Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyelerine Karşı Açılacak Sorumluluk Davalarının Arabuluculuğa Elverişli Olmadığına İlişkin Bir Değerlendirme

Öz

TTK m. 5/A’da konusu para olan ticari davalarda arabulucuya başvurulması, dava şartı olarak kabul edilmiştir. Bu durum şirketler hukukuna ilişkin alacak ve tazminat talebini içeren bazı uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmasının dava şartı olup olmadığı sorununu karşımıza çıkarmıştır. Yönetim kurulu üyelerine karşı açılacak olan sorumluluk davası niteliği itibarıyla bir tazminat davasıdır. Dolayısıyla TTK m. 5/A’da belirtilen “ticari dava niteliği taşıma” ve “konusunun bir miktar paranın ödenmesine ilişkin olması” şartı söz konusu uyuşmazlık açısından sağlanmaktadır. Ancak bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurulmasının dava şartı olduğunun söylenebilmesi için öncelikle arabuluculuğa elverişlilik şartının gerçekleşmesi gerekir. Tarafların üzerinde serbestçe tasarrufta bulunamayacakların arabuluculuk yoluyla çözüme kavuşturulması mümkün değildir. Yönetim kurulu üyelerinin şirkete verdikleri zararlardan kaynaklanan hukuki sorumluluğu, TTK’da emredici bir şekilde düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemelere göre yönetim kurulu üyelerine karşı sorumluluk davası açılması, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğunun sulh veya ibra yoluyla ortadan kaldırılması genel kurulun devredilemez yetkileri içerisinde yer almaktadır. Ayrıca söz konusu uyuşmazlık şirket ve yönetim kurulu üyelerinin dışında pay sahipleri ve alacaklıların da menfaatlerini yakından ilgilendirmektedir. Dolayısıyla sorumluluk davalarını anonim şirket tarafından açılan sıradan bir tazminat davası gibi değerlendirmek mümkün değildir. Bu sebeple şirketin uğradığı zararın tazmini için yönetim kurulu üyelerine karşı yöneltilecek talepler ister şirket isterse pay sahipleri veya alacaklılar tarafından ileri sürülsün arabuluculuğa elverişli değildir. Buna karşılık pay sahipleri ve alacakların kendilerinin uğradığı zararlar için ileri sürecekleri talepler, TTK’da emredici hükümlerle düzenlenmediğinden ve söz konusu uyuşmazlık tarafların dışındaki kişilerin menfaatlerini etkilemediğinden arabuluculuğa elverişlidir.

Anahtar Kelimeler

• Sorumluluk davası
• Arabuluculuk
• Elverişlilik
• Yönetim kurulu
• Anonim şirket

An Assessment that Liability Lawsuits Filed Against Board Members in Joint Stock Companies Are Not Suitable For Mediation

Öz

Under Article 5/A of the Turkish Commercial Code (TCC), recourse to mediation in commercial disputes involving monetary claims is accepted as a condition precedent to litigation. This raises the question of whether recourse to mediation is a condition precedent to litigation in certain disputes involving claims for receivables and damages under corporate law. A liability lawsuit against members of the board of directors is, by its nature, a compensation lawsuit. Therefore, the conditions specified in Article 5/A of the TCC, namely “having the nature of a commercial lawsuit” and “the subject matter relating to the payment of a certain amount of money,” are met in the context of the dispute in question. However, for it to be said that applying to a mediator is a condition for filing a lawsuit in a dispute, the condition of suitability for mediation must first be met. It is not possible to resolve disputes through mediation where the parties cannot freely dispose of their rights. The legal liability of board members for damages caused to the company is regulated in a mandatory manner in the TCC. According to these regulations, filing a liability lawsuit against board members and eliminating the liability of board members through settlement or release fall within the non-transferable powers of the general assembly. Furthermore, the dispute in question closely concerns the interests of shareholders and creditors, in addition to the company and the board members. Therefore, it is not possible to consider liability lawsuits as ordinary compensation lawsuits filed by a joint-stock company. For this reason, claims against board members for compensation for damages suffered by the company are not amenable to mediation, whether brought by the company, shareholders, or creditors. On the other hand, claims brought by shareholders and creditors for damages they themselves have suffered are suitable for mediation, as they are not regulated by mandatory provisions in the Turkish Commercial Code and the dispute in question does not affect the interests of persons other than the parties.

