Grup Hayat Sigortası ve Tontin Sözleşmelerine Yönelik Sigorta Hukuku İlkeleri Çerçevesinde Bir Değerlendirme

Öz

Tontin ile grup hayat sigortası, Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) ayrı maddelerde düzenlenen, nitelik ve işleyiş bakımından birbirinden oldukça farklı iki müessesedir. TTK m. 1488 hükmünde düzenlenen tontin, birden fazla kişinin ödediği katkı paylarıyla oluşturulan havuzun, belirli şartlara göre hayatta kalanlara veya ölenlerin önceden belirlediği lehtarlara dağıtılmasını esas alır. Tontin klasik anlamda bir sigorta sözleşmesi değildir; sigortacı, riziko veya prim gibi temel unsurlar tontinde bulunmaz. Grup hayat sigortası ise TTK m. 1496’da düzenlenmiş, en az on kişilik gruplar için yapılan ve sigortacının belirli rizikoları üstlendiği bir sigorta sözleşmesidir. Anılan sözleşmede sigortacı, sigorta ettiren ve sigortalılar olmak üzere üçlü bir taraf ilişkisi bulunur. Rizikonun gerçekleşmesi hâlinde sigortacı tarafından tazminat ödenir. Tontinde tüm katılımcılar eşit statüde yer alır ve katkı payları bireysel değil, ortak birikim ve paylaşım amacı taşır. Katılımcı sayısında yasal bir alt sınır yoktur. Buna karşılık grup hayat sigortasında asgari on kişi şartı aranır ve primler genellikle (örneğin, işveren gibi) bir sigorta ettiren tarafından ödenir. Lehtar belirleme, sözleşmenin süresi, kamusal denetim ve bilgilendirme yükümlülüğü gibi hususlar bakımından da tontin ve grup sigortası arasında farklılıklar mevcuttur. Tontin sistemleri özel hukuk ilişkisi içinde yürür ve kamu denetimine tabi değildir. Grup hayat sigortaları ise mevzuatla daha geniş bir şekilde düzenlenir ve ilgili kamu otoritesince denetlenir. Netice olarak tontin tasarruf ve paylaşım esasına dayanırken; grup hayat sigortası, öngörülemeyen risklere karşı mali güvence sağlayan klasik bir sigorta mekanizmasıdır.

Anahtar Kelimeler

• Grup sigortası
• grup hayat sigortası
• tontin
• lehtar
• sigorta.

An Evaluation Within The Framework Of Insurance Law Prıncıples For Group Life Insurance And Tontin Contracts

Öz

Tontin and group life insurance are two institutions that are regulated in separate articles in the Turkish Commercial Code (TCC) and are quite different from each other in terms of quality and operation. The tontin regulated under Article 1488 of the TCC is based on the distribution of the pool created by the contributions paid by more than one person to the survivors or to the beneficiaries predetermined by the deceased according to certain conditions. Tontin is not an insurance contract in the classical sense; Basic elements such as insurer, risk or premium are not included in the tont. Group life insurance, on the other hand, is an insurance contract regulated in Article 1496 of the TCC, made for groups of at least ten people and in which the insurer assumes certain risks. In the said contract, there is a three-party relationship: the insurer, the insurant and the insured. In case of risk, compensation is paid by the insurer. In Tont, all participants have equal status and contributions are not individual, but for common accumulation and sharing. There is no legal lower limit on the number of participants. On the other hand, group life insurance requires a minimum of ten people and premiums are usually paid by an insurant (such as an employer). There are also differences between tontin and group insurance in terms of issues such as beneficiary determination, duration of the contract, public audit and information obligation. Tontin systems operate in a private law relationship and are not subject to public control. Group life insurances, on the other hand, are regulated more broadly by legislation and supervised by the relevant public authority. As a result, while tontin is based on the principle of saving and sharing; Group life insurance is a classic insurance mechanism that provides financial security against unforeseen risks.

Anahtar Kelimeler

• Group insurance
• group life insurance
• tontin
• beneficiary
• insurance.

Kaynakça

1. Akmut, Özdemir. Hayat Sigortası-Teori ve Türkiye’deki Uygulama.. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara, 1980.
2. Bernhardt, Thomas. “A Note on Bequest Preferences in Utility Maximisation For Modern Tontines.” The University of Manchester Research, 2025, Erişim Tarihi: 24.10.2025.
3. Boetius, Jan. Einführung in die Krankenversicherung, Münchener Kommentar zum VVG. 1. Auflage 2009.
4. Bozer, Ali. Sigorta Hukuku. Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara, 1965.
5. Bruck, Ernst/Möller, Hans. Versicherungsvertragsgesetz-Großkommentar, Zweiter Band- Art. 33-73, 9. Auflage, De Gruyter, 2010.
6. Çiftçi, Tuğba. Grup Sigortası Kavramı ve Tabi Olduğu Hukuki Esaslar. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, 2016.
7. Gallais-Hamonno, Georges/ Rietsch Christian. “Lorenzo Tonti, Inventeur de la Tontine.” LEO Working Papers / DR LEO-2693, Orleans Economics Laboratory / Laboratoire d'Economie d'Orleans (LEO), University of Orleans, 2018, Erişim Tarihi: 24.10.2025.
8. Gregg, Davis Weinert. An Analysis Of Group Life Insurance. University Of Pennsylvania Press, Scranton- Pennsylvania, 1950.

