Hükümlülere İlişkin İyi Hâl Değerlendirmesi Ve Yeni Bir Yöntem Olarak “Puanlama”: Türkiye’nin 5 Yıllık Uygulama Deneyimi

Öz

3 Aralık 2019 tarihinde yaşanan trajik bir olayın ardından, Türk Ceza İnfaz Sistemi “iyi hâl” değerlendirme sistemi yönünden yeniden ele alınmıştır. Açık ceza infaz kurumunda bulunan bir hükümlünün firar ederek sokakta rastgele seçtiği 20 yaşındaki Ceren Özdemir’i öldürmesi, toplumda ve profesyoneller arasında; ceza infaz kurumlarındaki risk değerlendirmesi ve rehabilitasyon çalışmaları üzerine yoğun tartışmalara neden olmuştur. Bu tartışmalar, mevzuat ve sistem değişikliği ile sonuçlanmıştır. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (CGTİHK)’un 89’uncu maddesinde yapılan değişiklik ile 1 Ocak 2021 tarihinde yürürlüğe giren yeni sistemle birlikte, hükümlüler bir iyi hâl metriği üzerinden değerlendirilmeye başlanmış ve (belirli hallerde) ceza infaz kurumlarındaki idare ve gözlem kurullarına dış üyeler dâhil edilmiş, savcılık makamı kurul başkanlığı koltuğuna oturtulmuştur. Hükümlülerin “iyi hâl” durumu; 50 kriterden oluşan, 6 aylık periyotlar hâlinde yapılan ara değerlendirmeler ve 100 puanlık ölçek üzerinden takip edilmektedir. Hükümlüler; açık ceza infaz kurumuna ayrılma, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı ve (ceza infaz kurumundan doğrudan) koşullu salıverilmeden faydalanabilmek için puan toplamak, rehabilitasyon programlarına katılmak zorundadır. Ceza infaz kurumlarındaki değerlendirme kriterleri, hükümlülerin topluma yeniden uyumunu güçlendirme amacı gütmektedir. Belirli bir hedefe odaklanan hükümlünün cezaevi alt kültüründen (cezaevilileşme/prisonization) daha az etkilenmesi beklenmektedir. Türkiye’deki 5 yıllık uygulama deneyimine bakıldığında; 1.628.421 son değerlendirme [açık ceza infaz kurumuna ayrılma, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı, ceza infaz kurumundan doğrudan koşullu salıverilme] yapılmıştır. Bu değerlendirmelerin %6.09’u olumsuz sonuçlanmıştır. Olumsuz karar oranları kendi içinde çoktan aza doğru sıralandığında, koşullu salıverilmede olumsuz karar oranı %13,33, açık ceza infaz kurumlarına ayrılmada olumsuz karar oranı %12,16 ve denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazında olumsuz karar oranı %2,31’dir.

Anahtar Kelimeler

• Puanlama
• Tekrar suç işleme riski
• Gelişim puanı
• Rehabilitasyon
• Topluma yeniden kazandırma.

Good Conduct Assessment of Sentenced Prisoners and “Scoring” as a New Method: Türkiye’s Five-Year Implementation Experience

Öz

Following a tragic incident on December 3, 2019, the Turkish Criminal Enforcement System was reconsidered, particularly in terms of the “good conduct” assessment mechanism. The murder of 20-year-old Ceren Özdemir by a sentenced prisoner who had escaped from an open type penal institution and randomly targeted her on the street sparked intense public and professional debate regarding risk assessment and rehabilitation practices within correctional facilities. These debates eventually led to changes in both legislation and institutional procedures. With the amendment to Article 89 of the Law on the Enforcement of Sentences and Security Measures, a new system was implemented as of January 1, 2021. Under this system, sentenced prisoners began to be evaluated through a structured "good conduct" metric. In specific cases, external members were included in the administrative and observation boards within correctional institutions, and the public prosecutor assumed the role of chairing these boards. The good conduct status of sentenced prisoner is monitored through periodic assessments conducted every six months, using a 100-point scale based on 50 criteria. Sentenced prisoners are required to accumulate points and participate in rehabilitation programs in order to be eligible for transition from close type to open type penal institutions, to benefit from the enforcement of the sentence under probation, or to be conditionally released directly from the penal institution. The evaluation criteria used in correctional facilities aim to support inmates’ reintegration into society. It is expected that inmates who are focused on specific goals will be less influenced by prison subculture (prisonization). An examination of the five-year implementation experience in Türkiye reveals that a total of 1,628,421 final evaluations have been conducted [related to transition from close type to open type penal institutions, enforcement of the sentence under probation, or conditional release from penal institution]. Of these, 6.09% resulted in negative decisions. When disaggregated by category, the rates of negative outcomes are as follows: 13.33% for conditional release, 12.16% for transition from close type to open type penal institutions, and 2.31% for probation.

