-

Abstract

the two fundamental sources of Islam and the form were applied concretely were transferred to others by the understanding and application of the Ashab generation, from the perspective of the science of Fiqh, the generation of Ashab has a central place and importance. Because of the Ashab generation, a unique and standard Islamic understanding with its basic meaning and provisional outlines has come to life. Thus, the mujtahid Imams to whom we ascribe the practical madhahib do not have totally new discoveries. Starting with the well-known four Orthodox madhahib, all Fiqh mad- hahib are products and representatives of a tradition. This tradition was established by the knowledge, etiquette and practice inherited from Ashab

Keywords

• Ashab, Companion, view of a companion, Fiqh, ijtihad, madhhab

SAHÂBENİN FIKHÎ MEZHEPLERE KAYNAKLIĞI

Öz

İslâm’ın iki aslî kaynağının içerdiği hukukî normların anlam çerçevesi ve somut uygulama biçimi, sahabe neslinin anlayış ve uygulaması ile sonrakilere aktarıldığı için fıkıh ilmi açısından bu nesil merkezî bir konuma ve değere sahiptir. Sahâbe nesli sayesindedir ki, temel anlam ve ahkâm çerçevesi itibariyle özgün ve standart bir İslâm anlayışına sahip olunmuştur. Dolayısıyla amelî mezhepleri kendilerine nisbet ettiğimiz müctehid imamlar, ilkten bir keşfin sahibi değillerdir. En başta bilinen dört sünnî mezhep olmak üzere bütün fıkıh mezhepleri bir geleneğin ürünü ve temsilcileridirler. Bu geleneği de, sahâbeden tevârüs edilen bilgi, görgü ve uygulama belirlemiştir

Anahtar Kelimeler

• Sahâbe, ashâb, sahâbî kavli, fıkıh, ictihad, mezhep

SAHÂBENİN FIKHÎ MEZHEPLERE KAYNAKLIĞI

Öz

Anahtar Kelimeler

• -

Kaynakça

1. Abdülazîz Buhârî (ö. 730/1329), Keşfü’l-esrâr fi şerhi Usûli’l-Pezdevî, Beyrut 1997
2. Apaydın, Yunus, “Sahâbî Kavli”, DİA, XXXV, 500-504
3. _______, “Sahâbî Sözünün Hukuki Değeri”, EÜ Sosyal Bilimler Enstitü- sü Dergisi, sy. 4 (1990), ss. 323-353; sy. 5 (1994), ss. 379-397
4. Aybakan, Bilal, İmam Şâfiî ve Fıkıh Düşüncesinin Mezhepleşmesi, İs- tanbul 2007
5. A’zamî, Muhammed Mustafa, İlk Devir Hadis Edebiyatı ve Peygambe- rimizin Hadislerinin Tedvin Tarihi: (H. 1-150-M. 622-657) (çev. H. Yavuz), İstanbul 1993
6. Bağdâdî, Hatîb (ö.463/1071), Târîhu Bağdâd, Beyrut ts. (Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye).
7. Bâkıllânî (ö. 403/1013), et-Takrîb ve’l-irşâd es-sağîr, (nşr. A. Ebû Zeyd), Beyrut 1998
8. Cassâs (ö. 370/980), el-Fusûl fi’l-usûl, (nşr. U. C. Neşemî), Kuveyt 1985