9. Herdter, Fabian. Der Gruppenversicherungsvertrag: Grundlagen und ausgewählte Problemfelder, Frankfurter Reihe, Band 20. VVW Verlag, Karlsruhe, 2010.
10. Hirsch, Ernst. Deniz Ticareti ve Sigorta Hukuku. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Talebe Cemiyeti Yayınları, İstanbul, 1942.
11. Kabukçuoğlu Özer, F. Dilek. Mukayeseli Hukukta ve Uygulamada Hayat Sigortası. 2. Baskı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara, 2014.
12. Kayıhan, Şaban/Günergök, Özcan. Türk Özel Sigorta Hukuku. 7. Baskı, Umuttepe Yayınları, İstanbul, 2024.
13. Kender, Rayegan. Türkiye’de Hususi Sigorta Hukuku. 16. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2017.
14. Langheid, Theo/ Wandt, Manfred. Münchener Kommentar zum Versicherungsvertragsgesetz. 3. Auflage, Verlag C.H.BECK, 2022.
15. Logoz, François. “Appréhension en droit suisse de la clause de tontine de droit français conclue par deux époux.” Anwaltsrevue-Revue de l'avocat, C. 6, S. 7, 2013, s. 269–272, Erişim Tarihi: 24.10.2025.
16. McKeever, Kent. “A Short History of Tontines A Short History of Tontines.” Fordham Journal of Corporate & Financial Law Fordham Journal of Corporate & Financial Law, C. 15, S. 2, 2010, 491-521.
17. Millauer, Horst. Rechtsgrundsӓtze der Gruppenversicherung. 2. Auflage, Verlag Versicherungswirtschaft, Karlsruhe, 1966.
18. Özdamar, Mehmet/ Doğan, Burak. Sigorta Hukuku Temel Hukuk Dizisi. Seçkin Yayınevi, Ankara, 2020.
19. Rüffer, Wilfried/ Halbach, Dirk/ Schimikowski, Peter. Versicherungsvertragsgesetz Handkommentar. 4. Aufl., Nomos Verlagsgesellschaft, Baden-Baden, 2020.
20. Savun, Ayşe Tülay. Dünyada Grup Hayat Sigortalarına Bakış. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 1994.
21. Şenocak, Kemal. “Hayatı Sigorta Edilecek Kişi (Riziko Şahsı) (TTK m. 1490)” BATİDER, C. 28, S. 2, 2012, s. 47-82. (Şenocak, Riziko)
22. Şenocak, Kemal. Üçüncü Şahıs Lehine Hayat Sigortası Sözleşmesi. Turhan Kitabevi, Ankara, 2009. (Şenocak, Hayat)
23. Taşkın, Melda. Krediye Bağlı Hayat Sigortası. On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2019.
24. Topsoy, Fevzi. “Başkasının Hayatı Üzerine Yapılan Sigorta Sözleşmelerinde Menfaat” BATİDER, C. 31, S. 2, 2015, s. 131-163.
25. Ulaş, Işıl. Uygulamalı Can Sigortası Hukuku-Hayat ve Kişisel Kaza Sigortaları. 2. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara, 2002.
26. Ünan, Samim. Hayat Sigortası Sözleşmesi. Beta Yayınevi, İstanbul, 1998. (Ünan, Hayat)
27. Ünan, Samim. Türk Ticaret Kanunu Şerhi Altıncı Kitap-Sigorta Hukuku-Cilt II. On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2016. (Ünan, C. II)
28. Ünan, Samim. Türk Ticaret Kanunu Şerhi Altıncı Kitap-Sigorta Hukuku-Cilt III. On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2017. (Ünan, C. III)
29. Yazıcıoğlu Emine/ Şeker Öğüz, Zehra. Sigorta Hukuku. 5. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2022.
30. Weir, David R. “Tontines, Public Finance, and Revolution in France and England, 1688-1789.” The Journal of Economic History (Published by: Cambridge University Press on behalf of the Economic History Association), Vol. 49, No. 1 Mar., 1989, s. 95-124.
31. Wilson, Judy/ Brownstone, lrene. Life Insurance Fundamentals. John Wiley & Sons, Inc, New York, 1976.
32. Erişim Tarihi: 24.10.2025.
33. Erişim Tarihi: 24.10.2025.
34. Erişim Tarihi: 24.10.2025.
35. < https://rpc.cfainstitute.org/research/financial-analysts-journal/2015/king-williams-tontine > Erişim Tarihi: 24.10.2025.
36. Erişim Tarihi: 24.10.2025.
37. Erişim Tarihi: 24.10.2025.
38. Erişim Tarihi: 24.10.2025.
39. Erişim Tarihi: 24.10.2025.
40. < https://www.theactuarymagazine.org/tontine-thinking/ > Erişim Tarihi: 24.10.2025.
41. Erişim Tarihi: 24.10.2025.
42. Erişim Tarihi: 24.10.2025.
43. Erişim Tarihi: 30.12.2025.