Temsil, Cinsiyet ve Mimesis: Millî Mücadele Dönemi Romanlarında Bedenin Anlamı

Öz

Bu çalışma, Millî Mücadele’yi konu alan erken cumhuriyet dönemi romanlarında bedenin temsiline odaklanmakta ve bu temsilleri toplumsal cinsiyet bağlamında incelemektedir. Edebiyatın ideolojik işlevi, ulus-devletin kuruluş yıllarında beden söylemi aracılığıyla kurulan sembolik düzeni görünür kılar. Kadın bedeni, anlatılarda ulusun korunması gereken alanı ve ahlâkî, estetik değerlerin taşıyıcısı olarak konumlandırılır. Bu temsil biçimi, bir yandan kadını ulusal ideallerin simgesi olarak yüceltirken, diğer yandan onu sınırlandıran normların da yeniden üretildiği bir bağlam yaratır. Erkek bedeni ise savaşın yıkıcı etkilerini bedeninde taşıyan, disiplinle biçimlendirilmiş ve kahramanlıkla özdeşleştirilmiş bir varlık olarak sunulur. Bedensel kayıplar ya da yaralanmalar, anlatıda bireysel trajedi olarak değil, ulusal idealler uğruna ödenmiş bir bedel olarak kurgulanır. Böylelikle erkek bedeni, ulusun varlığını sürdürmesi için feda edilen, estetik ve ahlâkî anlamlarla yüceltilen bir sembole dönüşür. Çalışma, Michel Foucault’nun beden ve iktidar kavramları ile “mimesis” anlayışını temel alarak, bu temsillerin ideolojik ve kültürel işlevlerini çözümlemekte; kadın ve erkek bedeninin bir arada çizdiği ulusal beden tahayyülünü bütüncül bir bakışla ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mimesis
• Millî Mücadele romanı
• beden
• cinsiyet
• temsil

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir finansal destek alınmadan gerçekleştirilmiştir.

Teşekkür

Bu çalışmada, Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi’nin Yapay Zekâ Kullanım Politikası’nda belirtilen kabul edilebilir sınırlar çerçevesinde herhangi bir yapay zekâ destekli araçtan yararlanılmamış; tüm içerik yazar(lar) tarafından üretilmiş ve nihai şekli yine yazar tarafından onaylanmıştır.

Representation, Gender, and Mimesis: The Meaning of the Body in Novels of the War of Independence

Öz

This study focuses on the representation of the body in early Turkish novels dealing with the National Struggle and examines these representations through the lens of gender. Literature, as an ideological tool, reveals the symbolic order established through the body during the formation of the nation-state. The female body is portrayed as the domain to be protected, embodying moral and aesthetic values. While this elevates the woman as a symbol of national ideals, it also reproduces restrictive norms. The male body, on the other hand, is depicted as shaped by discipline and associated with heroism, bearing the destructive traces of war. Bodily injuries or losses are not framed as personal tragedies but as sacrifices made for national ideals. Thus, the male body becomes a symbol sanctified with moral and aesthetic meaning. Using Foucault’s concepts of body and power along with the theory of mimesis, the study analyzes the ideological and cultural functions of these representations and reveals how male and female bodies collectively construct the imagination of a national body.

Anahtar Kelimeler

• Mimesis
• novel of the War of Independence
• body
• gender
• representation

Destekleyen Kurum

This research was conducted without any financial support from funding agencies, institutions, or organizations.

Teşekkür

In this study, artificial intelligence-supported tools were used to a limited extent within the acceptable boundaries defined in Nesir: Journal of Literary Studies’ Artificial Intelligence Use Policy; all content has been reviewed and approved in its final form by the author.

