Emek veya Gelirini Ailesine Özgüleyen Altsoyun Denkleştirme Alacağının Mirasbırakanın Tasarruf Miktarının Hesaplanmasına Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 1224 - 1238, 31.12.2025

Muhammed Emin Bulut

Öz

Mirasbırakanın terekesi üzerindeki tasarruf nisabının hesaplanmasında birçok etken aynı anda değerlendirilmek zorundadır. Mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, kendisiyle bir arada yaşayanların üç aylık geçim giderleri ile terekeyi mühürleme ve defter tutma masrafları terekeden çıkarılacak değerler olarak bilinirken; denkleştirmeye tabi kazandırmalar, tenkise tabi sağlararası kazandırmalar, üçüncü kişiler yararına hayat sigortası alım bedelleri ve satış şeklinde gösterilen muvazaalı temlikler ise terekeye eklenecek değerler olarak bilinmektedir. TMK m. 507 de belirtilen değerler arasında sayılmayan ancak m. 370, 371 ve 641’de bir tereke borcu olarak kabul edilen altsoyun denkleştirme alacağı da mirasbırakanın tasarruf oranının hesaplanmasında terekenin aktiflerinden çıkarılacak değerler arasında gösterilmiştir.
Anadolu coğrafyasında özellikle tarım ve hayvancılıkla uğraşan ailelerin ergin çocuklarının ana ve babasının yanında yaşayarak onlara yardım ettikleri, hatta evlendikten sonra dahi kendilerinin yanında kalarak aile çiftliklerini ve büyük tarım arazilerini emeklerini özgüleyerek işletmeye devam ettikleri görülmektedir. Burada ergin çocuk, tüm çalışmasını ve gelirini aile ekonomisine katkıda bulunmak için sarf etmekte, böylece aile adına ekonomik kazancın artmasını sağlamaktadır. Hayatı boyuncu ailesinin yanında çalışarak mirasa esas terekenin artmasına katkıda bulunan altsoya hukuk düzeni, diğer mirasçılar gibi yaklaşmayarak bazı ayrıcalıklar tanımak istemiştir. Zira diğer mirasçıların edinecekleri miras payında emeğini veya gelirini ailesine özgüleyen mirasçının önemli bir payı bulunmaktadır. Katkı sahibi ve diğer mirasçıları aynı oranda miras payına tabi tutmak hakkaniyete uymaz. Yasal mirasçılar arasında adaletli bir paylaşımı ilke edinen TMK, altsoyun denkleştirme alacağını mirasın paylaştırılmasından önce halledilmesi gereken bir mesele olarak görmüştür. Bu çalışmada aslında bir tereke borcu olan altsoyun denkleştirme alacağı müessesesinin, öncelikle kanun sistematiği içerisindeki yeri, daha sonra mirasbırakanın tasarruf nisabına etkisi, tasarruf oranını belirleyen diğer hallerin katılımıyla ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Denkleştirme , Altsoyun denkleştirme alacağı , Tereke borcu , Tasarruf oranı , Emeğini veya gelirini aileye özgüleyen ergin evlat ya da torun.

The Effect of the Equalisation Claim of Descendants Who Devote Their Labour or Income to Their Family on the Calculation of the Deceased's Savings Amount

Öz

In the calculation of the disposition quorum on the estate of the heir, many factors must be evaluated at the same time. While the debts of the heir, funeral expenses, costs of sealing the estate and bookkeeping, three-month living expenses of the heir and the cohabitants are known as the values to be subtracted from the estate; the gains subject to equalisation, inter vivos gains subject to equalisation, life insurance purchase prices for the benefit of third parties and collusive assignments shown as sales are known as the values to be added to the estate. In addition, disinheritance, exclusion, renunciation and deprivation of inheritance also have important effects on the calculation of the savings rate of the heir. Article 641, which is in harmony with Article 371 of our Civil Code and regulated as an estate debt, has not been able to contain the important position it actually has due to the problems experienced in asserting the right to claim, recording it as a receivable item and calculating it.
In the family structure, which is frequently encountered in the regions of our country where agriculture and animal husbandry is intensive, the adult child spends all his/her labour and income to contribute to the family economy, and even ensures the growth and development of the family business, thus multiplying the economic gain for the family. The legal order does not treat the descendant, who contributes to the economic welfare of the family by working with his/her family throughout his/her life, like other heirs and wishes to recognise some privileges. Because the heir who devoted his/her labour and income to his/her family has a significant contribution in the inheritance share to be acquired by other heirs.

Anahtar Kelimeler

Equalisation , equalisation claim of the descendant , probate debt , savings rate , adult son or grandson who devotes his labour or income to the family.

Kaynakça

• Akçaal, Mehmet. “Sağ Kalan Eşin Katılma Alacağı ve Bunun Mirasın Tasfiyesine Etkisi.” İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 2, 2020, s. 231-247.
• Ayalp, Ridade Tuba. Mirasçıların Tereke Borçlarından Sorumluluğu. Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
• Ayan, Serkan. “Emeğini veya Gelirini Aileye Özgüleyen Altsoyun Denkleştirme Alacağı ve Almanya Örneği.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 12, S. 1, 2011, s. 25-84. Çabri, Sezer. Türk Miras Hukuku Şerhi (TMK m.495-574) Cilt I. Güncellenmiş 2. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, Şubat 2022.
• Çabri, Sezer. Türk Miras Hukuku Şerhi (TMK m.640-682) Cilt III. Güncellenmiş 2. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, Haziran 2023.
• Çekin, Mesut Serdar. “Mal Rejimi Hukukunda Gerçekleştirilen Tasarrufların Miras Hukukuna Etkisi.” İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 4, S. 2, 2017, s. 189-208.
• Dural, Mustafa / Öz, Turgut. Türk Özel Hukuku Cilt IV Miras Hukuku. 21. Bası, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2024.
• Edis, Seyfullah. “Birlikte Yaşadığı Ailesine Emeğini veya Gelirini Tahsis Eden Reşit Çocuğun Muhik Tazminat Alacağı.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 21, S. 1, 1964, s. 369- 419.
• Erdoğan, Kemal. “Mal Rejimi Sözleşmelerine Karşı Saklı Payın Korunması ve İsviçre Medeni Kanunu’nda Yapılan İlgili Değişikliklerin Değerlendirilmesi.” İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 81, S. 2, 2023, s. 377-410.
• Eren, Fikret / Yücer Aktürk, İpek. Türk Miras Hukuku. 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2019.
• Gönen, Doruk. Mirasın Paylaşılması. On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, Ekim 2023.
• Güleş, Bedia. “Türk Miras Hukukunda Denkleştirme.” Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 134, 2028, s. 355-430.
• İmre, Zahit / Erman, Hasan. Miras Hukuku. 17. Basım, Der Yayınları, İstanbul, 2024. Kocayusufpaşaoğlu, Necip. Miras Hukuku. 2. Bası, Filiz Kitabevi, İstanbul, 1978. Kılıçoğlu, Ahmet. Miras Hukuku. 13. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara, 2023.
• Hatemi, Hüseyin. Miras Hukuku. 10. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, Ekim 2022.
• Nar, Ahmet. Türk Miras Hukukunda Tenkis. On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, Haziran 2016. Serozan, Rona / Engin, Baki
• İlkay. Miras Hukuku ve Tamamı Çözümlü Pratik Çalışmalar. 9. Baskı,
• Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.
• Turan Başara, Gamze. “Ölüme Bağlı Tasarrufların Tenkisi ve Tenkis Davası.” Türkiye Adalet
• Akademisi Dergisi, S. 27, 2016, s. 365-408.