9. Cüveynî (ö. 478/1085), el-Burhân, (nşr. S. Uveyda), Beyrut 1997
10. _______, el-Varakât, (Mütûn usûliyye mühimme içinde), Kahire 1993
11. Derviş, Abdurrahman b. Abdullah, es-Sahâbî ve mevkıfü’l-ulemâ mi- ne’l-ihticâc bi-kavlihi, Riyad 1992
12. Dönmez, İbrahim Kâfi, “Amel-i Ehl-i Medine”, DİA, III, 21-25
13. Ebû Nuaym el-İsfahânî (ö. 430/1038), Müsnedü Ebî Hanîfe rivayetü Ebî Nuaym, (thk.N. M. Fâryâbî), Riyad 1415
14. Ebû Yûsuf (ö. 182/798), el-Âsâr, (thk. E. Efğânî), Beyrut 1355
15. _________, er-Red alâ Siyeri’l-Evzâî, Beyrut ts. (Dâru’l-Kütübi’l- İlmiyye)
16. _________, Kitabu’l-Harâc, Kahire 1382
17. Ebû Zehra (ö. 1974), Ebû Hanîfe, Kahire 1977 (?) (Dâru’l-Fikri’l-Arabî)
18. _________, eş-Şâfiî, Kahire 1978
19. _________, İbn Hanbel, Kahire ts. (Dâru’l-Fikri’l-Arabî)
20. _________, Mâlik, Kahire 1978 (?) (Dâru’l-Fikri’l-Arabî)
21. Efendioğlu, Mehmet, “Sahâbe”, DİA, XXXV, 491-500.
22. Erul, Bünyamin, Sahâbenin Sünnet Anlayışı, Ankara 1999
23. Fahreddin Râzî (ö. 606/1209), el-Mahsûl, Beyrut 1988
24. _____________, et-Tefsîru’l-kebîr (Mefâtîhu’l-ğayb), Beyrut 2004
25. Gazzâlî (ö. 505/1111), el-Mustasfâ fî ilmi’l-usûl, Beyrut 1993
26. Güşen, Seyit Ali, Hz. Peygamber ve Hulefâ-i Râşidîn'in Sünnetine Sa- rılmayı Emreden Hadisin Değerlendirmesi (Yüksek lisans tezi, 2007), Marma- ra Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
27. Hacvî, Muhammed (ö. 1956), el-Fikru’s-sâmî fî târihi’l-fıkhi’l-İslâmî, Beyrut 1995
28. Hâkim (ö. 405/1014), Müstedrek ale’s-Sahîhayn, Haydarâbâd 1915
29. Hallâf, Abdülvehhab (ö. 1956), Hulâsatü târîhi’t-teşrîi’l-İslâmî, Kuveyt ts. (Dâru’l-Kalem)
30. Hamidullah, Muhammed (ö. 2002), “Ebu Hanîfe ve Eseri”, (çev. K. Kuşçu), İslam Hukuku Etütleri, İstanbul 1984, ss. 350-363
31. Haskefî (ö. 1088/1677), Müsnedü Ebî Hanîfe bi rivayeti’l-Haskefî, (thk. A. H. Mahmud), Mısır ts. (el-Âdâb).
32. Hassan, Ahmed, İlk Dönem İslam Hukuk Biliminin Gelişimi, (çev. H. Songur) İstanbul 1999
33. Hudarî, Muhammed (ö. 1927), Târîhu’t-teşrîi’l-İslamî, Beyrut 1983
34. İbn Abdilber (ö. 463/1071), Câmiu beyâni’l-ilm ve fadlih, Kahire 1982
35. __________, el-İntikâ fî fedâili’s-selâseti’l-eimmeti’l-fukahâ, Beyrut ts. (Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye)
36. İbn Âbidîn (ö. 1252-1836), Reddü’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr, Bey- rut ts. (Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî)
37. İbn Asâkir (ö. 571/1176), Târîhu Medîneti Dımaşk, yy. (Dâru’l-Fikr) 1996