Anahtar Kelimeler

• Scoring
• Risk of reoffending
• Development score
• Rehabilitation
• Reintegration

Kaynakça

1. Akbulut, Berrin / Demirkol, Neslihan / Turan, Taha Yasin. İnfaz Hukuku. Adalet Yayınevi, Ankara 2021.
2. Akbulut, İlhan. “Şartla Tahliye.” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 55, S. 1–2, 2011, ss. 173–182.
3. Akdeniz, Galma / Elveriş, İdil / Alpan, Arca. “Görünen Ceza, Görünmeyen İnfaz: Türkiye’de Ceza ve İnfaz Politikaları Işığında Hükme Riayet.” İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 1, Bahar 2019, ss. 5-37.
4. Akkaya, Çetin. İnfaz Hâkimliği. Adalet Yayınevi, Ankara 2021.
5. Altıntaş, Muhammed Esat. “Ceza İnfaz Kurumlarında Gerçekleştirilen Manevî Rehberlik ve Din Hizmetleri Üzerine Nitel Bir Araştırma (Kayseri Örneği).” Diyanet İlmî Dergi, C. 55, S. 1, 2019, ss. 81–119.
6. Andrews, Donald A. / Bonta, James. “Rehabilitating Criminal Justice Policy and Practice.” Psychology, Public Policy, and Law, C. 16, S. 1, 2010, ss. 39–55.
7. Arslan, Çetin / Kayançiçek, Murat. Açık Ceza İnfaz Kurumlarına ve Denetimli Serbestliğe Ayrılma (Mer’i Mevzuat ve 7456 s. Kanunla 5275 s. Kanuna Eklenen Geçici Madde 10 Kapsamında). Adalet Yayınevi, Ankara 2023.
8. Artuk, M. Emin, vd. Ceza Hukuku Genel Hükümler. 19. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2025.