Anahtar Kelimeler

• Liability lawsuit
• Mediation
• Suitability
• Board of directors
• Joint stock company.

Kaynakça

1. Akdağ Güney, Necla. Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukuki Sorumluluğu. 2. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2010 (Anılış: Yönetim kurulu).
2. Akdağ Güney, Necla. Anonim Şirket Yönetim Kurulu. 2. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2016 (Anılış: Sorumluluk).
3. Akipek Öcal, Şebnem/ Yıldırım, Abdulkerim/ Ermenek, İbrahim/ Kutla, Selda. Tüketici Hukukunda Uzman Arabuluculuk, Editörler Şebnem Akipek Öcal/Abdulkerim Yıldırım, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Ankara, 2021.
4. Akipek Öcal, Şebnem/ Yıldırım, Abdülkerim/ Kurt Konca, Nesibe/ Karabacak, Hakan/Kazan, Hüseyin/ Yüksel, Onur/ Demir, Şamil/ Süleymanoğlu, Aşiyan/ Timur, Pınar. Uzman Arabuluculuğa Giriş Kitabı, Editör Şebnem Akipek Öcal, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Ankara, 2023.
5. Akteke, M.Yasir. Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukuki Sorumluluğuna Etki Eden Haller. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2024.
6. Alpaslan, M.Emin. “Pay Sahiplerinin Şirket Zararı Nedeniyle Yönetim Kurulu Üyelerine Karşı Açtıkları Sorumluluk Davalarındaki Hukukî Statüsü ve Bu Davalarda Alınan İlâmların İcrası”. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 170, 2024, s. 223-266.
7. Atasoy, Ömer Adil/ Bilgin, Berk Olçum. “Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerin Sorumluluğu Konusunda Açılacak
8. Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk Uygulaması ve Sorumluluk Davasına Etkisi”. İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 5, S.2, 2019, s. 111-165.

