Türk Hukukunda Yeni Değer Sigortalarında Sigorta Tazminatı

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 1394 - 1417, 31.12.2025

Mehmet Cemil Türk

Öz

Zarar sigortaları, sigortalının malvarlığında somut olarak meydana gelen eksilmeleri güvence altına almaya amaçlayan bir sigorta türüdür. Bu kapsamda sigortacı, sigortalının uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür (TTK m. 1459). Sigortacının sorumluluğu, sigorta bedeli ile sınırlandırılmıştır (TTK m. 1461/1). Sigorta bedeli, kural olarak sigortacının sorumluluğunun azami sınırını oluşturmaktadır. Ancak TTK m. 1461/2 hükmü ile bu kurala önemli bir istisna getirilmiştir. Buna göre, TTK m. 1461/1’de yer alan sınırlama, aynen tazmini öngören yeni değer sigortaları hakkında uygulanmaz. Dolayısıyla, bu tür sigortalarda sigortacı, sigortalının zararından fazla ödeme yapabilir ve zararı aşan bu ödemeler geçersiz sayılmaz.
Yeni değer sigortası, rizikonun gerçekleşmesi hâlinde hasara uğrayan malın riziko gerçekleştiği andaki “yeni değerini” esas alan bir sigorta türüdür. Bu durum, zenginleşme yasağı ilkesi karşısında, bu sigorta türüne ilişkin bazı tereddütlere yol açmaktadır. Bununla birlikte, bu sigorta türünde sigorta tazminatının nasıl belirleneceği konusunda Kanunda açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu çerçevede, tazminatın hangi esaslara göre ve nasıl belirleneceği uygulamada önemli bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır.
Bu makalenin amacı, yeni değer sigortasını genel hatlarıyla ortaya koymak ve yeni değer tazminatına ilişkin esasları belirlemektir. Bu kapsamda, öncelikle yeni değer sigortasının hukuki niteliği ve türleri kısaca ele alınacaktır. Ardından, öğretideki görüşler ve yargı kararları ışığında, yeni değer tazminatına ilişkin esaslar belirlenmeye çalışılacaktır. Çalışmada tümdengelim yöntemi benimsenecektir. Bu çerçevede, öğretideki görüşler ve yargı kararlarındaki genel ilkelerden hareketle bir sonuca ulaşılmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Yeni Değer Tazminatı , Yeni Değer Sigortası , Zenginleşme Yasağı , Zarar Sigortaları , Sigorta Hukuku

Insurance Compensation in New-for-Old Insurance under Turkish Law

Öz

Indemnity insurance is a type of insurance designed to cover tangible losses incurred in the insured’s assets. Within this framework, the insurer is obliged to compensate the insured for any losses (Art. 1459 of the Turkish Commercial Code – TCC). The liability of the insurer is limited to the insured sum (Art. 1461/1 of TCC), which generally represents the upper limit of the insurer’s obligation. However, a significant exception to this rule is provided under Art. 1461/2 of TCC. According to this provision, the limitation set out in Art. 1461/1 of TCC does not apply to new-for-old insurance policies. Therefore, under such policies, the insurer may pay an amount exceeding the loss insured, and such overpayments are not deemed invalid.
New-for-old insurance is a type of cover where compensation is based on the ‘new replacement value’ of the damaged property at the time of the incident. However, this raise concerns in light of the principle of indemnity, which prohibits unjust enrichment. Furthermore, the applicable legislation contains no explicit provision on how compensation is to be calculated in such cases. As a result, the principles and methods for determining the compensation amount remain a significant source of uncertainty in practice.
This article aims to provide a general overview of new-for-old insurance and to identify the main principles applicable to the calculation of compensation under this type of insurance. In this context, the legal nature and main types of new-for-old insurance will first be examined briefly. Subsequently, the relevant principles will be explored in light of doctrinal opinions and case law. The study adopts a deductive method and seeks to reach a conclusion based on general principles derived from legal scholarship and case law.

Anahtar Kelimeler

New-for-Old Compensation , New-for-Old Insurance , Principle of Indemnity , Indemnity Insurance , Insurance Law