38. İbn Ferhûn (ö. 799/1397), ed-Dîbâcü’l-müzheb fî ma’rifeti a’yâni ulemâi’l-mezheb, (thk. M. A.Ebû’n-Nûr), Kahire ts. (Dâru’t-Türâs)
39. İbn Hacer (ö. 852/1448), el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe, Mısır 1328
40. ___________, “Mâlik b. Enes”, DİA, XXVII, 506-513
41. Özen, Şükrü, “Rebîa b. Ebû Abdirrahmân”, DİA, XXXIV, 499-500
42. Özkan, Halit, “Zührî”, DİA, XLIV, 544-549.
43. Pezdevî (ö. 482/1089), Usûl (Abdülazîz Buhârî, Keşfu’l-esrâr ile birlik- te), Beyrut 1997
44. Sâlihî, Muhammed (ö. 953/1546), Ukûdü’l-cümân fî menâkıbi’l-İmam el-A’zam, Medine ts. (Mektebetü’l-İman)
45. Saymerî (ö. 436/1044), Ahbâru Ebî Hanîfe ve ashâbih, Haydarabad 1974
46. Serahsî (ö. 483/1090), el-Mebsût, İstanbul 1983
47. ______, Usûlü’s-Serahsî, (nşr. E. Efğânî), Beyrut 1993
48. Süyûtî (ö. 911/1505), el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân, Beyrut 1978
49. Şâfiî (ö. 204/819), er-Risâle, (nşr. A. M. Şakir), Kahire 1979
50. ____, el-Üm, Beyrut 1993
51. Şâtıbî (ö. 790/1388), el-Muvâfakât, Beyrut 1991
52. Şeybânî (ö. 189/805), el-Âsâr, (thk. A. İ. Mi’sarâvî), Kahire 2006
53. Taberî (ö. 310/923), Tefsîr: Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân, (thk. A. A. Türkî), Kahire 2001
54. Tahâvî (ö. 321/933), Şerhu Meâni’l-Âsâr, Beyrut 2001
55. Yaman, Ahmet, “Abdullah b. Mes’ûd’un Hanefî Mezhebinin Oluşu- mundaki Rolü: Bir Genel Kabulün Buhârî ve Müslim Rivayetleri Çerçevesinde Gözden Geçirilmesi”, Marife 4/2 (2004), ss.7-26
56. Yücel, Ahmet, “Silsiletüzzeheb”, DİA, XXXVII, 208-209
57. Zehebî (ö. 748/1347), Menâkıbü’l-İmam Ebî Hanîfe ve sâhıbeyh, (thk. M.Z.Kevserî- E. Efğânî), Haydarâbâd ts. (Lecnetü İhyâi’l-Maârifi’n- Nu’mâniyye)
58. ______, Siyeru a’lâmi’n-nübelâ., Beyrut 1985
59. Zencânî (ö. 656/1258), Tahrîcü’l- furû ale'l-usûl, (thk. M. E. Salih), Beyrut 1987 ﺔﻴﻬﻘﻔﻟا ﺐﻫاﺬﻤﻠﻟ ﺔﺑﺎﺤﺼﻟا ﺔﻳرﺪﺼﻣ ﺎﻬﻣﻮﻬﻔﻣﻭ ﺎﻬﻗﻮﻄﻨﻤﺑ ﺎﻨﻴﻟإ ﺖﻠﻘﺘﻧا ﺪﻗ ﻡﻼﺳﻺﻟ ﲔﻴﻠﺻﻷا ﻦﻳرﺪﺼﳌا ﰲ ةدﻮﺟﻮﳌا ﺔﻴﻠﻤﻌﻟا ﺔﻴﻋﴩﻟا ﻡﺎﻜﺣﻷا ﻥإ ﱠ .ةرﱪﻟا ﻡاﺮﻜﻟا ﺔﺑﺎﺤﺼﻟا ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺎﻫاﺰﻐﻣﻭ ا ﺔﺑﺎﺤﺼﻟا زﺮﺣأ ﺪﻘﻓ اﺬﳍﻭةرﱪﻟا ﻡاﺮﻜﻟا ﺔﺑﺎﺤﺼﻟا ﻞﺒﻗ ﻦﻣ ﺎﻫاﺰﻐﻣﻭ . ﻪﻘﻔﻟا ﻢﻠﻌﻟ ﻱﺰﻛﺮﳌا ﻊﻗﻮﳌ
60. ﻞﻤﻛﻷا ﻪﻗﺎﻄﻨﺑﻭ ﲇﺻﻷا ﻪﻣﻮﻬﻔﻤﺑ ﻡﻼﺳﻹا ﻢﻬﻨﻳد ﻥﻮﻤﻠﺴﳌا ﻚﻠﺘﻣا ﻥﺮﻘﻟا اﺬﻫ دﻮﻬﺠﺑﻭ . اﺬﻫ ﰲ ﺪﻳﺪﺟ ﻒﺸﻛ بﺎﺤﺻأ ﺔﻴﻬﻘﻔﻟا ﺐﻫاﺬﳌا ﻢﻬﻴﻟإ ﺖﺒﺴﻧ ﻦﻳﺬﻟا ﻥﻭﺪﻬﺘﺠﳌا ﺔﻤﺋﻷا ﻦﻜﻳ ﱂ ﻖﻠﻄﻨﳌا اﺬﻫ ﻦﻣﻭ ﺔﻛﱰﻠﻟ ﺔﺛراﻮﻟاﻭ ﺔﻨﻴﺻﺮﻟا ﺪﻴﻟﺎﻘﺘﻠﻟ ﺔﻠﺜﻤﳌا ﱪﺘﻌﺗ ةرﻮﻬﺸﳌا ﺔﻌ
61. ﺑرﻷا ﺎﻬﺘﻣﺪﻘﻤﺑﻭ ﺎﻬﻠﻛ ﺔﻴﻬﻘﻔﻟا ﺐﻫاﺬﳌا ﻥﺈﻓ ﻪﻴﻠﻋﻭﻝﺎﺠﳌا "ةرﻮﻬﺸﳌا ﺔﻌ .ﻝﺎﺠﳌا . ةﺮﻓاﻮﻟا
62. – ﺔﺑﺎﺤﺼﻟا ﻪﻛﺮﺗ ﺎﳑ ﺐﻫاﺬﳌا ﻩﺬﻫ ﺖﻧﻮﻜﺗ ﺪﻘﻓ ￯ﺮﻧ ﲈﻛﻭ
63. ﻢﻬﻨﻋ ﷲا ﴈر ﺔﺑﺎﺤﺼﻟا ﻪﻛﺮﺗ ﺎﳑ ﺐﻫاﺬﳌا ﻩﺬﻫ ﺖﻧﻮﻜﺗ ﺪﻘﻓ ￯ﺮﻧ ﲈﻛﻭ
64. ﺮﻈﻧﻭ ﻞﻤﻋﻭ ﻢﻬﻓﻭ ﻢﻠﻋ ﻦﻣ –