İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri

Orhan İyişenyürek

İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri

Öz

Arap edebiyatında methiyeler önemli bir yer tutmakla birlikte edebî ürünlerden özellikle şiirin gelişmesine katkı sağlayan başlıca tema olmuştur. Bu türün ya da dinî edebiyatın bir alt başlığı olan peygamber methiyeleri (el-Medâiḥu’n-Nebeviyye) ise methedilen kişinin konumunun manevi açıdan saygınlığından dolayı şairler tarafından özel bir ilgi görmüştür. Bu sebeple bu alanda çok sayıda şiir nazmedilmiştir. Bu alanda güzel eserler ortaya koymak bir ayrıcalık addedilmiştir.

Bu çalışmada peygamber methiyeleri alanında eser veren şairlerden İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ında yer alan iki adet peygamber methiyesi tahlil edilmiştir. Bu analiz, peygamber methiyeleri alanında klasikleşmiş bir medih şiiri dikkate alınarak karşılaştırma metodu ile yapılmıştır. Şiirlerin muhteva çözümlemesi yapıldıktan sonra beyânî üsluplar ve bedî‘î sanatlar açısından değerlerini ortaya koyabilmek için bazı örnekler üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

İbn Ma‘tûḳ,peygamber methiyeleri,methiye,Hz. Peygamber

Kaynakça

KAYNAKÇA• ‘Ali el-Ḳârî, ez-Zübde fî Şerhi’l-Bürde, varak 3a.
• ‘Askerî, Ebû Hilâl el-Ḥasen b. Abdullah b. Sehl, Kitâbu’ṣ-Ṣınâ‘ateyn, thk. Ali Muhammed el-Bicâvî ve Muhammed Ebu’l-Fazl İbrahim, 1. Bs., Dâru İhyâi’l-Kutubi’l-‘Arabiyye, Kahire, 1952.
• Beyhaḳî, Ahmed b. el-Hüseyin, Delâilu’n-Nübüvve ve Ma‘rifetü Aḥvâli Ṣâhibi’ş-Şerî‘a, not. Abdülmu‘ṭî Ḳal‘acî, 1. Bs. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1988.
• Cezâirî, Abdullah, Teẕyîlu Sülâfetu’l-‘Asr, thk. es-Seyyid Hâdî bi’l-Leyl el-Mûsevî, el-Mektebetu’l-Edebiyyetu’l-Muhtassa, tsz.
• Demirayak, Kenan, Arap Edebiyatı Tarihi Osmanlı Dönemi Mısır ve Biladu'ş-Şam Bölgesi 922-1217/1516-1802, 1. Baskı, Fenomen yayıncılık, Erzurum, 2015.
• Durmuş, İsmail, “Muhammed (Arap Edebiyatı)”, DİA, XXX, 450-456, İstanbul, 2005.
• Ġâzî Şebîb, Fennü’l-Medîḥi’n-Nebevî fi’l-‘Asri’l-Memlûkî, el-Mektebetü’l-‘Asriyye, 1. Bs. Beyrut, 1998.
• Ḫafâcî, İbn Sinan, Sirru’l-Fesâḥa, Dâru’l-Kütübi’l-‘Ilmiyye, 1. Bs. 1982.

