Yapay Zekanın Ceza Muhakemesinde Vicdani Kanaate Ulaşmak İçin Kullanılması

Öz

Ceza muhakemesinin amacı şüpheli ve sanığın haklarına saygılı bir biçimde maddi gerçeğin araştırılıp bulunması ve cezai uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasıdır. Maddi gerçeğin tespiti ise mahkeme başkanı veya hâkimin, cezai uyuşmazlığa ilişkin vicdani kanaatine göre yapılır. Yapay zekâ alanındaki güncel gelişmeler ve yapay zekanın karar verme süreçlerinde halihazırda kullanılmaya başlanması, yapay zekanın; ceza muhakemesinde vicdani kanaate ulaşmak için kullanılıp kullanılamayacağı sorusunu akla getirmektedir. Hâkimin, maddi gerçeğin tespiti için vicdani kanaate ulaşması bir süreci ifade eder. Bu süreç içerisinde insan hâkim; bir dizi araştırma yaparak akıl yürütmekte, tecrübe kurallarından, karinelerden ve değerlere dayanan duygulardan yararlanarak gerekçeye dayanan şüpheyi yenmeye çalışmaktadır. Yapay zekanın hukuk alanında ve ceza muhakemesinde kullanılmasına ilişkin güncel gelişmeler ışığında vicdani kanaatin oluşumu sırasında insan hâkim tarafından yerine getirilen işlemlerin, yapay zekâ tarafından da yerine getirilip getirilemeyeceği incelemenin ana konusunu oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay zekâ
• Ceza muhakemesi
• Maddi gerçek
• Vicdani kanaat

The Use of Artificial Intelligence to Reach a Conscientious Conviction in Criminal Proceedings

Öz

The purpose of criminal procedure is to investigate and determine the material truth and to resolve the criminal dispute in a manner that respects the rights of the suspect and the accused. The determination of the material truth is made according to the conscientious conviction of the presiding judge or the judge concerning the criminal dispute. Recent developments in the field of artificial intelligence and its increasing use in decision-making processes raise the question of whether artificial intelligence can be used in criminal proceedings to reach a conscientious conviction. The process of a judge reaching a conscientious conviction to determine the material truth represents a series of steps. During this process, the human judge conducts research, engages in reasoning, and seeks to overcome reasonable doubt based on rules of experience, presumptions, and emotions grounded in values. In light of recent developments regarding the use of artificial intelligence in law and, in particular, in criminal procedure, the main focus of this study is whether the functions performed by a human judge during the formation of a conscientious conviction can also be carried out by artificial intelligence.

Anahtar Kelimeler

• Artificial intelligence
• Criminal procedure
• Material truth
• Conscientious conviction

Kaynakça

1. Artuç, Mustafa / Elmas, Mehmet Tevfik. Ceza Muhakemesinde Duruşma Yönetimi ve Yasa Yolları. 3.Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2019.
2. Ashley, D. Kevin. Artificial Intelligence and Legal Analytics. Cambridge University Press, Cambridge, 2017.
3. Atkinson, Katie / Bench-Capon, Trevor / Bollegala, Danushka. “Explanation in AI and Law: Past, Present and Future.” Artificial Intelligence, S.289, 2020, s. 1-21.
4. Başbuğ, Aydın. Hukukta Yöntem. 2.Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul, 2023.
5. Bilgin, Hikmet. “Yapay Zekânın Mahkeme Kararlarında Kullanımına Uluslararası Bir Bakış ve Robot Hâkimler Hakkında Düşünceler.” İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.13, S.2, 2022, s. 405-419.
6. Birtane, Şermin. “Hâkime Yardımcı Yapay Zekâ.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S.59, 2024, s. 233-272.
7. Bora Çınar, Sevda. “Dava Yönetimi ve Yapay Zekâ Etkileşimi Üzerine Düşünceler.” Legal Hukuk Dergisi, C.20, S.234, 2022, s. 2089-2130.
8. Bora Çınar, Sevda. “İnsanlığın Kaderini Etkileyecek Kararların Teknoloji Şirketleri Kontrolündeki Yapay Zekâ Sistemlerine Bırakılmasının Uygun Olup Olmadığının Değerlendirilmesi: Karar Ağacı Tabanlı Bir Analiz.” Hukuk Adalet ve Eleştirel Hukuk Dergisi, C.16, S.36, 2024, s. 201-282.