9. Artuk, Mehmet Emin / Alşahin, Mehmet Emin. “Hapis Cezalarının ve Cezaevlerinin Tarihi Gelişimi.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 21, S. 2, 2016, s. 145–185.
10. Artuk, Mehmet Emin / Gökcen, Ahmet / Yenidünya, Caner. Türk Ceza Kanunu Şerhi. Cilt I, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2014.
11. Bacaksız, Pınar. “Cezalandırma ve Topluma Yeniden Kazandırma.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 16, Özel Sayı, 2015, ss. 4917–4941.
12. Barnett, Georgia D. / Fitzalan Howard, Flora. “What Doesn’t Work to Reduce Reoffending? A Review of Reviews of Ineffective Interventions for Adults Convicted of Crimes.” European Psychologist, C. 23, S. 2, 2018, ss. 111–129.
13. Bozbayındır, Ali Emrah. “İngiliz Ceza Hukukunda Koşullu Salıverilme.” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 27, S. 3, 2023, ss. 261–285.
14. Bozdağ, Ahmet. Türk Ceza Hukukunda Koşullu Salıverilme Kurumu ve Etkinliğinin Geliştirilmesi. Adalet Yayınevi, Ankara 2019.
15. Coyle, Andrew. Cezaevi Yönetimine İnsan Haklarını Göz Önüne Alan Bir Yaklaşım: Cezaevi Görevlileri için Elkitabı, Penal Reform International & International Centre for Prison Studies, Londra 2002.
16. Çakır, Kerim. “Hapis Cezasının Koşullu Salıverilme Uygulanarak İnfazı.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 26, S. 2, 2020, ss. 669–698.
17. Demirbaş, Timur. Ceza Hukuku Genel Hükümler. 14. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2019.
18. Demirbaş, Timur. İnfaz Hukuku. 4. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2015.
19. Donay, Süheyl. “Şartla Salıvermeye İlişkin Bir İçtihadı Birleştirme Kararı.” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt XL, Sayı 1–4, 1974, s. 759–770.
20. Dönmezer, Sulhi / Erman, Sahir. Nazarî ve Tatbikî Ceza Hukuku. C. I, 12. Bası, Beta Yayınları, İstanbul 1997.
21. Dönmezer, Sulhi / Erman, Sahir. Nazarî ve Tatbikî Ceza Hukuku. C. III, 12. Bası, Beta Yayınları, İstanbul 1997.
22. Erdoğan, Oktay. İnfaz Hukuku. 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2016.
23. Erem, Faruk. Ümanist Doktrin Açısından Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. C. 2, Seçkin Kitabevi, Ankara 1985.
24. Foucault, Michel. Hapishanenin Doğuşu. Çev. Mehmet Ali Kılıçbay, 8. Baskı, İmge Kitabevi, İstanbul 2019
25. Gökcen, Ahmet. “Hürriyeti Bağlayıcı Cezanın Amacı ve İnfazı Sistemler.” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 8, S. 1-2, 2000, ss. 205–215.
26. Gravet, Steve. Coping with Prison: A Guide to Practitioners on the Realities of Imprisonment. SAGE Publications, London 1999 (reprint 2003).
27. Hakeri, Hakan. Ceza Hukuku Genel Hükümler. 21. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2017.
28. Harding, Richard. “Rehabilitation and Prison Social Climate: Do ‘What Works’ Rehabilitation Programs Work Better in Prisons That Have a Positive Social Climate?.” Australian & New Zealand Journal of Criminology, C. 47, S. 2, 2014, ss. 163–175.
29. Hart, Amber. “Risks, Radicalisation and Rehabilitation: Imprisonment of Incarcerated Terrorists.” Journal of Policing, Intelligence and Counter Terrorism, C. 15, S. 3, 2020, ss. 189–208.
30. Heinrich, Bernd. Ceza Hukuku – Genel Kısım I: Cezalandırılabilirliğin Temel Esasları, Tamamlanmış ve Teşebbüs Edilen Suçlarda Suçun Yapısı. Çev. Hakan Hakeri vd., Ed. Yener Ünver, Adalet Yayınevi, Ankara 2014.
31. Hodwitz, Omi. “The Terrorism Recidivism Study (TRS): An Update on Data Collection and Results.” Perspectives on Terrorism, C. 15, S. 4, 2021, ss. 27-38.
32. İnceoğlu, Asuman Aytekin. “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Kararları Işığında Güvenlik Tedbirlerini Düzenleyen Normların Zaman Bakımından Uygulanması.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Nur Centel’e Armağan, C. 19, S. 2, 2013, ss. 1127–1156.