• Ḥıllî, Ṣafiyyüddin, Şerḥu’l-Kâfiyeti’l-Bedî‘iyye fî ‘Ulûmi’l-Belâġa ve Meḥâsini’l-Bedî‘, thk. Nesîb Neşâvî, 2. Bs. Dâru Sâdır, Beyrut, 1992.
• Ḥımsî, Nu‘aym, Naḥve Fehmin Cedîdin li Edebi’d-Duveli’l-Mutetâbi‘a ve Târîḫih, Mudîriyyetu’l-Kutub ve Maṭbû‘atu’l-Câmi‘ıyye, Dımeşk, 1981.
• İbn Ḥıcce, Ḫizânetu’l-Edeb ve Ġâyetu’l-Ereb, şerḥ: ‘Isâm Şaı‘tû, Dâr ve Mektebetu’l-Hilâl, 1. Bs. Beyrut, 1987.
• İbn Maʿtûḳ, Dîvân, Matbaatu’l-Edebiyye, Beyrut, 1885.
• İbn Münḳız, Üsâme, el-Bedî‘ fî Naḳdi’ş-Şi‘r, thk. Ahmed Ahmed Bedevî ve Hâmid Abdulmecîd, Şeriketu Mektebeti ve Matbaati Mustafa el-Bâbî el-Ḥalebî ve Evlâduh, Mısır, tsz.
• İbnü’l-Esîr Naṣrullah b. Muhammed eş-Şeybânî, el-Meselu’s-Sâir fî Edebi’l-Kâtibi ve’ş-Şâ‘ir, thk: Ahmed el-Hûfî-Bedevî Tabâne, Riyad, 1983.
• İbnü’l-Mu‘tez, Abdullah, Kitâbu’l-Bedî‘, şerh ve thk. İrfan Matarcî, Müessesetu’l-Kutubi’s-Sekâfiyye, 1. Bs. Beyrut, 2012.
• İskenderî, Ahmed ve ‘Anânî, Mustafa, el-Vasîṭ fi’l-Edebi’l-‘Arabî ve Târîḫih, Dâru’l-Meârif li’t-Tıbâ‘ati ve’n-Neşr, Kahire, tsz.
• Kaya, Mahmut, "Kasîdetü’l-Bürde", DİA, XXIV, 568, 569, İstanbul, 2001.
• Ḳayrevânî, İbn Reşîḳ, el-‘Umde fî Meḥâsini’ş-Şi‘ri ve Âdâbihî ve Naḳdih, thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid, Dâru’l-Cîl, 5. Bs. Beyrut, 1981.
• Ḳudâme b. Cafer, Naḳdü’ş-Şi‘r, thk. Muhammed Abdülmün‘im Ḫafâcî, Dâru’l-Kutubu’l-‘Ilmiyye, Beyrut, tsz.
• Lâmî, Abdurrahman Kerim, Mevsû‘atü’l-Edebi’l-‘Arabî fi’l-Aḥvâz ḫılâle Ḥukmi İmârateyi’l-Muşa‘şiyyîn ve’l-Ka‘biyyîn, ed-Dâru’l-‘Arabiyyeti li’l-Mevsûât, 1. Bs. 2011.
• Mahmud Salim Muhammed, el-Medâiḥu’n-Nebeviyye ḥattâ Nihâyeti’l-‘Aṣri’l-Memlûkî, Dâru’l-Fikr, 1. Bs. Dimeşk, 1996.
• Maṭlûb, Ahmed, Mu‘cemu’l-Muṣṭalaḥâti’l-Belâġiyye ve Ṭaṭavvurihâ, Mektebe Lubnân Nâşirûn, Beyrût, 2007.
• Muḥibbî, Muhammed Emîn b. Faḍlullah, Ḫulâṣatu’l-Eser fî A‘yâni’l-Ḳarni’l-Ḥâdiye ‘Aşer, (Adem er-Rûmî ve el-Ḥasen es-Sekkâf).
• Muhsin el-Emîn, A‘yânu’ş-Şî‘a, thk. Hasan el-Emîn, Dâru’t-Teâruf li’l-Matbûât, Beyrut, 1983.
• Nebhânî, Yusuf b. İsmail, el-Mecmû‘atu’n-Nebhâniyye fi’l-Medâiḥi’n-Nebeviyye, Dâru’l-Fikr, tsz.
• Sa‘leb, Ebu’l-‘Abbâs, Ḳavâidu’ş-Şi‘r, thk. Muhammed Abdulmun‘im Ḫafâcî, 1. Bs. ed-Dâru’l-Mıṣriyyeti’l-Lübnâniyye, Kahire, 1996.
• Sekkâkî, Yûsuf b. Ebubekir, Miftâḥu’l-‘Ulûm, 2. b. Dâru’l-Kutubi’l-‘Ilmiyye, Beyrût, 1987.
• Ṭaberânî, Süleyman b. Ahmed, el-Mu‘cemu’l-Kebîr, thk. Hamdî Abdülmecid es-Selefî, Mektebetü İbn Teymiyye, tsz.
• Tahrânî, Âḳâ Büzürg-i, ez-Zerî‘a ilâ Teṣânîfi’ş-Şî‘a, Dâru’l-Aḍvâ’, 2. Bs. Beyrut, tsz.
• Zeydân, Corcî, Târîḫu Âdâbi’l-Luġati’l-‘Arabiyye, not. Şevki Ḍayf, Dâru’l-Hilâl, Kahire, tsz.
• Zeyneb Abdülkerim, “Dirâse Tahlîliyye li Nemâzice Şi‘riyye min Şi‘ri’bni Maʿtûḳ el-Mûsevî”, Mecelletü Külliyyetü’t-Terbiyeti’l-Esâsiyye li’l-‘Ulûmi’t-Terbeviyye ve’l-İnsaniyye, s. 44, Câmi‘atü Bâbil, Nisan, 2015.
• Ziriklî, Hayreddin, el-A‘lâm li Eşheri’r-Ricâli ve’n-Nisâi mine’l-‘Arabi ve’l-Musta‘ribîne ve’l-Musteşriḳîn, Dâru’l-‘Ilmi li’l-Melâyîn, 15. Baskı, Beyrut, 2002.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Orhan İyişenyürek ^*
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Kasım 2019

Gönderilme Tarihi

1 Haziran 2019

Kabul Tarihi

6 Temmuz 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 47 Sayı: 47

IZ

https://izlik.org/JA22SM22AX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

İyişenyürek, O. (2019). İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 47(47), 145-194. https://izlik.org/JA22SM22AX

AMA

1.İyişenyürek O. İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri. NEÜİFD. 2019;47(47):145-194. https://izlik.org/JA22SM22AX

Chicago

İyişenyürek, Orhan. 2019. “İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47 (47): 145-94. https://izlik.org/JA22SM22AX.

EndNote

İyişenyürek O (01 Kasım 2019) İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47 47 145–194.

IEEE

[1]O. İyişenyürek, “İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri”, NEÜİFD, c. 47, sy 47, ss. 145–194, Kas. 2019, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA22SM22AX

ISNAD

İyişenyürek, Orhan. “İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47/47 (01 Kasım 2019): 145-194. https://izlik.org/JA22SM22AX.

JAMA

1.İyişenyürek O. İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri. NEÜİFD. 2019;47:145–194.

MLA

İyişenyürek, Orhan. “İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. 47, sy 47, Kasım 2019, ss. 145-94, https://izlik.org/JA22SM22AX.

Vancouver

1.Orhan İyişenyürek. İbn Ma‘tûḳ’un Dîvân’ındaki Peygamber Methiyeleri. NEÜİFD [Internet]. 01 Kasım 2019;47(47):145-94. Erişim adresi: https://izlik.org/JA22SM22AX