Kaynakça

• Arseven, Haydar. Sigorta Hukuku. 2. Baskı, Beta Basım Yayım, İstanbul, 1991.
• Atamer, Kerim. “Yeni Türk Ticaret Kanunu Uyarınca ‘Zarar Sigortaları’na Giriş.” Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C. 27, S. 1, 2011, s. 21-106.
• Ayhan, Rıza / Çağlar, Hayrettin / Özdamar, Mehmet. Sigorta Hukuku. 6. Baskı, Ankara, 2023.
• Bänninger, Kurt. Die Neuwertversicherung in der Schweiz, ihre Zulässigkeit und heutige rechtliche Ausgestaltung. Verlag Stämpfli & CIE, Bern, 1962.
• Bozer, Ali. Sigorta Hukuku, Genel Hükümler – Bazı Sigorta Türleri. 2. Baskı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, 2009.
• Bozkurt, Tamer. Sigorta Hukuku Ders Kitabı. 15. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2025.
• Can, Mertol. “Yeni Değer Sigortası (Neuwertversicherung).” Prof. Dr. Ali Bozer’e Armağan, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, 1998, s. 167-196 (Anılış: Yeni Değer).
• Can, Mertol. Türk Özel Sigorta Hukuku (Ders Kitabı), C. I. Adalet Yayınevi, Ankara, 2018 (Anılış: Sigorta Hukuku 2018).
• Can, Mertol. Türk Özel Sigorta Hukuku (Ders Kitabı). 3. Baskı, İmaj Yayınevi, Ankara, 2009 (Anılış: Sigorta Hukuku 2009).
• Cebe, Memet Sinan. Uygulamalı Sigorta Hukuku. Adalet Yayınevi, Ankara, 2018.
• Çeker, Mustafa. 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununa Göre Sigorta Hukuku. 27. Baskı, Karahan Yayınevi, Adana, 2023. Demir, İsmail. Sigorta Hukuku – Ders Kitabı. Yetkin Yayınları, Ankara, 2023.
• Günay, M. Barış. Sigorta Hukuku. 6. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2025.
• Kaner, İnci Deniz. Sigorta Hukuku. 4. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2021.
• Kara, Hacı. Sigorta Hukuku. 2. Baskı, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2021.
• Karayalçın, Yaşar. Risk – Sigorta – Risk Yönetimi, Özel Sigorta Hukukuna Giriş. Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, 1984.
• Kazancı İçtihat Bilgi Bankası, https://lib.kazanci.com.tr/ibb (Anılış: Kazancı).
• Kender, Rayegân. Türkiye’de Hususi Sigorta Hukuku. 17. Baskı, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2021. Kimura, Eiichi. “Das Versicherte Interesse in der Neuwertversicherung.” Hitotsubashi Journal of Commerce and Management, C. 4, S. 1, 1966, s. 18-31 (Anılış: Interesse).
• Kimura, Eiichi. “Neuwertversicherung des Kraftfahrzeuges.” Hitotsubashi Journal of Commerce and Management, C. 9, S. 1, 1974, s. 1-15 (Anılış: Kraftfahrzeuges).
• Köroğlu Ölmez, Belin. Sigorta Hukukunda Zenginleşme Yasağı. Çankaya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, 2020.
• Kubilay, Huriye. Uygulamalı Özel Sigorta Hukuku. Barış Yayınları Fakülteler Kitabevi, İzmir, 1999 (Anılış: Sigorta). Kubilay, Huriye. Yeni Değer Sigortası. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Yayınları,
• Ankara, 1994 (Anılış: Yeni Değer). Matzen, Holger. Die moderne Neuwertversicherung im Inland und Ausland. Verlag Versicherungswirtschaft e.V., Karlsruhe, 1970.
• Möller, Hans (Çev. Öztan, Fırat). “Menfaat ve Değerlendirilmesi.” Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C. 4, S. 2, 1967, s. 255-273.
• Sayhan, İsmet. Sigorta Sözleşmelerinin Konusu (Aşkın Sigorta – Eksik Sigorta – Sigorta Tazminatının Hesaplanması). Yetkin Yayınları, Ankara, 2001.
• Sevinç Kuyucu, Aslıhan. “Zarar Sigortalarında Sigortacının Ödeme Yükümlülüğü ve Sınırları.” Sigorta Hukuku Sempozyumları, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2018, s. 31-67.
• Ünan, Samim. Türk Ticaret Kanunu Şerhi, Altıncı Kitap: Sigorta Hukuku, Cilt II, Sigorta Türlerine İlişkin Özel Hükümler, Birinci Bölüm, Zarar Sigortaları (Madde 1453- 1486). On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2016 (Anılış: C. II).
• Ünan, Samim. Türk Ticaret Kanunu Şerhi, Altıncı Kitap: Sigorta Hukuku, Cilt I, Genel Hükümler (Madde 1401- 1452). On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2016 (Anılış: C. I).
• Ünan, Samim. Türk Ticaret Kanunu Şerhi, Altıncı Kitap: Sigorta Hukuku, Cilt VII, Yargı Kararları. On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2021 (Anılış: C. VII).
• Ünan, Samim. Türk Ticaret Kanunu Şerhi, Altıncı Kitap: Sigorta Hukuku, Cilt IV, Yargıtay Kararları. On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019 (Anılış: C. IV).
• Yargıtay Karar Arama Sistemi, https://karararama.yargitay.gov.tr/.