2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda Yer Alan Okuryazarlık Türlerinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 2, 11 - 21, 31.12.2025

Ayşe Afacan Süğümlü , Niymet Bahşi

Öz

Bu çalışmada, 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yer alan okuryazarlık türleri tespit edilmiştir. Güncel eğitim programlarının çağın gereksinimlerini karşılaması beklenmektedir. Bu doğrultuda, söz konusu programda okuryazarlık türlerinin ne ölçüde yer aldığı ve hangi okuryazarlık türlerine yer verildiği incelenmiştir. Ayrıca bu okuryazarlık türlerinin temalarla ilişkilendirilme biçimleri de analiz edilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı ile desenlenmiş olup veriler doküman incelemesi yoluyla toplanmıştır. Elde edilen veriler, betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırmanın veri kaynağını, 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın 5, 6, 7 ve 8. sınıf öğrenme çıktıları oluşturmaktadır. Okuryazarlık türlerine yer veren öğrenme çıktıları incelenmiş; programa yeni eklenen okuryazarlık türleri belirlenmiş ve bunlar 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda yer alan okuryazarlık türleriyle karşılaştırılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulguların, öğretim programının geliştirilmesine katkı sağlaması; öğretmenlere, öğretmen adaylarına ve müfredat geliştiricilere yol göstermesi beklenmektedir. Bu çalışma, eğitim kalitesinin artırılması ve öğrencilerin bilişsel gelişimlerinin desteklenmesine yönelik önemli çıkarımlar sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türkçe öğretim programı , okuryazarlık türleri , nitel araştırma

Examining the Literacy Types in the 2024 Türkiye Century Education Model Secondary School Turkish Course Curriculum

Öz

This study identifies the types of literacy included in the 2024 Türkiye Century Education Model Middle School Turkish Course Curriculum. Contemporary education programs are expected to address the needs of the era; therefore, this study examines the extent to which different literacy types are incorporated into the program and identifies which literacy types are included. Additionally, the ways in which these literacy types are related to the program’s themes were analyzed. The research was designed using a qualitative research approach, and data were collected through document analysis. The data obtained were evaluated through descriptive analysis. The data source of the study consists of the learning outcomes for grades 5, 6, 7, and 8 in the 2024 Türkiye Century Education Model Middle School Turkish Course Curriculum. Learning outcomes that include literacy types were examined; newly added literacy types were identified and compared with those found in the 2019 Turkish Course Curriculum. The findings are expected to contribute to program development and provide guidance for teachers, teacher candidates, and curriculum developers. This study aims to offer important insights for improving the quality of education and supporting students’ cognitive development.

Anahtar Kelimeler

Turkish curriculum , Literacy types , Qualitative research

Kaynakça

• Altun Alkan, H., & Yaylı, D. (2022). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında karikatür okuryazarlığının değerlendirilmesi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 108–128.
• Aşıcı, M. (2009). Kişisel ve sosyal bir değer olarak okuryazarlık. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(17), 9-26.
• Aydemir, Z. (2021). Yeni okuryazarlık becerileri bağlamında ilkokul Türkçe dersi öğretim programının incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 16(2), 529-547. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.48783
• Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın dijital okuryazarlık açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279–290. https://doi.org/10.48066/kusob.1483671
• Berg, B. L., & Lune, H. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Çev. Ed.: H. Aydın). Eğitim Kitabevi.
• Boyacı, D. B., & Özer, M. G. (2019). Öğrenmenin geleceği: 21. yüzyıl becerileri perspektifiyle Türkçe dersi öğretim programları. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 9(2), 708–738. https://doi.org/10.18039/ajesi.578170
• Direkci, B., Şimşek, B., & Uygun, M. (2020). Türkçe öğretmenlerinin Türkçe Dersi Öğretim Programı’nda (2019) yer alan okuryazarlık becerilerinin kazandırılmasına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 3(1), 34–49.
• Eroğlu, A. (2025). 21. yüzyıl becerileri bağlamında 2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 14(2), 587–600.
• Gilster, P. (1997). Digital literacy. Wiley Computer.
• Gökmen, H. (2012). Finansal okuryazarlık. Hiperlink.
• Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. Handbook of qualitative research içinde (2. baskı., ss. 163–194). Sage.
• Gül, U. (2018). Cumhuriyetten günümüze ilkokul eğitim programları ve inovatif etkisinin incelenmesi (Tez No. 506648) (Yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Gürel, E., & Nazlı, A. K. (2022). Sürdürülebilirlik okuryazarlığı. Usta Kara & S. Karalar (Ed.), Kalite ve strateji yönetimi araştırmaları içinde (ss. 105–124). Trakya Üniversitesi Matbaası.
• Hortin, J. A. (1980). Visual literacy and visual thinking (ED214522). ERIC. https://eric.ed.gov/?id=ED214522
• Karadağ, A., & Kapusızoğlu, M. (2022). Vatandaşlık okuryazarlığı ölçeği: Geliştirme, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 38–71.
• Kaya, M., & Aydın, E. (2024). 2019 Türkçe dersi öğretim programı ile 2024 Türkçe dersi öğretim programının karşılaştırılması. Harran Maarif Dergisi, 9(1), 108–146.
• Kılıçoğlu Kıvrak, A., Güneş Özden, M., & Erbaş, Y. H. (2023). Kültürel okuryazar mıyım? Bir ölçek geliştirme çalışması. Kültür Araştırmaları Dergisi, 19, 23–40. https://doi.org/10.46250/kulturder.1334296
• Klenke, K. (2016). Qualitative interviewing in leadership research. Qualitative research in the study of leadership içinde (ss. 123–150). Emerald Group. https://doi.org/10.1108/978-1-78560-651-920152007
• Kurudayıoğlu, M., & Tüzel, S. (2010). 21. yüzyıl okuryazarlık türleri, değişen metin algısı ve Türkçe eğitimi. TÜBAR, 28(Güz), 283–298.
• Mengüloğul, G., & Sarıkaya, B. (2024). Eğitimde okuryazarlık becerileri. Asya Studies, 8(30), 41–66. https://doi.org/10.31455/asya.1574908
• Merriam, S. B. (1988). Case study research in education: A qualitative approach. Jossey-Bass.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. baskı). Sage.
• Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı. MEB.
• Morgan, D. L. (1996). Focus groups as qualitative research. Sage.
• Özan, M. B. (2014). Temel kavramlar. M. Taşpınar (Ed.), Eğitim bilimine giriş içinde (ss. 42–66). Edge Akademi.
• Polat, C., & Odabaş, H. (2008). Bilgi toplumunda yaşam boyu öğrenmenin anahtarı: Bilgi okuryazarlığı. Küreselleşme, demokratikleşme ve Türkiye uluslararası sempozyumu bildiriler kitabı içinde. Antalya, Türkiye.
• Sayın, H., & Göçer, A. (2016). Medya okuryazarlığı becerilerinin ilköğretim (6, 7 ve 8. sınıflar) Türkçe dersi öğretim programı (2006) içerisindeki yeri. Milli Eğitim Dergisi, 45(212), 115–137.
• Şimşek, K. (2023). Veri okuryazarlığı becerileri etkinlik kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı.
• Ülçay, O. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli değerlendirmesi. Ulusal Eğitim, Toplum ve Dünya Dergisi, 1(2), 70–77.
• Yaşar, E. (2022). Sanat okuryazarlığı. M. Özden (Ed.), Disipliner okuryazarlık içinde (ss. 167–180). Anı.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.