9. Aydın, Alihan. “Anonim Ortaklık Yönetim Kurulunun Temsil Yetkisinin Sınırları ve Temsil Yetkisinin /Gücünün Kötüye Kullanılması Sorunu”. Batider, C.XXX, S. 1, s. 123-187.
10. Aydın, Büşra Yalın. Bağlı Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukuki Sorumluluğu. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2024.
11. Aydoğan, Gökhan. Anonim Şirketlerde Kamuyu Aydınlatma Belgelerinden Doğan Hukuki Sorumluluk. Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, 2021.
12. Ayhan, Rıza/ Çağlar, Hayrettin/Özdamar, Mehmet. Şirketler Hukuku Genel Esaslar. 4. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2022.
13. Ayoğlu, Tolga. Sermaye Şirketleri Özelinde Şirketler Hukuku Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2018.
14. Bahtiyar, Mehmet. Ortaklıklar Hukuku. 13.Baskı, İstanbul, 2019.
15. Bektaş, İbrahim. Anonim Ortaklıklarda Yeni Pay Alma (Rüçhan) Hakkının Kısıtlanması ve Devri. Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara, 2023.
16. Can, Ozan. Türk Ticaret Kanunu. Adalet Yayınevi, Ankara, 2021.
17. Canözü, Salih. Anonim Şirketlerde İbra. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2021.
18. Çamoğlu, Ersin. Anonim Ortaklık Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukuki Sorumluluğu. Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2010. Çelik, Aytekin. Anonim Şirketlerde Ortaklıktan Çıkarılma, 4. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2016.
19. Dinç, İlhan. Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk. Seçkin Yayıncılık, 2. Baskı, Ankara, 2021.
20. Diridiri, Yıldız. Birleşme, Bölünme ve Tür Değiştirmede Ortakların Paylarının ve Haklarının Korunması. On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2021.
21. Dişel, Buse. Dava Takip Yetkisi. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2020.
22. Doğancı, Ekrem. “Karşılaştırmalı Olarak Alman ve Türk Hukukunda Arabuluculuğa Konu Yönünden Elverişlilik İncelemesi”. Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. C.1, S. 2, 2013, s.93-118.
23. Domaniç, Hayri. Anonim Şirketler Hukuku ve Uygulaması. TTK Şerhi II, Temel Yayınları, İstanbul, 1988. Dür, Orhan. Arabuluculuk Faaliyeti ve Arabuluculuk Hak ve Yükümlülükleri, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2018.
24. Ekmekçi, Ömer/ Özekes, Muhammet/ Atalı, Murat/ Seven, Vural. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk. 2. Baskı, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2019.
25. Eminoğlu, Cafer. “Anonim Şirketler Hukuku Uyuşmazlıklarının Arabuluculuğa Elverişliliği ve Elverişliliğin Tespitinde Ölçüt Önerileri”. Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, C. 7, S. 2, 2021, s. 271-290.
26. Eminoğlu, Cafer/Erdoğan, Ersin. Ticari Uyuşmazlıklarda İhtiyari ve Dava Şartı (Zorunlu) Arabuluculuk. Adalet Yayınevi, Ankara, 2020. Eminoğlu, Cafer/ Gürbüz Usluel, Aslı. Ticaret Hukukunda Uzman Arabuluculuk. Editör Şebnem Akipek Öcal, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Ankara, 2020.
27. Erdem, Ercüment. “Şirketler Hukuku Uyuşmazlıklarının Tahkime Elverişliliği”. Tahkim Anlaşması, Editörler Hatice Özdemir Kocasakal/ Süheyla Balkar, İstanbul, 2020, s. 1-24. Erkan, Mustafa. Arabuluculuk ve Singapur Sözleşmesi. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2020.
28. Gözen, Beyza. Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerine Karşı Açılan Sorumluluk Davasında Tahkim. Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024. Günay, Yavuz Selim. Anonim Şirketlerin Temsili. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2018.
29. Hirsch, Ernst. Ticaret Hukuku Dersleri. 3.Baskı, Hak Kitabevi, İstanbul, 1948.
30. Huysal, Burak. Milletlerarası Ticari Tahkime Elverişlilik. Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2010. Kaşak, Esra. Anonim Şirketlerde Genel Kurul ile Yönetim Kurulu Arasındaki Yetki Dağılımına İlişkin Temel Esaslar. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2019.