9. Caşın, Mesut / Al, Dursun / Başkır, Nur Dinemis. “Yapay Zekâ ve Robotların Eylemlerinden Kaynaklanan Cezai Sorumluluk Sorunu.” Ankara Barosu Dergisi, C.79, S.1, 2021, s. 1-73.
10. Centel, Nur / Zafer, Hamide. Ceza Muhakemesi Hukuku. 20.Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul, 2021.
11. Çevik, Yasin. Ceza Muhakemesinde İspat. 1.Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
12. Çınar, İsmail. “Ceza Muhakemesinde Hüküm Verme Sürecine Metodolojik Bir Bakış.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 56, 2023, s. 337-370.
13. Demirdal, Mustafa Balkan. “Ceza Hakiminin Vicdanı Üzerine Bir Değerlendirme.” Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.5, S.1, 2020, s. 1021-1042.
14. Dülger, Murat Volkan / Taşkın, Şaban Cankat. Ceza Muhakemesi Hukuku. 1.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
15. Efe, Ahmet. “Yargısal ve Hukuki Süreçlerde Yapay Zekâ Kullanan Araçlar Üzerine Bir Araştırma.” Bilgi Yönetimi Dergisi, C.5, S.1, s. 92-117.
16. Erdoğan, Irmak. Yapay Zekâ ve Profilleme Teknolojilerinin Ceza Muhakemesinde Kişisel Veri İşlenmesine Etkileri. Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022.
17. Farrands, Don. “Artificial Intelligence and Litigation — Future Possibilities.” Handbook for Judicial Officers, 2021, s. 1188-1228.
18. Feyzioğlu, Metin. Ceza Muhakemesinde Vicdani Kanaat. Yetkin Yayınları, Ankara, 2002.
19. Feyzioğlu, Metin. Ceza Muhakemesinde İspatın Ölçütü Olarak Vicdani Kanaat. Islık Yayınları, İstanbul, 2015.
20. Gary, E. Marchant. “Emerging Technologies and the Courts.” Court Review: Journal of the American Judges Association, S.55, 2019, s. 146-153.
21. Gedik, Doğan. “İspatta Akıl Yürütme, Tecrübe Kuralları ve Karinelerin İşlevi.” Terazi Hukuk Dergisi. C.12, S.133, 2017, s. 48-57.
22. Güçlütürk, Osman Gazi. Türk Hukukunda Makine Öğrenmesine Dayalı Yapay Zekâda Verinin Hukuka Uygun Şekilde Kullanılması. Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021.
23. Karakehya, Hakan. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6.Maddesi (Adil Yargılanma Hakkı Bağlamında) Ceza Muhakemesinde Duruşma. 1.Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2008.
24. Karakehya, Hakan. Ceza Muhakemesinde Maddi Gerçeğin Tespiti. 1.Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2016.
25. Karakehya, Hakan. Ceza Muhakemesi Hukuku. 4.Baskı, Nisan Kitabevi, Ankara, 2022.
26. Katz, Daniel Martin / Michael J. Bommarito II / Blackman, Josh. “A General Approach for Predicting the Behavior of the Supreme Court of the United States.” PLoS ONE, C.12, S.4, 2017, s. 1-18.
27. Koçyiğit, Ahmet / Darı, Abdülhakim Bahadır. “Yapay Zekâ İletişiminde Chatgpt: İnsanlaşan Dijitalleşmenin Geleceği.” Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, C.7, S.2, 2023, s. 427-438.
28. Lederer, I. Fredric. “The Road to the Virtual Courtroom? A Consideration of Today’s-and Tomorrow’s-High Technology Courtrooms.” South Carolina Law Review, S.50, 1999, s. 800-844.
29. Maddox, Ian. “Artificial Intelligence in the Courtroom: Forensic Machines, Expert Witnesses, and the Confrontation Clause.” Case Western Reserve Journal of Law, Technology & the Internet, C.15, S.2, 2024, s. 416- 455.
