it is crucial for destination managers to develop ethical, educational, experience-oriented, and sustainable recreational activities. Such practices are also considered to contribute to the preservation of social values by enhancing visitors’ cultural awareness.

Anahtar Kelimeler

• Dark tourism
• Recreation
• Tourist experience
• Emotional experience
• Destination management

Kaynakça

1. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
2. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage.
3. Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2018). The SAGE handbook of qualitative research (5th ed.). Sage.
4. Erdoğan, Ç. (2025). Yürüyüş turizmi aracılığıyla bir destinasyonun karanlık yüzünün aydınlatılması ve ürün yapısının incelenmesi. Journal of Recreation and Tourism Research.
5. Iso-Ahola, S. E. (1980). The social psychology of leisure and recreation. Wm. C. Brown. Kang, J., Kim, J., & Kim, I. (2025). Are dark tourism experiences memorable? Examining mindfulness and memorable tourism experiences in dark tourism. Humanities and Social Sciences Communications. https://doi.org/10.1057/s41599-025-00000-0
6. Kelly, J. R. (2012). Leisure. University of Illinois Press.
7. Lennon, J., & Foley, M. (2000). Dark tourism: The attraction of death and disaster. Continuum.
8. Moral-Moral, M. (2024). Behavioral intention of residents in dark tourism: An empirical approach. Tourism and Hospitality, 5(4), 1344–1362. https://doi.org/10.3390/tourhosp5040078

9. Mutlu, Ç., & Şahin Ören, T. (2023). Dark turizm üzerine bibliyometrik bir analiz. Uluslararası Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 129–142.
10. Quan, S., & Wang, N. (2004). Towards a structural model of the tourist experience: An illustration from food tourism. Tourism Management, 25(3), 297–305. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2003.02.001
11. Seaton, A. V. (1996). Guided by the dark: From thanatopsis to thanatourism. International Journal of Heritage Studies, 2(4), 234–244. https://doi.org/10.1080/13527259608722178
12. Sharpley, R., & Stone, P. R. (2009). The darker side of travel: The theory and practice of dark tourism. Channel View Publications.
13. Stone, P. R. (2006). A dark tourism spectrum: Towards a typology of death and macabre related tourist sites, attractions and exhibitions. Tourism: An Interdisciplinary International Journal, 54(2), 145–160.
14. Stone, P. R., & Sharpley, R. (2008). Consuming dark tourism: A thanatological perspective. Annals of Tourism Research, 35(2), 574–595. https://doi.org/10.1016/j.annals.2008.02.003
15. Walter, T. (2009). Dark tourism: Mediating between the dead and the living. In R. Sharpley & P. R. Stone (Eds.), The darker side of travel: The theory and practice of dark tourism (pp. 39–55). Channel View Publications.
16. Webster, J., & Watson, R. T. (2002). Analyzing the past to prepare for the future: Writing a literature review. MIS Quarterly, 26(2), xiii–xxiii.