33. Jescheck, Hans Heinrich: “Hürriyeti Bağlayıcı Cezaların Alman ve Türk Ceza Hukukundaki Yeri”, Çev. Ayhan Önder, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 48, S. 1, 1983, ss. 479-493.
34. Jiménez González, Eva María / ŞIK, Hüseyin. “Terrorism and the Phenomenon of Radicalisation.” EC Psychology and Psychiatry, C. 8, S. 8, 2019, s. 830–833.
35. Koca, Mahmut / Üzülmez, İlhan. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. 13. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2020.
36. Kurt, Mehmet. Cezaların İnfazı ve Ceza İnfaz Kurumlarının Sorunları. Adalet Yayınevi, Ankara 2007.
37. Lipsey, Mark W. / Cullen, Francis T. “The Effectiveness of Correctional Rehabilitation: A Review of Systematic Reviews.” Annual Review of Law and Social Science, C. 3, 2007, ss. 297–320.
38. Lyon, Lewis. Cezalandırmanın Tarihi. Paris Yayınları, İstanbul 2018.
39. Maconochie, Alexander. Crime and Punishment The Mark System. London 1846 (https://files02.sl.nsw.gov.au/fotoweb/pdf/5910/59104940.pdf, Erişim Tarihi: 17.01.2026).
40. Maden, Mehmet. “Koşullu Salıverilmenin Mahiyeti ve Hukuki Niteliği.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 26, S. 2, Aralık 2020, ss. 633–651.
41. Mahmutoğlu, Fatih Selami. “Hürriyeti Bağlayıcı Cezaların ve Hürriyeti Sınırlayıcı Emniyet Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (Federal Alman Ceza İnfaz Kanunu-16 Mart 1976).” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 55, S. 1–2, 1996, ss. 501–548.
42. Martí, Marta. “Prisoners in the Community: the Open Prison Model in Catalonia.” Nordisk Tidsskrift for Kriminalvidenskab, C. 2, 2019, ss. 211–231.
43. Mcneill, Fergus. “A Desistance Paradigm for Offender Management.” Criminology & Criminal Justice, C. 6, S. 1, 2006, ss. 39–62.
44. Mulcahy, Elizabeth / Merrington, Shannon / Bell, Peter. “The Radicalisation of Prison Inmates: Exploring Recruitment, Religion and Prisoner Vulnerability.” Journal of Human Security, C. 9, S. 1, 2013, ss. 4–14.
45. Neumann, Peter R. Prisons and Terrorism: Radicalisation and De-radicalisation in 15 Countries. International Centre for the Study of Radicalisation and Political Violence (ICSR), Londra 2010.
46. O’hear, Michael. “Good Conduct Time for Prisoners: Why (and How) Wisconsin Should Provide Credits Toward Early Release.” Marquette Law Review, C. 98, S. 1, 2014, ss. 487–552.
47. Oral, Gökhan / Atamer, Aslı. “Cezaevlerinde Rehabilitasyon Programları.” Hapishane Kitabı, Ed. Emine Gürsoy Naskali ve Hilal Oytun Altun, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2005.
48. Osment, Lana. The Complexity of Rehabilitation in Open and Closed Prison Setting. Lund University, Sociology of Law Department, Master Thesis, Spring 2018.
49. Ögel, Kültegin, vd. “Yetişkin Hükümlüler için Risk ve İhtiyaç Belirleme Formunun (YARDEF) Geliştirilmesi.” Anatolian Journal of Psychiatry, C. 15, 2014, ss. 132–140.
50. Ögel, Kültegin. “Bireyselleştirilmiş İyileştirme Sistemi”, http://www.ogelk.net/suc/bip.asp, (Erişim Tarihi: 25.12.2025).
51. Ögel, Kültegin. Çocuk, Suç ve Bireyselleştirilmiş İyileştirme. Ankara 2014.
52. Özbek, Veli Özer / Doğan, Koray / Bacaksız, Pınar. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. 10. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2019.
53. Özbek, Veli Özer. İnfaz Hukuku. 6. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2015.
54. Özdemir, Orhan. “7242 Sayılı Kanun Sonrası Hükümlülerin Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılmaları.” Adalet Dergisi, S. 67, 2021, ss. 379–410.
55. Özen, Mustafa. Ceza Hukuku Genel Hükümler Dersleri. 3. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2018.