30. Mitchell, Melanie. “Abstraction and Analogy-Making in Artificial Intelligence.” Annals of the New York Academy of Sciences, S.1505, 2021, s. 1-24.
31. Mohsin, Kamshad. “Yapay Zekâ Hukukunun Gerekliliği.” Çev. Çağla Karadağ, Ceza Hukukunda Robot, Yapay Zekâ ve Yeni Teknolojiler, Ed. Yener, Ünver, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021, 41-46.
32. Nabiyev, Vasif. Yapay Zekâ Derin Öğrenme – Stratejili Oyunlar Örüntü Tanıma – Doğal Dil İşleme. 6.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021.
33. Özbek, Veli Özer. “Ceza Muhakemesinde Hâkimin Vicdani Kanaati.” Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Arkivi 16. Kitap. İstanbul Barosu Yayınları. 2007, s. 283-287.
34. Özbek, Veli Özer / Doğan, Koray / Bacaksız, Pınar. Ceza Muhakemesi Hukuku. 17. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
35. Özcan, Sevgi. Gündelik Hayattaki Yeri, Kökeni ve Neliği Bakımından Vicdan. Maltepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
36. Özdemir, Ender. Türk Ceza Hukukunda Vicdani Kanaat Kapsamında Yapay Zekâ Kullanımı. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
37. Öztürk, Bahri, vd. Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku. 17.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
38. Öztürk, Bahri vd. Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku. 18. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
39. Prakken, Henry / Sartor, Giovanni. “Law and Logic: A Review from an Argumentation Perspective.” Artificial Intelligence, S.227, 2015, s. 214-245.
40. Reiling, Dory. “Courts and Artificial Intelligence.” International Journal for Court Administration, C.11, S.2, 2020, s.1-10.
41. Rissland, Edwina. “Artificial Intelligence and Law: Stepping Stones to a Model of Legal Reasoning.” The Yale Law Journal, S.99, 1990, s. 1956-1981.
42. Rodríguez de las Heras Ballell, Teresa. “Legal Challenges of Artificial Intelligence: Modelling the Disruptive Features of Emerging Technologies and Assessing the Possible Legal Impact.” Uniform Law Review, C.24, S.2, 2019, s. 302-314.
43. Sapan, Oğuzhan. Ceza Muhakemesinde Yapay Zekâ Kullanımı. 1.Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2024.
44. Serozan, Rona. “Hukukta Yöntem.” Yaşar Üniversitesi Elektronik Dergisi. Prof.Dr. Aydın Zevkliler’e Armağan. C.8, S.Özel, 2013, s. 2423-2440.
45. Sinai, Yuval / Alberstein, Michal. “Expanding Judicial Discretion: Between Legal and Conflict Considerations.” Harvard Negotiation Law Review. S.21, 2016, s. 221–277.
46. Sourdin, Tania. “Judge V Robot? Artificial Intelligence And Judicial Decision-Making.” UNSW Law Journal, C.41, S.4, 2018, s. 1114-1133.
47. Sourdin, Tania / Cornes, Richard “Do Judges Need to Be Human? The Implications of Technology for Responsive Judging.” The Responsive Judge, S.67, 2018, s 87-119.
48. Surden, Harry. “Machine Learning and Law.” Washington Law Review, C.89, S.1, 2014, s. 87-115.
49. Surden, Harry. “Artificial Intelligence and Law: An Overview.” Georgia State University Law Review, C.4, S.35, 2019, s. 1305-1337.
50. Susskind, Richard. How to Think About AI a Guide for the Perplexed. 1.Baskı, Oxford University Press, New York, 2025.