Kaynakça

1. Adıvar, Halide Edib. Ateşten Gömlek. Can Yayınları, 2020.
2. Adıvar, Halide Edib. Vurun Kahpeye. Can Yayınları, 2020.
3. Akar, Yeliz. “Peyami Safa’nın Mahşer Romanında Değerler Aşınması.” Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi 1, no. 49 (2021): 190–204.
4. Albay, Neslihan G. “Halide Edib Adıvar’ın Ateşten Gömlek Adlı Romanında Kadının Milliyetçiliği.” IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, özel sayı (2020): 473–83. https://doi.org/10.21733/ibad.800875
5. Auerbach, Erich. Mimesis: Batı Edebiyatında Gerçekliğin Tasviri. Çeviren Herdem Belen ve Hüseyin Ertürk. İthaki Yayınları, 2019.
6. Avcil, Ceren. “Milliyetçiliğin Toplumsal Cinsiyet ile İlişkisine Dair Kuramsal Bir Bakış.” Mukaddime 11, no. 2 (2020): 468–84.
7. Bayrak, Özcan ve Necla Dağ. “Distopyadan Milli Uyanış Mekânına Dönüşen Sodom ve Gomore’nin İstanbul’u.” Adıyaman Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 33 (2019): 227–45.
8. Beşikçi, Mehmet. “Mütareke’den Cumhuriyet’e Türk Edebiyatında Malûl Gazi Tiplemeleri ve Malûl Gazi Algısı.” Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları 45 (2024): 169–207.