56. Özgenç, İzzet. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. 15. Bası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2019.
57. Öztürk, Bahri, vd. Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku. 10. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2016.
58. Pizarro, Jesenia M. / Zgoba, Kristen M. / Haugebrook, Sabrina. “Supermax and Recidivism: An Examination of the Recidivism Covariates Among a Sample of Supermax Ex-Inmates.” The Prison Journal, C. 94, S. 2, 2014, ss. 180–197.
59. Powis, Beverly, vd. Separating Extremist Prisoners: A Process Study of Separation Centres in England and Wales from a Staff Perspective. Ministry of Justice, Prison and Probation Analytical Services, Londra 2019.
60. Rousseau, Jean-Jacques. Toplum Sözleşmesi. Çev. Vedat Günyol, 34. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2023.
61. Sanıvar, Ramadan. Modern İnfaz Hukuku ve Koşullu Salıverilme (Şartlı Tahliye) Kurumu. Seçkin Yayıncılık, Ankara 2020.
62. Schneider, Carl E. “The Rise of Prisons and the Origins of the Rehabilitative Ideal.” Michigan Law Review, C. 77, S. 3, 1979, ss. 707-746.
63. Selçuk, Sami. “Doğululaşan Batılı Kurum: Şartlı Salıverme.” Çürütmeler, Tekin Yayınevi, İstanbul 1990.
64. Silke, Andrew / Morrison, John. Re-Offending by Released Terrorist Prisoners: Separating Hype from Reality. International Centre for Counter-Terrorism – The Hague (ICCT), Politika Notu, Eylül 2020.
65. Siraj, R. / Hina, D.S.A. / Yasmeen, G. “Critical Review of the Risk-Need-Responsivity (RNR) Model: Applications and Implications in Offender Rehabilitation.” International Journal of Politics & Social Sciences Review (IJPSSR), C. 4, S. 1, 2025, ss. 254–263.
66. Sobecki, Tomasz. “Donald Clemmer’s Concept of Prisonisation.” Teka Komisji Prawniczej PAN Oddział w Lublinie, C. 13, S. 2, 2020, ss. 475–481.
67. Şahin, Cumhur. “Tahliye Öncesi ve Sonrası Hükümlüye ve Eski Hükümlüye Yardım.” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 5, S. 2, 2001, ss. 1-32.
68. Şare, Ersin. “Anayasa Mahkemesinin İptal Kararlarının ‘Ceza Kanunlarının Zaman Bakımından Uygulanması’na Etkisi.” Yasama Dergisi, Sayı 47, Ocak–Haziran 2023, ss. 39–73.
69. Tulay, Muhammed Emre. “Kanunilik İlkesi Işığında Ceza Hukuku Kurallarının Zaman Bakımından Uygulanması ve Delil Elde Etme Yöntemlerinde Zaman Bakımından Uygulanma Sorunu.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cevdet Yavuz’a Armağan, C. 22, S. 3, 2016, ss. 2715–2736.
70. Turhan, Faruk / Altıkat, Abdurrahim. “Yeni Bir Ceza İnfaz Usulü Olarak Denetimli Serbestlik ve Bu Usulden Yararlanma Şartları.” Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 2, S. 2, 2012, ss. 1–46.
71. Türkmen, Cansu. “7242 Sayılı Kanun ile Getirilen Değişiklikler Işığında Hapis Cezasının Denetimli Serbestlik Tedbiri Uygulanarak İnfazı.” İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Yıl 7, S. 2, Aralık 2021, ss. 315-347.
72. UNITED NATIONS OFFICE ON DRUGS AND CRIME (UNODC). Handbook on Dynamic Security and Prison Intelligence. United Nations, Vienna 2015.
73. van de Rijt, Jill / van Ginneken, Esther F. J. C. / Boone, Miranda M.
74. “Normalisation by Default and Normalisation by Design: A Systematic Review of Empirical Studies on Normalisation in Prison Practice.” Incarceration, C. 4, 2023, ss. 1-19.
75. Yazar, Ertuğrul. “Ceza İnfaz Kurumlarında Personel-Mahpus İlişkisine Yönelik Uluslararası İnsan Hakları Standartları.” Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 14, S. 1, 2024, ss. 95–163.
76. Yerdelen, Erdal. “Alman Ceza İnfaz Hukukunun Esasları.” Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, Yıl 8, S. 16, Aralık 2020, s. 449–485.
77. Yıldız, Gültekin. Mapusâne. Kitabevi Yayınları, İstanbul 2012.