51. Sümer, Seda Yağmur. “Ceza Yargılamasının Geleceği: Robot Hâkim.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.23, S.2, 2021, s.1543-1591.
52. Şahin, Cumhur / Göktürk, Neslihan. Ceza Muhakemesi Hukuku-I. 12.Baskı, Seçkin Yayıncılık Ankara, 2021.
53. Şahin, Cumhur / Göktürk, Neslihan. Ceza Muhakemesi Hukuku-II. 12.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022.
54. Tamer, Halil Yasin / Övgün, Barış. “Yapay Zekâ Bağlamında Dijital Dönüşüm Ofisi.” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C.75, S.2, 2020, s.775-803.
55. Tarhan, Elif. “Hukuk ve Vicdan.” Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Arkivi 26. Kitap. İstanbul Barosu Yayınları, 2014, s.405-413.
56. Turing, Alan Mathison. “Computing Machinery and Intelligence.” Mind, S.49, 1950, s.433-460.
57. Uysal, Mitat. Uygulamalar ile Yapay Zekâ ve Makina Öğrenmesi. 1.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
58. Ünver, Yener / Hakeri, Hakan. Ceza Muhakemesi Hukuku.19. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2022.
59. Yenidünya, Caner / İçer, Zafer. Ceza Muhakemesi Hukuku. 1.Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2016.
60. Yenisey, Feridun / Kunter, Nurullah / Nuhoğlu, Ayşe. Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku. 18.Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2010.
61. Yenisey, Feridun / Nuhoğlu, Ayşe. Ceza Muhakemesi Hukuku. 21.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
62. Završnik, Aleš. “Ceza Adaleti, Yapay Zekâ Sistemleri ve İnsan Hakları.” Çev.Hale Akdağ, Ceza Hukukunda Robot, Yapay Zekâ ve Yeni Teknolojiler, Ed. Yener, Ünver, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021, s.181-201.
63. Y. 6. CD., E. 2011/16588, K. 2014/1054, T.21.01.2014 (ET: 19.08.2025, https://legalbank.net/arama)
64. İçer, Zafer / Buluz, Başak. “Yapay Zekânın Ceza Muhakemesindeki Rolü ve Geleceği.” 9. Uluslararası Suç ve Ceza Film Festivali, İstanbul Üniversitesi, 2019, https://www.academia.edu/41074795/YAPAY_ZEK%C3%82NIN_CEZA_MUHAKEMES%C4%B0NDEK%C4%B0_ROL %C3%9C_VE_GELECE%C4%9E%C4%B0
65. State v. Loomis, Wisconsin Supreme Court Requires Warning Before Use of Algorithmic Risk Assessments in Sentencing, 2017, https://harvardlawreview.org/print/vol-130/state-v-loomis/
66. Hern /Alex “Stephen Hawking: AI will be 'either best or worst thing' for humanity.” The Guardian, 19.10.2016, https://www.theguardian.com/science/2016/oct/19/stephen-hawking-ai-best-or-worst-thing-for- humanity-cambridge
67. https://policehumanrightsresources.org/automating-injustice-the-use-of-artificial-intelligence- automated-decision-making-systems-in-criminal-justice-in-europe
68. https://hukukvebilisim.org/cinde-robot-hakimler/
69. https://www.logo.com.tr/blog/blog-detay/chat-gpt-5-yapay-zekânin-gelecegi
70. https://rm.coe.int/ethical-charter-en-for-publication-4-december-2018/16808f699c
71. https://civilresolutionbc.ca/
72. https://www.ebrevia.com/#homepage
73. https://neota.com/solution/neota-solution-2/
74. https://www.keoghs.co.uk/
75. https://hellodivorce.com/
76. https://blog.rossintelligence.com/
77. https://donotpay.com/