31. Kaya, İsmail/ Tatlı, Burçak. “Anonim Şirketlerde Hukuki Sorumluluk Davalarının Dava Şartı Arabuluculuğa Elverişliliği Problemi”. Prof.Dr.Rıza AYHAN’a Armağan, C. I, Yetkin Yayıncılık, Ankara, 2022, s. 341-380 (Anılış: Sorumluluk). Kaya, İsmail/Tatlı, Burçak. “Ticaret Şirketlerinde Sermaye Borcunun İfası Talepli Davaların Dava Şartı Arabuluculuk Açısından Değerlendirilmesi”. Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Özel Sayı, 2022, s. 36-76 (Anılış: Sermaye).
32. Kılıç, Mehmet. “Ticaret Hukuku Alanında Arabuluculuk”. Türkiye’de Arabuluculuk Nasıl Etkin ve Başarılı Hale Gelir?, Editörler Ceyda Süral, Ekin Ömeroğlu, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2015, s. 127-140.
33. Kırca, İsmail/ Şehirali Çelik, Feyzan/ Manavgat, Çağlar. Anonim Şirketler Hukuku. C. 1, Banka ve Ticaret Hukuku Enstitüsü Yayınları, Ankara, 2013. Koçyiğit, İlker/ Bulur, Alper. Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Arabuluculuk. Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Ankara, 2019.
34. Köprücü, Üstün. Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu Davası. 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2025.
35. Köşgeroğlu, Banu Şit. Milletlerarası Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Sonunda Varılan Anlaşmaların Singapur Konvansiyonu Çerçevesinde Taraf Devletlerde İcra Edilebilirliği. Adalet Yayınevi, Ankara, 2020. Moroğlu, Erdoğan. Anonim Ortaklıkta Genel Kurul Kararlarının Hükümsüzlüğü. 9. Baskı, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2020.
36. Ocak, Saim/Oğuz, Özgür/Karaca, Aybüke/Bulur, Alper/Koç, Erol. İş Hukukunda Arabuluculuk Uzmanlık Eğitimi Kaynak Kitabı. Editör Talat Canbolat, Ankara, 2018.
37. Özekes, Muhammet/ Seven, Vural/ Meriç, Nedim. Sermaye Şirketlerinde Sorumluluk Davası. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2021.
38. Poroy, Reha/ Tekinalp, Ünal/ Çamoğlu, Ersin. Ortaklıklar Hukuku. C. I, 16. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2025. Saat, Dursun. Anonim Ortaklıkta Önemli Miktarda Şirket Varlığının Satışı. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2021.
39. Songur, Damla. Anonim Şirketlerde Önemli Miktarda Malvarlığı Üzerinde İşlemler. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2021. Şahin, Ayşe. Anonim Şirketlerin Bölünmesinde Yönetim Kurulunun Görev ve Sorumluluğu (TTK m. 193). Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2023.
40. Şener, Oruç Hami. Ortaklıklar Hukuku. 5.Baskı. Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022. Tandoğan, Haluk. Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri. C. I/1, Vedat Kitapçılık, 6. Baskı, İstanbul, 2008.
41. Taşpolat Tuğsavul. “Arabuluculuk Faaliyeti Sonunda Varılan Anlaşmanın Hukuki Niteliği”. Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk, Editörler Ceyda Süral Efeçınar/ M.Ertan Yardım, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2019, s. 129-137.
42. Turanboy, Kürşat. İbra Sözleşmesi. Yetkin Yayınları, Ankara, 1998. Türkeş, Yağmur. Sermaye Şirketlerinde Şirket İçi Uyuşmazlıkların Tahkim Yoluyla Çözümlenmesi. Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2024.
43. Tüzemen Atik, Ebru. “Anonim Şirketlerden Kaynaklanan Uyuşmazlıkların Arabuluculuğa Elverişliliği Üzerine Düşünceler”. Prof. Dr. Rıza AYHAN’a Armağan, C. 2, Yetkin Yayınları, Ankara, 2022, s. 1509-1555.
44. Veziroğlu, Cem. “Anonim Ortaklık Esas Sözleşmesinde Düzenlenen Tahkim Şartının Geçerliliği”. Tahkim Yargılaması. Editörler Mustafa Erkan/ Candan Yasan Tepetaş, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul, 2021, s. 3-25. Veziroğlu, Cem. “Arbitration of Corporate Law Disputes in Joint Stock Companies under Turkish Law: A Comparative Analysis”. European Company And Financial Law Review. 16 (6), 2019, s. 771-806.
45. Yardım, M. Ertan. “Usul Hukuku Bakımından Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk”. Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk, Editör Ceyda Süral Efeçınar / M.Ertan Yardım, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2019, s. 89-110.
46. Yeşilırmak, Ali, “Modül 10 Arabuluculuğun Aşamaları: Sonuç/Anlaşma Aşaması (5)”. Temel Arabuluculuk Eğitimi Katılımcı Kitabı, Editörler Ali Yeşilırmak, Elif Kısmet Kekeç, Alper Bulur, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığı, 3. Baskı, Ankara, 2021, s. 175-187.