9. Bourdieu, Pierre. Eril Tahakküm. Çeviren Bediz Yılmaz. Bağlam Yayınları, 2015.
10. Butler, Judith. Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. Çeviren Başak Ertür. Metis Yayınları, 2023.
11. Cebeci, Oğuz. Psikanalitik Edebiyat Kuramı. İthaki Yayınları, 2015.
12. Connell, R. W. Erkeklikler. Çeviren Nagihan Konukçu. Phoenix Yayınları, 2019.
13. Çeri, Bahriye. Türk Romanında Kadın: 1923–38 Dönemi. Simurg Kitabevi, 1996.
14. Çonoğlu, Salim. “Cumhuriyet Devri Türk Romanında Beden Yapısı, Bedensel Davranışlar ve Kişilik İlişkileri Üzerine Bir Çözümleme.” Turkish Studies 6, no. 4 (2011): 475–96.
15. Çoruhlu, Yaşar. Türk Mitolojisinin Ana Hatları. Kabalcı Yayıncılık, 2017.
16. Derya, Doğuş. “Türk Modernleşmesi ve Milliyetçiliğinde Erkeklik ve Endişe.” Doktora tezi, Kıbrıs Üniversitesi, 2017.
17. Doğan, Emre. Erkeklik, Milliyetçilik ve Militarizm. Ürzeni Kitap, 2023.
18. Enis, Selahattin. Mahalle. Kapra Yayıncılık, 2020.
19. Foucault, Michel. Hapishanenin Doğuşu. Çeviren Mehmet Ali Kılıçbay. İmge Kitabevi, 2000.
20. Foucault, Michel. Özne ve İktidar. Çeviren Işık Ergüden ve Osman Akınhay. Ayrıntı Yayınları, 2021.
21. Gündüz, Aka. Dikmen Yıldızı. Toker Yayınları, 2024.
22. Gür, Murat. Türk Romanında Erkeklik ve Milliyetçilik (1908–1923). Kesit Yayınları, 2019.
23. Kancı, Tuba. “Türkiye’de Eğitim, Milliyetçilik ve Toplumsal Cinsiyetin Kesişim Noktaları.” Milliyetçilik ve Toplumsal Cinsiyet: Edebiyat, Medya ve Siyaset içinde, hazırlayanlar Simten Coşar ve Aylin Özman, 77–109. İletişim Yayınları, 2021.
24. Kandiyoti, Deniz. Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar: Kimlikler ve Toplumsal Dönüşümler. Çevirenler Aksu Bora, Fevziye Sayılan, Şirin Tekeli, Hüseyin Tapınç ve Ferhunde Özbay. İletişim Yayınları, 2022.
25. Karaosmanoğlu, Yakup Kadri. Sodom ve Gomore. İletişim Yayınları, 2020.
26. Karaosmanoğlu, Yakup Kadri. Yaban. İletişim Yayınları, 2025.
27. Kılıç, İpek ve Evren Karataş Ülger. “Özne ve İktidar Bağlamında Beden Politikalarının Türk Romanına Yansımaları: Orhan Kemal’in El Kızı Romanı Örneği.” Söylem Filoloji Dergisi 10, no. 1 (2025): 52–68.
28. Körlü Topan, Aysun. “Üstel Teknolojik Gelişmeler Bağlamında Biyopolitika Kavramsallaştırmaları.” FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, no. 31 (Mayıs 2021): 337–58.
29. Le Breton, David. Acının Antropolojisi. Çeviren İsmail Yerguz. Sel Yayıncılık, 2022.
30. Nagel, Joane. “Erkeklik ve Milliyetçilik: Ulusun İnşasında Toplumsal Cinsiyet ve Cinsellik.” Vatan, Millet, Kadınlar içinde, hazırlayan Ayşe Gül Altınay, çeviren Aksu Bora, 65–103. İletişim Yayınları, 2013.
31. Najmabadi, Afsaneh. “Sevgili ve Ana Olarak Erotik Vatan: Sevmek, Sahiplenmek, Korumak.” Vatan, Millet, Kadınlar içinde, hazırlayan Ayşe Gül Altınay, çeviren Tansel Güney ve Elçin Gen, 129–67. İletişim Yayınları, 2013.
32. Nihal, Şükûfe. Yalnız Dönüyorum. L&M Yayınları, 2005.
33. Önder, Alev. “Şükûfe Nihal’in Yalnız Dönüyorum Adlı Romanında Aydın Bir Cumhuriyet Kadınının Dünyası.” Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 7, no. 3 (2023): 1961–86.
34. Özmakas, Utku. Biyopolitika: İktidar ve Direniş. İletişim Yayınları, 2021.
35. Rank, Otto. Doğum Travması. Çeviren Sabir Yücesoy. Metis Yayınları, 2020.
36. Safa, Peyami. Mahşer. Ötüken Neşriyat, 1977.
37. Saigol, Rubina. “Militarizasyon, Ulus ve Toplumsal Cinsiyet: Şiddetli Çatışma Alanları Olarak Kadın Bedenleri.” Vatan, Millet, Kadınlar içinde, hazırlayan Ayşe Gül Altınay, çeviren Tansel Güney, 227–60. İletişim Yayınları, 2013.
38. Sancar, Serpil. Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti: Erkekler Devlet Kurar, Kadınlar Aile Kurar. İletişim Yayınları, 2022.
39. Sennett, Richard. Otorite. Çeviren Kâmil Durand. Ayrıntı Yayınları, 2011.
40. Su, Mükerrem Kâmil. Dinmez Ağrı. Sühulet Kitabevi, 1938.
41. Su, Mükerrem Kâmil. Sevgim ve Istırabım. Kesit Yayınları, 2017.
42. Şengül, Büşra. “Kayıp Bedenler ve Kayıp Ruhlar: Erken Yirminci Yüzyıl Türk Romanında Engelli Erkekler.” Yüksek lisans tezi, Boğaziçi Üniversitesi, 2023.
43. Talu, Ercüment Ekrem. Gün Batarken. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1990.
44. Talu, Ercüment Ekrem. Kan ve İman. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1988.
45. Tokdoğan, Nagehan. “Sevginin ve Nefretin Eğilip Bükülebilirliği: Kadınların Milliyetçiliği.” Milliyetçilik ve Toplumsal Cinsiyet: Edebiyat, Medya ve Siyaset içinde, hazırlayanlar Simten Coşar ve Aylin Özman, 111–140. İletişim Yayınları, 2021.
46. Ulusman, Bilge. Edebi Babanın Reddi: Kadın Yazınında Kurucu Söylem, Türsel İşlev ve Anlatısal Arayışlar (1895–1950). Metis Yayınları, 2025.
47. Yılmaz, Hakan. “Michel Foucault’nun Biyo-İktidar Kavramı Çerçevesinde Nazi Dönemi Propaganda Belgesellerinin Analizi.” Yüksek lisans tezi, Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi, 2007.
48. Yuval-Davis, Nira. Cinsiyet ve Millet. Çeviren Ayşin Bektaş. İletişim Yayınları, 2020.